Videocamera bij verhoor verkleint risico dwalingen

De videocamera mag dan in korte tijd gemeengoed zijn geworden, tot de verhoorkamers van de politie is ze nog niet doorgedrongen....

VORIGE week maakte de Amsterdamse advocaat N. Meijering bekend dat hij verdachten in strafzaken voortaan zal adviseren zich op hun zwijgplicht te beroepen totdat zij met hun advocaat hebben gesproken.

Mr. Meijering komt tot deze stap omdat hij geen vertrouwen meer heeft in de wijze waarop politiefunctionarissen de mondelinge verklaring van de verdachte in het strafproces op papier zetten. Hij pleit ervoor dat het verhoor van de verdachte op een geluidsband wordt opgenomen.

Ik zou nog verder willen gaan. Ten eerste dient niet alleen het verhoor van de verdachte in het strafproces, maar ook dat van belangrijke getuigen opgenomen te worden. Ten tweede lijkt het mij gewenst de verhoren niet op geluids-, maar op videoband vast te leggen.

Bianca Lancee beschuldigde haar vader, politieman op Schiermonnikoog, van incest. Haar aangifte werd door de rijksrecherche op geluidsband opgenomen, maar in eerste instantie niet schriftelijk uitgewerkt. In plaats daarvan maakte de rechercheur van haar verklaring een verslag waarin hij in eigen woorden weergaf wat Bianca zou hebben verklaard.

Op basis van dit verslag is de zaak Lancee zich als een Grieks drama gaan ontrollen. Met als climax de landing van een helikopter op Schiermonnikoog met aan boord een compleet arrestatieteam. Bij het krieken van de dag werden Lancee en diens gezinsleden van het bed gelicht.

Toen later de geluidsband woordelijk werd uitgetikt, bleek Bianca's verhaal uit vage en aarzelende antwoorden te bestaan, terwijl de vragen bepaald niet open geformuleerd waren. Zoals bekend trok Bianca de beschuldiging tegen haar vader na enkele maanden weer in.

Wanneer in de zaak-Lancee van de aangifte een video-opname gemaakt was die meteen bekeken zou zijn door de onderzoeksleiding, dan zou de zaak waarschijnlijk een andere wending hebben genomen.

In incestzaken gaat het veelal om de verklaring van de aangeefster-getuige tegenover die van de verdachte zonder dat er ander bewijsmateriaal beschikbaar is. De aangifte speelt hier dus een cruciale rol.

Ik vind dat in zulk soort zaken het verhoor van de aangeefster-getuige in beginsel standaard moet worden vastgelegd op videoband. De advocaat van de verdachte en de rechter kunnen daarmee de authenticiteit van de verklaring beter beoordelen. Alleen een geluidsopname is onvoldoende.

Niet wat iemand zegt, maar ook hoe kan voor de beoordeling van het waarheidsgehalte van belang zijn. Lichaamstaal hoor je niet bij het afspelen van een geluidsband. Zei Celine in Voyage au bout de la nuit niet al: 'Woorden kun je niet genoeg wantrouwen'?

Niet alleen een cruciaal getuigenverhoor zou op videoband opgenomen moeten worden, maar ook het verhoor van de verdachte. In het strafproces gaat het immers om de waarheidsvinding. Met de beschikbaarheid van moderne opnameapparatuur ligt het voor de hand om niet louter af te gaan op een door de politie vastgelegde schriftelijke weergave van hetgeen gezegd is. Elk woord dat wordt geschreven is een aantasting van de eigen betekenis.

In het dagelijkse leven is het gebruik van videoapparatuur ingeburgerd. Waarom in het strafproces nog niet? De rechter kan bij betwisting door de verdachte op de videoband met eigen oren en ogen waarnemen wat bij de politie mondeling verklaard is. De rechter is niet meer afhankelijk van het verslag van de rechercheur.

Soms stelt een verdachte dat hij door de politie ontoelaatbaar onder druk is gezet. Zijn bekentenis is dan niet in vrijheid afgelegd. Artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering verbiedt een dergelijk verhoor. Elke advocaat zal hiertegen op de zitting protesteren.

Wanneer de rechercheur de ontoelaatbare pressie ontkent, moet de rechter een keuze maken. Gelooft hij de verdachte of de rechercheur? De videoband toont niet alleen het gesprek tussen rechercheur en verdachte, maar ook de kamer waarin dat verhoor is afgenomen. Pas in de omgeving waarin ze gesproken worden, krijgen woorden hun reliëf. De video-opname kan de rechter bij zijn juridische beoordeling helpen.

Gebruik van videobanden komt daarnaast een vlotte behandeling van strafzaken ten goede. De laatste jaren wordt er veel tijd in de rechtszaak verdaan aan het beantwoorden van de vraag of de politie de verklaring van de verdachte correct op papier heeft gezet. Rechters moeten vervolgens verbalisanten als getuigen op de zitting horen om die vraag te beantwoorden, terwijl de behandeling van de strafzaak zich behoort te concentreren op het strafbare feit zelf en de vraag of de verdachte dat feit begaan heeft.

De opname met de videocamera zal de rechercheur stimuleren een correct verhoor af te nemen en de verdachte om niet lichtvaardig een beroep op onregelmatigheden te doen. Het scheelt veel gesoebat op de zitting.

Ik stel dan ook voor dat de politie verhoren van getuigen en verdachten in belangrijke strafzaken op de videoband opneemt. Bij betwisting van het geschreven proces-verbaal moeten die banden aan de rechter ter beschikking worden gesteld. Video-opname van het verhoor komt de waarheidsbevinding in het strafproces ten goede. Laten we niet krampachtig vasthouden aan het geschreven proces-verbaal, want wie de deur sluit voor dwalingen, sluit ook de waarheid buiten.

Boris O. Dittrich is lid van de Tweede Kamer voor D66.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden