Vier vragen over de stijgende zorgkosten

Het is traditie dat de kleinste zorgverzekeraar, DSW, als eerste de premie voor het komend jaar bekendmaakt. Jaren achtereen verraste DSW door een premie aan te kondigen die lager was dan minister Edith Schippers van Volksgezondheid in de begroting voorzag. Dit jaar verraste DSW opnieuw, maar nu met een premieverhoging die hoger is dan Schippers voorzag.

De zorg is weinig gedisciplineerd. Een compleet overzicht over de uitgaven in een jaar is pas jaren later op te maken. Beeld anp
De zorg is weinig gedisciplineerd. Een compleet overzicht over de uitgaven in een jaar is pas jaren later op te maken.Beeld anp

De premie voor de basisverzekering van DSW gaat met 9,50 euro per maand omhoog naar 1.296 euro, een prijsstijging van bijna 10 procent. Schippers voorzag in de begroting een gemiddelde jaarpremie van 1.241 euro. Die is 42 euro of 3,5 procent hoger dan dit jaar.

1. Waarom stijgt de zorgpremie?

Dat komt vooral door de wijkverpleging. Tot 2015 werd die betaald uit de volksverzekering AWBZ. Sindsdien is de wijkverpleging onderdeel van de basisverzekering.

De wijkverpleging kost 2 miljard euro. Om te voorkomen dat de zorgpremie in 2015 in een klap met 100 euro zou stijgen doordat de wijkverpleging in de basisverzekering kwam, gaat dat geleidelijk via een 'rijksbijdrage'. Dit jaar betaalt de overheid de verzekeraars 1,4 miljard euro voor de wijkverpleging, volgend jaar is dat nog maar 0,9 miljard. Daardoor stijgt de premie volgend jaar gemiddeld met 17 euro.

De zorguitgaven stegen dit jaar 1,1 miljard meer dan zorgverzekeraars verwachtten toen zij de premie voor dit jaar vaststelden, zo voorzag Schippers in haar begroting. Dat moet volgend jaar worden gecompenseerd. Daardoor stijgt de premie komend jaar nog eens 27 euro. 'Dat', zegt Marcel Canoy, 'lijkt een kostenstijging maar het is een verschuiving. Eerst betaalden we dat via de belasting, nu via de premie.' Canoy is zorgeconoom verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Ook medicijnen worden steeds duurder, vooral de specialistische kankermedicijnen. Tenslotte zijn er nog de vermogens van de zorgverzekeraars. Simpel gezegd moeten zij drie maanden zonder inkomsten kunnen functioneren. Samen hebben ze nu een slordige 10 miljard euro achter de hand. Het grootste deel daarvan moeten ze van de toezichthouders als buffer in kas houden.

Maar verzekeraars hebben meer vermogen dan strikt noodzakelijk. Hoeveel, dat verschilt per verzekeraar. Dat overschot kunnen ze gebruiken om de premie te verlagen. Schippers verwacht dat de verzekeraars komend jaar 200 miljoen gaan gebruiken om de premie laag te houden, een verdubbeling ten opzichte van dit jaar. Maar DSW doet het omgekeerde. Dit jaar drukte het de jaarpremie met 145 euro met subsidie uit de reserves, komend jaar daalt die subsidie naar 94 euro. Daardoor stijgt de premie dus ook bij DSW.

2. Kunnen de koopkrachtplaatjes nu de prullenmand in?

Deels. Inkomens tot 34 duizend euro bruto per jaar krijgen een tegemoetkoming voor de zorgpremie en het eigen risico. Dat is de zorgtoeslag. Hoe lager het inkomen, des te hoger de toeslag. Voor de laagste inkomens is de toeslag zo'n 80 euro per maand. Stijgen de zorgpremies, dan wordt ook de zorgtoeslag verhoogd. Als de zorgpremie gemiddeld inderdaad hoger uitkomt dan Schippers heeft begroot, dan wordt de zorgtoeslag dus ook hoger. Wie weinig of geen zorgtoeslag krijgt, wordt minder of helemaal niet gecompenseerd voor de hogere zorgpremie. Voor hen wordt het koopkrachtbeeld dus iets slechter.

3. Had Schippers dit niet moeten zien aankomen?

Ja. Ze heeft het grotendeels voorzien in haar begroting. Het is alleen elk jaar afwachten wat de zorgverzekeraars doen. De laatste jaren stelden de zorgverzekeraars een gemiddelde premie vast die lager was dan Schippers verwachtte. Nu gebeurt het omgekeerde en kondigt DSW een premie aan die hoger is. Schippers wil hierop niet reageren. Zij wacht op de premies van de andere verzekeraars. Die moeten voor 19 november bekend zijn gemaakt.

Het kabinet kan nu niet ingrijpen. Zorgverzekeraars zijn bedrijven die een basisverzekering aanbieden waarvan de minister jaarlijks voor de zomer in samenspraak met de Tweede Kamer de inhoud vaststelt. De oppositie spreekt al wel schande van de stijgende premie. De SP vindt dat de DSW-premie laat zien dat de VWS-verwachting 'rooskleurig zo niet misleidend' was. De PVV vindt de premieverhoging 'schandelijk' en verwijst naar de reserves van verzekeraars.

4. Heeft de veelgeroemde Schippers de zorgkosten wel echt onder de controle?

Sinds haar aantreden in 2010 zijn alle zorguitgaven 12 miljard euro minder gestegen dan verwacht. Dat heet in jargon 'omgebogen'. Dat heeft Schippers gedaan door akkoorden te sluiten met zorguitvoerders zoals verzekeraars en ziekenhuizen. Dat scheelt in de zorgpremie zo'n 175 euro per jaar.

In 2014 en 2015 waren de zorguitgaven nog lager dan de ombuigingsopdracht. Over die jaren incasseerde VWS voorlopig miljardenmeevallers.

Voorlopig, want de zorg is weinig gedisciplineerd. Een compleet overzicht over de uitgaven in een jaar is pas jaren later op te maken. Want zorgverleners zoals ziekenhuizen versturen maanden, soms jaren later nog rekeningen. Dat ligt aan het systeem. Als een patiënt binnenkomt, wordt een zogenoemd dbc geopend. Zo'n dbc kan maanden, soms jaren openstaan omdat de behandeling voortduurt. Pas bij sluiting wordt de eindafrekening opgemaakt.

Marcel Canoy wijst erop dat de zorg de komende jaren duurder wordt. 'Dat zijn wereldwijde, autonome processen. Medicijnen voor specifieke aandoeningen en ziektes worden duurder. De vergrijzing stuwt de uitgaven op. En door nieuwe technieken wordt de zorg duurder. Op enig moment moeten we ons afvragen of alles wat kan ook nodig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden