Vijf jaar cel voor 28.060 moorden in Sobibor

Het mogelijk laatste grote proces tegen een oorlogsmisdadiger in Duitsland is donderdag geëindigd met de veroordeling van John Demjanjuk. De voormalige bewaker van het vernietigingskamp Sobibor is medeplichtig bevonden aan de moord op ruim 28 duizend Joden, voor het overgrote deel afkomstig uit Nederland.

AMSTERDAM - Zijn gevangenisstraf van vijf jaar - er was zes jaar geëist door het OM - hoeft hij echter niet uit te zitten. Demjanjuk (91) zat twee jaar in voorarrest, en de rechtbank achtte verdere aftrek gepast vanwege onder meer zijn hoge leeftijd en het feit dat dit zijn eerste veroordeling was. Demjanjuks advocaten hebben laten weten in beroep te gaan tegen het vonnis.


'De rechtbank is er van overtuigd dat de verdachte als bewaker in Sobibor heeft gediend van 27 maart 1943 tot medio september 1943', aldus voorzitter Ralph Alt van het gerecht in München.


In deze periode werden in dit concentratiekamp 28.060 personen op systematische wijze vermoord, waaraan Demjanjuk volgens de rechters heeft meegewerkt. Het waren voor het merendeel Joden die per trein waren vervoerd vanuit het Nederlandse doorgangskamp Westerbork. In de gaskamers van Sobibor zijn naar schatting in totaal 250 duizend mensen omgekomen.


Nabestaanden en overlevenden reageerden met gemengde gevoelens op het vonnis. Met de directe vrijlating heeft de rechter 'de hoop van de overlevenden van Sobibor de grond in geboord', zei Martin Mendelsohn van het Simon Wiesenthalcentrum. Anderen reageerden juist opgelucht na de uitspraak.


Demjanjuk werd in de Oekraïne geboren en diende als soldaat in het Rode Leger, totdat hij in 1941 krijgsgevangene van de Duitsers werd en in dienst trad bij de SS. Na de Tweede Wereldoorlog emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij zijn voornaam Iwan veranderde in John. Hij werkte in een autofabriek in Cleveland.


Nadat er berichten opdoken dat hij mogelijk 'Iwan de Verschrikkelijke' zou zijn, de gevreesde kampbeul van Treblinka, een ander concentratiekamp van de nazi's, ontnam de Amerikaanse overheid hem medio jaren tachtig zijn staatsburgerschap omdat hij had gelopen over zijn verleden. Hierop werd hij uitgeleverd aan Israël.


Daar werd hij in 1988 ter dood veroordeeld, maar dit vonnis werd vijf jaar later door het Israëlische hooggerechtshof vernietigd omdat er sprake was geweest van een persoonsverwisseling. Tijdens de procedure trad de onlangs overleden Nederlandse geheugenexpert Willem Wagenaar op als deskundige bij het beoordelen van getuigenverklaringen.


Hij mocht vervolgens terugkeren naar de VS, maar werd in 2009 alsnog uitgeleverd aan Duitsland. Direct bewijs ontbrak tegen Demjanjuk, maar volgens rechter Alt wist hij 'vanaf het begin wat zich in Sobibor afspeelde'.


Commentaar Pagina 28

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.