Nieuws Gezondheidszorg

Vicieuze cirkel: groot tekort aan verpleegkundigen, maar de opleidingen hanteren studentenstops omdat er geen stageplaatsen zijn

Terwijl het personeelstekort in de zorg toeneemt, geldt voor het komend studiejaar op elf van de zeventien hbo-opleidingen verpleegkunde een numerus fixus. De hogescholen hanteren de studentenstops omdat vooral ziekenhuizen te weinig stageplekken bieden. Dezelfde ziekenhuizen kampen met een tekort aan geschoold personeel. Het is het onderwijs en de zorg nog niet gelukt deze vicieuze cirkel te doorbreken.

Marchien Bart en haar stagebegeleider Harke Harkema met een cliënt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de zorg zijn op dit moment 120 duizend vacatures. Vooral het tekort aan verpleegkundigen en verzorgenden stijgt, aldus het UWV. De ziekenhuizen, die naarstig zoeken naar verplegend personeel, zijn zich ervan bewust dat ze zichzelf in de voet schieten als ze niet meer stageplekken regelen, zegt hun brancheorganisatie NVZ. Maar de vergoeding voor begeleiding van stagiairs is volgens de woordvoerder te laag. Daarover wordt onderhandeld, zegt het Rijk.

De studentenstops moeten zo snel mogelijk worden opgeheven, indien nodig onder druk van de minister van Onderwijs, vindt de beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden V&VN. De hbo-opleidingen zouden bijvoorbeeld in plaats van een ziekenhuisstage een stage kunnen aanbieden die is verdeeld over verschillende sectoren .

Het inzetten van een voor potentiële studenten afschrikwekkende numerus fixus is onbestaanbaar bij de huidige tekorten aan duizenden verpleegkundigen, zegt directeur Sonja Kersten van de V&VN. ‘Dan heeft het geen zin om campagnes te voeren om mensen te motiveren in de zorg te gaan werken.’

Stages essentieel

Bij verpleegkunde zijn stages essentieel om het vak in de vingers te krijgen. Hogescholen maken daarover regionaal afspraken met de zorgorganisaties. Vooral voor de lagerejaars is er een tekort aan stageplekken, omdat die veel begeleiding nodig hebben; daarvoor hebben ziekenhuizen te weinig capaciteit. De hogerejaars verpleegkunde worden soms tijdens hun stage als volledige werknemer ingezet.

Sinds de invoering van de numerus fixus voor verpleegkundeopleidingen in 2011 is het aantal stageplaatsen wel toegenomen. Daardoor zijn de maximale aantallen toelatingen van veel verpleegkundeopleidingen verhoogd. Toch geldt nog steeds een stop bij de meeste opleidingen.

Volgens voorzitter Hans Aerts van het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde leiden de studentenstops niet tot minder studenten, ‘omdat een student die verpleegkunde wil studeren altijd een school kan vinden om zich in te schrijven’. Maar meerdere hogescholen merken op dat de maatregel wel degelijk studenten afschrikt.

Zo haalt de Hogeschool Rotterdam het gestelde maximum van vijfhonderd studenten niet. ‘Een fixus kan voor studenten een reden zijn om zich op voorhand bij een andere instelling in te schrijven’, aldus de woordvoerder.

‘Een numerus fixus heeft een dempend effect op de inschrijving, dat hebben wij nu echt gezien’, zegt een woordvoerder van de Hogeschool van Amsterdam. Die school had aanvankelijk 425 plekken beschikbaar, maar kon dat verhogen toen bleek dat er meer stageplaatsen beschikbaar waren. De minister van Onderwijs gaf de opleiding in februari toestemming om 170 studenten meer toe te laten. Daarna liep het storm bij de inschrijvingen, aldus de woordvoerder.

Ongewenst

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs) vindt een numerus fixus bij opleidingen in sectoren met krapte op de arbeidsmarkt ongewenst. Wat betreft verpleegkunde toont zij begrip voor de studentenstops, ‘omdat die opleidingen anders de kwaliteit van onderwijs niet kunnen garanderen door een gebrek aan geschikte stageplaatsen’.

Een aantal hogescholen ziet een numerus fixus ook als handig middel om vooraf te weten hoeveel lokalen en docenten ze beschikbaar moeten hebben. In de Randstad maken de opleidingen daarom onderling afspraken over de maximale aantallen studenten.

Volgens de Hanzehogeschool in Groningen komen er door de selectieprocedure bovendien gemotiveerdere studenten op de opleiding af, wat tot hogere slagingspercentages leidt. Ook de Avans Hogeschool ziet dat er door de selectie aan de poort op motivatie minder studenten uitvallen

Hogeschool Windesheim heeft in 2015 als eerste hogeschool de numerus fixus van haar opleidingen verpleegkunde in Zwolle en Almere gehaald. ‘Dat was even spannend, omdat we toen te maken kregen met een sterk groeiende instroom’, zegt de woordvoerder. Inmiddels is de opleiding beter ingespeeld op de groei en zijn  met de zorg in de regio genoeg stageplaatsen geregeld. ‘Wij willen die numerus fixus niet terug. Het belangrijkste is dat er zo veel mogelijk gekwalificeerde verpleegkundigen de arbeidsmarkt opgaan.’

Zij-instromers in de zorg zijn nodig en kunnen het vak naar een hoger plan tillen

Ze zijn nodig om het tekort aan verpleegkundigen te verminderen, maar zij-instromers kunnen het vak met hun werkervaring en kritische houding ook naar een hoger plan tillen. ‘Wij zoeken dingen uit, hoe het beter kan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.