InterviewTuur Elzinga

Vicevoorzitter FNV Tuur Elzinga: ‘Hanteer de regels voor het nieuwe pensioenstelsel nu al’

Is er in het nieuwe stelsel sprake van een ‘casinopensioen’? En worden 45-plussers benadeeld? FNV-onderhandelaar Tuur Elzinga vindt van niet: ‘Het huidige pensioen biedt schijnzekerheid.’

Tuur Elzinga, vicevoorzitter van de FNV. Beeld Bart Maat / ANP

‘We koersen met de huidige pensioenregels af op enorme kortingen. Maar het is de bedoeling dat we overgaan naar een nieuw pensioenstelsel met heel andere, soepeler spelregels. We kunnen de overgangsfase het best ook bekijken volgens die nieuwe regels. Als je volgens die nieuwe regels de pensioenen niet hoeft te verlagen, zou het heel gek zijn dat nu op basis van de oude regels alsnog wel te doen. Omgekeerd: als je met die nieuwe regels in de hand waarschijnlijk moet korten, zou het gek zijn als je dat nu niet doet.’ 

Aan het woord is Tuur Elzinga (50), vicevoorzitter van de FNV en onderhandelaar over een nieuw pensioenstelsel. Vorig jaar leverde dat na tien jaar discussie het Pensioenakkoord op met werkgevers en kabinet. De details moeten voor de zomer zijn uitgewerkt. Over het nieuwe stelsel zijn vakbeweging, werkgevers en kabinet het grotendeels eens. Maar onder meer over de overgangsfase moeten nog afspraken worden gemaakt. Vrijdag willen de onderhandelaars de laatste knopen doorhakken.

Het ABP, het pensioenfonds voor de overheid, heeft voor elke euro toegezegd pensioen 83 cent in kas. De pensioenen dreigen daar met bijna eenvijfde te worden verlaagd. Hoe wilt u dat voorkomen?

‘Het is niet best, maar de stand aan het eind van het jaar is belangrijk. We moeten daar met de regels die voor het nieuwe pensioen gaan gelden naar kijken. De kortingsproblematiek geeft de noodzaak aan om een nieuw pensioensysteem in te richten.’

In 2010 verwierp de FNV een nieuw pensioensysteem als ‘casinopensioen’. De ironie wil dat u toen voor de SP, die de leus sindsdien hanteert, lid van de Eerste Kamer was. Het pensioen wordt volgens dit plan afhankelijk van beleggingsresultaten. Dit is toch je reinste casinopensioen?

‘Er is geen sprake van een casinopensioen. Het huidige pensioen biedt schijnzekerheid. Dat hebben vooral gepensioneerden de afgelopen tien jaar in hun beurs gemerkt, zij zijn gekort in koopkracht. Maar ook de werkenden, omdat zij minder pensioen opbouwen. Dat komt vooral door de daling van de rente. De invloed van de renteschommelingen halen we er in het nieuwe systeem uit.

‘Omdat het pensioen nu in naam grote zekerheid biedt, moeten we nu voor het hele fonds met de rente rekenen. In het nieuwe systeem gaat het om verwacht pensioen en niet om toegezegd pensioen, dus hoeven we de rekenrente niet te gebruiken. We blijven wel collectief beleggen. De beleggingsrisico’s worden gedeeld door de generaties. Door het toedelen van meer risico’s aan jongeren en minder aan ouderen, kan beter worden gestuurd op een evenwichtig pensioen voor alle generaties.’

Waarom komen er geen persoonlijke pensioenpotjes waar mijn geld op mijn rekening staat?

‘Dat wekt de suggestie dat het opeisbaar is. Er komt een persoonlijke rekening waar de ingelegde premie plus het rendement staat, je aandeel in de collectieve pot. Met het te verwachten projectierendement wordt het verwachte pensioen aangegeven.’

Projectierendement klinkt naar rendement behaald in het verleden, dat is geen garantie voor de toekomst.

‘Het projectierendement wordt geformuleerd op basis van voorzichtige verwachtingen. Je ziet bijvoorbeeld dat beleggers door de lage rente in aandelen en onroerend goed gaan zitten en de prijzen opdrijven. Dat soort trends wegen mee bij dat projectierendement.’

Stel, bij pensioneren staat er vijf ton op de rekening. Een verzekeraar gebruikt dan de rente om de hoogte van de lijfrente te bepalen. Dan is de rente toch cruciaal?

‘Het pensioen is geen lijfrente. Het pensioen wordt vastgesteld op basis van je rekening voor de komende twintig jaar, de gemiddelde levensverwachting bij pensioneren.’

Die vijf ton wordt dan door twintig gedeeld en dat is de jaaruitkering? En als ik per ongeluk langer leef?

‘Dat pensioen blijft ook bij langer leven, want er zijn ook mensen die korter leven. Het beleggingsresultaat komt er overigens bij, als dat in een jaar negatief uitpakt, wordt dat uitgesmeerd over vijf of tien jaar en in die jaren wordt het pensioen dan verlaagd. Maar als het jaar erop het rendement positief uitpakt, gebeurt het omgekeerde. In de loop der jaren streep je die tegen elkaar weg. Het pensioen wordt iets hoger en stabieler.’

Gepensioneerden hebben nu een pensioen, middelbare werknemers een toegezegd pensioen. Houden zij in het nieuwe systeem wat ze hebben?

‘Ja, het verwachte pensioen ziet er voor iedereen een beetje beter uit.’

Maar de premie komt op de rekening van de individuele werknemer. Dat is een voordeel voor jongeren, een nadeel voor 45-plussers. Hoe worden die gecompenseerd?

‘Er komt een overgangstermijn waarna jongeren het betere pensioenvooruitzicht krijgen. De overgang moet generatie-evenwichtig zijn. Dat kan, want alle generaties komen er met een beter pensioen uit.’

Wanneer wordt het nieuwe systeem ingevoerd?

‘We denken aan 2026. Als de wetgeving in 2021 door het parlement is, weten de fondsen hoe het eruitziet. Dan kan een eerste fonds wellicht in 2023 over.’

Kunnen pensioenfondsen ook in het bestaande systeem blijven?

‘Misschien komt er een keuze. Het is de vraag of je de overgang naar het nieuwe systeem kunt opleggen. Als een fonds alleen pensioen uitbetaalt, waarom zou je dan verplichten over te gaan?

‘Bij het hele pakket horen ook de andere afspraken die in wetten moeten omgezet. De nieuwe koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting, acht maanden later AOW bij een jaar extra levensverwachting. Daarnaast moet de boete op vroegpensioen worden veranderd, de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers ingevoerd en voor uitzendkrachten nog het een en ander worden geregeld.

‘Wat niet helpt is dat het vertrouwen een enorme knauw heeft gekregen door het schrappen van de ontslagboete in het nieuwe coronasteunpakket.’

Houdt u hiermee rekening bij de pensioenonderhandelingen?

‘Nee, maar de sfeer wordt er niet beter op. Binnen de FNV is toch al een stroming die het kabinet niet vertrouwt.’

Wordt alles beter met het nieuwe pensioenstelsel? Negen vragen (en antwoorden)

Vakbeweging, werkgevers en kabinet zijn het in principe eens over een nieuw pensioenstelsel. Het pensioen wordt gebaseerd op de betaalde premie plus de beleggingswinst die daarop in de loop der jaren is gehaald. Negen vragen over het nieuwe stelsel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden