Vier manieren om vrienden te blijven in de politiek

De andere kant

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd.

Beeld Carolyn Ridsdale

De ene kant

De Britse premier David Cameron zegt dat hij niet zulke goede vrienden meer is met Boris Johnson, die de campagne voor de Brexit aanvoert.

Politieke meningsverschillen kunnen jarenlange vriendschappen flink op de proef stellen. In de relatie tussen de Britse premier David Cameron en Boris Johnson, tot afgelopen donderdag burgemeester van Londen, is een deuk gekomen door de Brexit-campagne. 'Ik ben nog steeds vrienden met Boris, maar misschien niet meer zulke goede vrienden', zei Cameron deze week in een interview met het Engelse magazine Glamour.

De twee prominente conservatieven gingen naar dezelfde middelbare school en studeerden samen aan Oxford. Nu zijn ze het fundamenteel oneens over de vraag die de Britse politiek al weken bezighoudt: moet het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaten? Ja, zegt Johnson, die zich zo tot grootste uitdager van zijn jeugdvriend ontpopte. Nee, zegt Cameron, die het besluit van zijn jeugdvriend om campagne te voeren voor een Brexit 'frustrerend' noemde.

Ingewikkeld, zo'n innige band tussen politici. Is die altijd gedoemd te breken? Vier manieren om een vriendschap in de politiek goed te houden.

1. Accepteer de politieke verschillen

Dat deden voormalig premier Ruud Lubbers (CDA) en D66-oprichter Hans van Mierlo als de besten. Ze waren goed bevriend, terwijl Van Mierlo het CDA het liefst van het politieke toneel zag verdwijnen. Dat politieke kleur een vriendschappelijke relatie niet in de weg hoeft te staan, ondervonden ook Roland van Vliet (voormalig PVV-Kamerlid) en Bruno Braakhuis (voormalig GroenLinks-Kamerlid). In hun Tweede Kamerperiode zagen ze elkaar geregeld buiten werktijd. 'We hadden een heel goede klik', zegt Van Vliet, die uit de fractie stapte na de Marokkanen-uitspraak van Geert Wilders. 'Het was in de tijd dat de PVV gedoogsteun gaf aan Rutte I. De PVV-fractie was minder geïsoleerd dan nu, dat maakte het wel makkelijker om contacten te leggen binnen andere fracties.'

Braakhuis denkt zelfs dat vriendschappen tussen politici van verschillende partijen niet onwaarschijnlijker zijn dan vriendschappen binnen dezelfde fractie. Sterker nog: 'Individuele politici concurreren misschien wel meer binnen fracties dan tussen fracties.

'Natuurlijk is er weleens wrevel, maar je bepaalt zelf of dat invloed heeft op je persoonlijke relatie', vervolgt Braakhuis. 'Als we in plaats van op de portefeuille financiën op iets als integratie hadden gezeten, was de vriendschap ingewikkelder geweest. Al heb ik altijd al het gevoel gehad dat Roland bij de verkeerde partij zat, en dat is later ook gebleken.' Van Vliet is inmiddels lid van de VVD, maar zit niet meer in het parlement.

D66 fractieleider Hnas van Mierlo en premier Ruud Lubbers in 1993. Beeld anp

2. Praat eens over je kinderen

Het hoeft ook niet altijd over die politieke meningsverschillen te gaan. Met echte vrienden gaat het om veel meer, zegt D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold, die nog regelmatig 'een borrel' drinkt met oud-collega Femke Halsema (GroenLinks). 'Echte vriendschap in de politiek is uniek', zegt Pechtold, 'maar dat we elkaar allemaal de tent uit zouden vechten in Den Haag, klopt ook niet.'

Maar wat bepaalt dan het verschil tussen een goede verstandhouding en echte vriendschap? Pechtold: 'Je merkt het zodra je iemand niet alleen in je werk, maar juist ook persoonlijk kunt vertrouwen. Met bepaalde mensen spreek je meer over je privéleven, je kinderen en je partner dan met anderen.'

De D66-voorman noemt naast Halsema Mariëtte Hamer (PvdA) en Arie Slob (ChristenUnie) als zijn vrienden, ook nu ze niet meer in de Haagse politiek zitten. 'En dat Hamer nu voorzitter is van de SER heeft daarmee niets te maken.'

Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks) voorafgaand aan het televisiedebat na de gemeenteraadsverkiezingen in 2010. Beeld anp

3. Wees oprecht

Je moet dus vooral geen 'vrienden' zijn met iemand omdat je degene in de toekomst nodig denkt te hebben. Natuurlijk, een persoonlijke klik vergroot de kans op stabiele politieke samenwerking, laten Diederik Samsom en Mark Rutte zien, die onder immense druk van binnen én van buiten een onwaarschijnlijke coalitie al drieënhalf jaar intact houden. Maar puur instrumentele redenen kunnen nooit de basis zijn van een vriendschap. 'Je moet realistisch zijn, natuurlijk levert een vriendschap misschien iets op. Maar bij welke vriendschap is dat niet zo? Je merkt na een tijdje vanzelf of je elkaar kunt vertrouwen', zegt Van Vliet.

Oprecht zijn, is het devies. En heus, oprechtheid herken je ook in de politiek, zoals Pechtold bijvoorbeeld bij SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij. 'Kees was een van de eersten die contact met me opnam na de dood van Els Borst. Zoiets speel je gewoon niet.'

4. Weet te incasseren

Vriendschap werkt niet als je elkaar de hele tijd wantrouwt. Als je al aan elkaars motieven twijfelt terwijl je samen een biertje drinkt, gaat er iets mis. Dat betekent dat je vriend je in de politieke strijd kan overvallen met iets onaangenaams.

Zoiets overkwam Wouter Bos, tijdens de kabinetsonderhandelingen voor Balkenende II in 2003. Joop Wijn deed namens het CDA de besprekingen over financiën. Een paar weken voor de verkiezingen was hij nog ceremoniemeester op het huwelijk van Bos; de twee waren goed bevriend. Ineens kwam Wijn tijdens de besprekingen met de 'Wijnkaart', een reeks bezuinigingen waarvan hij wist dat de PvdA er niet mee akkoord zou gaan. De onderhandelingen mislukten en de PvdA werd buiten de coalitie gehouden. In 2006 zei Bos tegen het NRC dat de twee vrienden zijn gebleven, 'maar ik heb ervan geleerd dat intensieve vriendschappen in de politiek ingewikkeld zijn.'

Van Cameron wordt wel erg veel incasseringsvermogen gevraagd. Johnson valt hem aan op zijn kwetsbaarste punt en niemand twijfelt eraan dat hij ook de baan van zijn oude makker ambieert. Er zijn natuurlijk grenzen aan wat je van een vriend verdraagt. Maar dat is buiten de politiek ook zo.

David Cameron en Boris Johnson wachten op het treinperron van Newark. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.