Vijf grote kernmachten op ramkoers met Iran

De nucleaire activiteiten van Iran zijn de inzet geworden van een potje diplomatiek poker, waarbij grote belangen op het spel staan....

Van onze buitenlandredacteur Henk Müller

Iran en het Westen lijken op ramkoers te liggen. De vijf permanente leden van de Veiligheidsraad besloten dinsdag dat het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) Iran moet doorverwijzen naar de Veiligheidsraad. Of Teheran moet zijn nucleaire programma stopzetten.

Het IAEA, de atoomwaakhond van de Verenigde Naties, moet met spoed bijeenkomen om de Veiligheidsraad te vertellen welke stappen Iran moet zetten. Zo luidt het voorstel van Groot-Brittannië, China, Rusland, Frankrijk en de Verenigde Staten (de vijf) – plus Duitsland en de Europese Unie. Iran zegt dat dan alle diplomatie en overleg van de baan zijn, dat verder praten geen zin heeft.

Niets is minder waar. Er wordt meer overlegd dan ooit. Zo vliegen diplomaten uit Rusland en China, de twee permanente leden van de Veiligheidsraad die huiverig staan tegenover sancties tegen Iran, haastig naar Teheran om op de ayatollahs in te praten.

Teheran heeft dinsdag meteen hoog ingezet, met de mededeling dat het gewoon doorgaat met het omstreden atoomprogramma. Dat zou alleen bedoeld zijn voor vreedzame energie-opwekking, maar volgens het Westen is het wel degelijk ook bestemd voor de productie van kernwapens.

Toch biedt de islamitische republiek ook steeds een beetje ruimte om te onderhandelen. Zo zegt Iran met de dag meer te voelen voor een Russisch voorstel om het omstreden deel van zijn atoomprogramma op Russische bodem te laten plaatsvinden, onder internationale controle.

Het is allemaal onderdeel van een pokerspel waarbij enorme belangen in het geding zijn, een spel dat kan uitlopen op een internationale crisis waarvan de gevolgen niet te overzien zijn. Het Westen, maar ook Saudi-Arabië, de Golfstaten, India en Pakistan, en niet te vergeten Israël en Turkije, zijn als de dood voor een islamitische republiek met kernwapens, die ook nog eens over immense hoeveelheden olie en gas beschikt.

Iran streeft ernaar de belangrijkste regionale macht te worden en de vernietiging van Israël is officieel beleid. Zijn atoomprogramma vindt het een soeverein recht en daarin lijkt de bevolking het bewind te steunen. Naast een mogelijk atoomwapen kan Iran ook zijn oliewapen inzetten. Minister van Oliezaken Kazem Vaziti zei dinsdag op een OPEC-bijeenkomst dat Iran ‘olie en politiek niet door elkaar haalt’, juist terwijl hij probeerde op het allerlaatste moment de OPEC-productie te doen verlagen. Dat lukte niet, maar Venezuela (belangrijk leverancier aan de VS) en Libië (belangrijk leverancier aan Europa) zeiden Iran onvoorwaardelijk te steunen.

Voor Iran staat er ook veel op het spel: het voortbestaan van het regime van de ayatollahs. Belangrijker dan het belangrijkste gebod van de islam – het dagelijks gebed – is het voortbestaan van de islamitische republiek, luidde het credo van de stichter ayatollah Khomeini. Zijn opvolgers hebben dat goed in hun oren geknoopt.

Iran pleegt op het laatste moment zijn goede wil te tonen. Zo overhandigde het onlangs een document aan het IAEA waaruit zou blijken dat het over de benodigde kennis beschikt om hoog verrijkt uranium in raketkoppen aan te brengen. Dat deed het echter pas nadat de VS het IAEA inlichtingen hadden doorgespeeld over de nucleaire activiteiten van Iran.

Iran werkt alleen mee, zo constateert het Atoomagentschap keer op keer, als de Verenigde Naties Teheran vertellen waar het mee bezig is, in plaats van omgekeerd. Het IAEA had al in november geconstateerd dat Iran van het geheime netwerk van de Pakistaanse kernbomgeleerde Abdul Qadeer Khan een papier met instructies had gekregen over hoe verrijkt uranium in raketkoppen aan te brengen. Iran zegt dat het niemand om dit document had gevraagd.

Vorig jaar augustus ontving het Atoomagentschap een fatwa van Irans hoogste geestelijke leider, ayatollah Khamenei, in naam van God. Dit religieuze decreet verbiedt de productie en opslag van kernwapens volgens de (shi’itische) islam. Maar het IAEA ziet liever een brief tegemoet waarin Iran afziet van zijn nucleair programma. In naam van de vrede.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden