Vier vragen over de door IS geclaimde aanslag in Berlijn

Nu ook Berlijn slachtoffer is geworden van een terroristische aanslag, luidt de vraag: waarom? En hoe 'succesvol' is Islamitische Staat tot dusver in Duitsland? Vier vragen en antwoorden.

Duitse politieagenten in Potsdam, de beveiliging op kerstmarkten is sinds de aanslag van maandag aangescherpt.Beeld epa

Sinds wanneer is Duitsland een doelwit voor IS?

Dat ook Duitsers met IS-aanslagen rekening zouden moeten houden, werd hen vorig jaar augustus in een videoboodschap expliciet verteld. Twee Duitse Syrië-gangers stelden 'hun broeders en zusters' voor de keuze naar het kalifaat te komen of 'de ongelovigen in hun huis aan te vallen', zoals de twee in het Duits riepen. De videoboodschap weerhield de Bundestag er niet van in december 2015 akkoord te gaan met het sturen van honderden Duitse soldaten naar Irak, onder meer voor training van tegen IS strijdende Koerden. Die krijgen ook op grote schaal Duitse wapens geleverd. Aan het bombarderen doet Duitsland niet mee, maar dat maakt voor de terreurorganisatie geen verschil: met onder meer Nederland, Frankrijk en België behoort Duitsland tot de door de VS geleide anti-IS coalitie, ook wel de 'Kruisvaarderscoalitie' in het IS-jargon. Bij het opeisen van de Berlijnse aanslag door de terreurorganisatie heette het dat een eigen 'soldaat' een aanslag had uitgevoerd op 'burgers van de Kruisvaarderscoalitie'.

Hoe succesvol is IS tot dusver in Duitsland?

Veel succes hebben de jihadisten eigenlijk niet. Tot dusver waren het uitsluitend acties van eenlingen - veelal knullig uitgevoerd, maar wel angstaanjagend. In juli verwondde een minderjarige Pakistaanse asielzoeker met een mes en een bijl 4 toeristen in Würzburg, waarna hij werd doodgeschoten. Vier dagen later schoot een 18-jarige depressieve Duitser van Iraanse komaf negen mensen dood, maar de Noor Breivik was voor hem de voornaamste inspiratiebron. Wel duidelijk IS-gerelateerd was twee dagen later de aanslag van de 27-jarige Syrische vluchteling die zijn rugzakbom te vroeg af liet gaan, waardoor er slechts 15 gewonden in Ansbach vielen. Daarnaast waren er geslaagde arrestaties die erger voorkwamen. Zo werd eerder deze maand nog een 12-jarige (!) jongen van Iraakse afkomst opgepakt die op de kerstmarkt van Ludwigshafen wilde toeslaan. De aanslag in Berlijn lijkt ook het werk van een eenling, al is dat nog niet zeker.

Klopjacht Duitse politie op Tunesische verdachte

De Duitse politie heeft een klopjacht geopend op de dader van de aanslag op een kerstmarkt in Berlijn. Nu wordt de Tunesische asielzoeker Anis A. gezocht. De eerder opgepakte Pakistaanse verdachte bleek niet de dader van de aanslag te zijn. De politie zegt honderden aanwijzingen te hebben over de dader. Volg de laatste ontwikkelingen in dit liveblog.

Waarom zijn Frankrijk en België gemakkelijker doelwitten voor IS?

In Frankrijk en België oefent de lokroep van IS aantrekkingskracht uit op (een minieme groep) moslims met een Marokkaanse, Algerijnse of Tunesische achtergrond, zo bleek bij de grote aanslagen in Parijs en Brussel. In Berlijn is nu ook sprake van een Tunesische verdachte. De Turkse moslimgemeenschap in Duitsland, ruim twee miljoen man sterk, toont daarentegen geen interesse in IS. Dat verschil blijkt ook uit het aantal potentiële terroristen. Terwijl Duitsland oog moet houden op 'slechts' 800 Syrië-gangers, waarvan er 500 gevaarlijk worden geacht, kampt Frankrijk met een veelvoud aan probleemgevallen: 11 duizend figuren vallen in de categorie 'staatsgevaarlijk'.
En in België is het aantal Syrië-gangers met circa 600 man relatief hoog in vergelijking met Duitsland. Zowel in Frankrijk als België bestaan er netwerken van terroristen en hun handlangers, terwijl in Duitsland IS-aanhangers zich niet serieus hebben weten te organiseren. Alleen in juni was er de arrestatie van een groep van vier mannen die een aanslag in Düsseldorf voorbereidden. Zij bleken met de Belgische cel in Molenbeek in contact te staan.

De Brusselse wijk Molenbeek wordt sinds vorig jaar goed in de gaten gehouden.Beeld epa

Wat is de zwakte en de kracht van Duitsland in de strijd tegen IS?

Vergeleken met Frankrijk en België staat Duitsland er op zich beter voor, maar een zwak punt, vanuit het oogpunt van terreurbestrijding, is de massale toelating van vluchtelingen in 2015. Onder de ruim 1 miljoen mensen die toen binnenkwamen, bevond zich een aantal IS-aanhangers. Op het totaal zijn het er niet veel - en Duitsland is voor hen een lastig land om zich te organiseren - maar ze vormen wel een risicofactor. De autoriteiten hebben een efficiënt systeem voor het registreren van woon- en verblijfplaatsen tot hun beschikking. Meer dan hun Belgische of Franse collega's worden Duitse opsporingsinstanties dan ook in staat geacht veel meer mensen in de gaten te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden