Vier trends Coalitievorming

Vier trends in de coalitievorming na de gemeenteraadsverkiezingen

Wie een analyse maakt van de nieuwe colleges die inmiddels in 314 gemeenten zijn gevormd, kan vier trends onderscheiden. En nee, de grootste partij grijpt lang niet altijd de macht.

College Barendrecht Foto Twitter

1. ENKHUIZEN
Dan maar met z’n allen verder

Veel kan ze er nog niet over vertellen, verontschuldigt Margreet Keesman zich. ‘Omdat het zo’n precair proces is, hebben we met alle gemeenteraadsleden een voorlopige radiostilte afgesproken.’ Wel kan de SP-fractievoorzitter al bevestigen dat de gemeente Enkhuizen inderdaad gaat voor een coalitie van álle partijen. Zo’n raadsbreed akkoord wordt door de meerderheid van de partijen gezien als de enige oplossing voor de zwaar versplinterde gemeenteraad, die 17 zetels voor 10 fracties telt.

Keesmans SP, met 4 zetels verreweg de grootste partij in Enkhuizen, had graag een kleinere coalitie gesloten. ‘Maar als een meerderheid in de raad enkel een raadsbreed akkoord wil, houdt het op.’ Haar SP trekt nu samen met de VVD (2 zetels) de kar bij het vormen van een akkoord waar alle Enkhuizense partijen zich achter kunnen scharen. Samen kiezen zij dan de wethouders voor het college. Ook in gemeenten als Hilvarenbeek (Noord-Brabant) en Olst-Wijhe (Overijssel) ligt een raadsbreed akkoord.

2. REUSEL-DE MIERDEN 
Almachtig maar in voor samenwerking

Machtsdenken is de partij Samenwerking in de Brabantse gemeente Reusel-De Mierden vreemd. Na het behalen van een absolute meerderheid had de partij in haar eentje kunnen heersen, maar daarmee zou Samenwerking haar eigen naam geweld aan hebben gedaan. De partij koos er daarom voor om alsnog een coalitie aan te gaan met de lokale VVD. ‘Ook nog eens de partij die het verst van ons afstaat’, zegt voorzitter Cor van der Heijden. ‘Zo vertegenwoordigen we zoveel mogelijk van onze inwoners.’

Toch komt het grootste deel van het collegeprogramma wel degelijk uit de koker van Samenwerking. ‘Wij hebben 8 zetels, de VVD 2’, aldus Van der Heijden. ‘Ik wil niet zeggen dat wij een dictaat hebben opgelegd, maar onze partij heeft natuurlijk wel de zwaardere stem.’ De enige andere gemeente waarin een partij de absolute meerderheid behaalde, is het Twentse Tubbergen. Het oppermachtige CDA (10 van de 19 zetels) zocht daar desondanks de samenwerking op met niet één, maar twee kleine partners.

3. TILBURG
Eén onafhankelijke tussen de partijen

Ze hadden eigenlijk een plek over, zegt wethouder Oscar Dusschooten. D66, met 9 zetels de grootste partij in de Tilburgse coalitie, leverde twee wethouders. Zijn eigen VVD en GroenLinks (beide 6 zetels) en het CDA (4 zetels) leverden er ieder één. ‘Maar vijf wethouders is voor een stad als Tilburg eigenlijk te weinig’, zegt Dusschooten. Omdat geen van de coalitiepartijen duidelijk aanspraak maakte op een extra wethouder, kozen zij voor een onorthodoxe oplossing: een volledig onafhankelijke wethouder.

‘Ik ben niet partijloos, ik ben juist partijrijk’, grapt Esmah Lahlah, die haar functie als universitair docent victimologie aan de Universiteit Tilburg inruilt voor het wethouderschap sociaal domein. ‘Eigenlijk vertegenwoordig ik alle partijen in de coalitie’, zegt Lahlah, die nooit eerder bij de (gemeentelijke) politiek betrokken was. Andersom zijn er ook gemeenten met coalitiepartijen die niet één wethouder leveren: zo trad de ChristenUnie in het Gelderse Rheden voor de vierde keer aan in een coalitie zonder eigen wethouder.

4. BARENDRECHT
Grootste partij staat buitenspel

Met één zeteltje extra had zijn partij de absolute meerderheid in Barendrecht in handen gehad, zegt een beteuterde Lennart van der Linden. Zijn Echt voor Barendrecht hengelde bij de verkiezingen 45 procent van alle stemmen binnen, maar werd al gauw buitengesloten door alle andere partijen in de raad. Met als gevolg dat Echt voor Barendrecht met 14 van de 29 zetels nu in de oppositiebankjes zit. Een lot dat eveneens de grootste partijen in Rotterdam, Tilburg en 18 andere gemeenten ten deel viel.

‘Op de verkiezingsavond vierden wij als enige partij ons feestje niet op het gemeentehuis, maar in een etablissement aan de overkant’, zegt fractievoorzitter Van der Linden. ‘Op die avond smeedden de andere partijen hun plannen al. Wij zijn klaar met die lui.’ Maar volgens CDA-fractievoorzitter Peter Luijendijk is die suggestie ‘flauwekul’. ‘Ja, je praat met elkaar op zo’n avond, maar er is toen niets besloten. De partijen deinsden er gewoon voor terug om met zo’n grote partij in een coalitie te treden.’

Na de gemeenteraadsverkiezingen: PvdA beperkt schade, D66 en SP raken leger aan wethouders kwijt

In 314 gemeenten is bekend hoe het nieuwe college van burgemeester en wethouders eruitziet. Waar de lokalen oprukken, glipt de macht uit handen van D66 en SP.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.