Vieze boel op het rooster

ZODRA HET KAN, GAAT HET VLEES OP DE BARBECUE. NIET ZONDER GEVAAR, WAARSCHUWT HET VOEDINGSCENTRUM...

Op een goede zaterdagochtend is het buiten vijfentwintig graden en de zon straalt meedogenloos. Grote kans dat op zo'n dag het halve land 's avonds een lap vlees op de barbecue legt.

De rij bij de slager is lang. Hamburgers en worstjes voor de kinderen, lamspiesjes voor de fijnproevers, biefstukjes en karbonades voor de liefhebbers. De slager geeft een informatiepakket bij de volgeladen plastic tas. 'Barbecuen zonder buikpijn', staat erop. Een cadeautje van het Voedingscentrum: de nieuwe campagne over voedselvergiftiging door de barbecue.

'Buiten barbecuen is gezellig én lekker, maar... soms ook gevaarlijk!', schrijft het Voedingscentrum. Er zijn nare bacteriën zoals salmonella en campylobacter waar je kotsmisselijk van kunt worden en diarree van kunt krijgen. Dat gaat heel gemakkelijk, via een ongewassen snijplank of vieze handen komen de bacteriën in het eten terecht en voordat je het weet, lig je ziek in bed.

Uit onderzoek dat door het Voedingscentrum en de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) is opgezet, blijkt dat de helft van de Nederlanders na een barbecue risico loopt op een voedselvergiftiging. Maar hoeveel Nederlanders er na het barbecuen ook echt ziek worden, kan het Voedingscentrum niet vertellen. Ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) hebben geen exacte cijfers.

Voor het onderzoek van het Voedingscentrum en VWA werden vijftienhonderd deelnemers over hun barbecuegedrag ondervraagd. Daarbij ging de interesse vooral uit naar de hygiënische gewoonten tijdens het barbecuen. Of mensen na het aanraken van rauw vlees hun handen wassen; of zij voor rauw en gaar vlees gescheiden bestek gebruiken en of zij na het boodschappen doen het vlees direct in de ijskast leggen.

Nederlanders, zo bleek, maken er bij het barbecuen een behoorlijk vieze boel van. De helft gebruikt geen gescheiden bestek en bewaart het overgebleven vlees (dat een paar uur gezellig in de avondzon naast de barbecue heeft gestaan) voor de volgende dag; 45 procent wast de handen niet regelmatig met water en zeep. Toch verkeerde ruim 75 procent van de deelnemers in de veronderstelling zo goed op de hygiëne te letten dat ze nooit ziek waren geworden van de barbecue.

Aan de respondenten werd ook gevraagd of ze na het barbecuen wel eens buikpijn hadden gehad of misselijk waren geworden. Daarop antwoordde 7 procent positief. In de meeste gevallen gaven de deelnemers als reden hiervoor dat zij te veel of te vet hadden gegeten, of te veel hadden gedronken. Een voedselvergiftiging wordt niet altijd als zodanig herkend, zegt een woordvoerder van het Voedingscentrum. 'De klachten kunnen ook na een paar dagen optreden en worden dan vaak een zomergriep genoemd. Als mensen zich op dinsdagavond onwel voelen, denken ze niet direct terug aan de gezellige barbecue van zondagmiddag.'

Arie Havelaar, plaatsvervangend hoofd van het Microbiologisch Laboratorium voor Gezondheidsbescherming van het RIVM, zegt dat de kans op een vergiftiging klein is na één keer een besmette maaltijd te hebben genuttigd. Maar die kans neemt uiteraard toe wanneer er vaker onhygiënisch wordt gegeten. Bovendien is één keer diarree niet zo vervelend, meent hij, maar een klein percentage mensen ontwikkelt ernstige verschijnselen na een vergiftiging of infectie.

Zo kan bij iemand die met de campylobacter-bacterie is besmet, het zenuwstelsel blijvend worden aangetast. 'Ik steun zonder meer de campagne van het Voedingscentrum', zegt Havelaar. 'Bij eigen onderzoek van het RIVM komt barbecuen regelmatig als risicofactor naar voren.'

Marcel Zwietering, van de Universiteit van Wageningen, kan zich ook goed vinden in de barbecuezorgen van het Voedingscentrum. 'In het barbecueseizoen is de kans om ziek te worden groter dan de rest van het jaar. Dat komt omdat de buitentemperatuur hoog is, en de bacteriën zich dan sneller vermenigvuldigen', zegt de hoogleraar microbiologie. 'Als het vlees dan niet goed wordt bereid en de bacteriën niet worden gedood, is de kans op een besmetting aanwezig. Bij barbecuen des te meer, omdat het eten niet altijd goed wordt bereid of genoeg wordt verhit.'

Volgens Zwietering is kruisbesmetting vooral een hygiënische valkuil bij barbecuen: 'Als je een stuk rauw vlees van een bord haalt en het op het rooster legt, blijft de helft van de bacteriën op het bord achter. Als het vlees gaar is, is het steriel. Leg je het dan weer op dat vieze bord, dan leg je het in feite op een bacteriënbedje. Het vlees raakt opnieuw door de bacteriën besmet, en de kans op ziekte is opnieuw aanwezig.'

Het RIVM schat dat jaarlijks tussen de 300 duizend en 750 duizend gevallen van diarree worden veroorzaakt door besmet voedsel. Het aantal doden als gevolg van een voedselvergiftiging ligt volgens het RIVM tussen de twintig en tweehonderd per jaar, onder wie vooral ouderen; volgens het CBS waren dat er in 2004 twintig.

Van barbecue-eten is voor zover bekend nog niemand doodgegaan. Van de vijftienhonderd deelnemers aan het onderzoek zijn er 119 ziek geworden, waarbij niet is uit te sluiten dat een aantal vooral een fikse kater had.

Vervelend, maar veel erger (en vaak ook blijvend) zijn de gevolgen van de andere gevaren van een barbecuefeestje. Gemiddeld melden zich volgens de stichting Consument en Veiligheid 170 personen per jaar bij de afdeling spoedeisende hulp in het ziekenhuis na een ongeluk met de barbecue: 87 procent met brandwonden en de overige 13 procent met snijwonden. Vooral kinderen lopen gevaar. Van 170 gewonden is een kwart jonger dan vijf jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden