Vicekanselier Gabriel ziet af van strijd met Merkel om bondskanselierschap

Schijnwerpers Duits verkiezingsjaar vanaf nu gericht op Merkel en Schulz

Sigmar Gabriel, vicekanselier en leider van de Duitse sociaaldemocratische SPD, ziet af van de strijd om het bondskanselierschap met Angela Merkel, en van zijn partijleiderschap. Gabriel verrast vriend en vijand met dit besluit, dat naar buiten kwam via het weekblad Stern. Gabriel draagt beide functies over aan Martin Schulz, die afzwaait als voorzitter van het Europees Parlement.

Sigmar Gabriel (L) en Angela Merkel. Beeld reuters

'Om een goede kanselierskandidaat te zijn moet de partij volledig achter de kandidaat staan en de kandidaat moet met heel z'n hart kanselier willen worden', zei Gabriel (57) in een voorpublicatie van het Stern-interview dat woensdag vreschijnt. Hij constateerde dat hij aan geen van beide voorwaarden voldoet.

Daarbij zei Gabriel, die in maart voor de tweede keer vader wordt, ook persoonlijke redenen voor zijn beslissing te hebben. Bovendien: 'Als ik nu zou aantreden, zou ik falen, en de SPD met mij.' Daarmee komt de SPD-leider tot de conclusie die de publieke opinie al lang en breed voor hem getrokken had. Politicologen zijn het erover eens dat de SPD kampt met de diepste crisis na de Tweede Wereldoorlog.

Hete adem AfD

Terwijl coalitiegenoot CDU ondanks Merkels vluchtelingenpolitiek en een paar terroristische aanslagen in de peilingen op een respectabele 37 procent staat, lijkt de glijbaan voor de SPD geen einde te kennen. De sociaaldemocraten staan nu op 20 procent, 6 procent lager dan de ook al slechte uitslag bij de verkiezingen in 2013. De hete adem van de rechts-populistische AfD - 15 procent - is voelbaar.

Daarbij heeft Gabriel naar alle waarschijnlijkheid ook zijn politieke carrière gered voor het te laat was. Het lijkt erop dat hij per direct het ambt van minister van Buitenlandse zaken overneemt van Frank-Walter Steinmeier, die in februari Joachim Gauck opvolgt als Bondspresident.

De ellende was Sigmar Gabriel het afgelopen jaar aan te zien. In debatten en op persconferenties was hij rood aangelopen, reageerde hij driftig. Zijn uitstraling was die van iemand die het niet meer goed kon doen. Daardoor werd hij een gemakkelijk slachtoffer voor de pers. Impulsief, noemden journalisten hem vaak.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Sigmar Gabriel en partijgenoot Martin Schulz. Beeld afp

In een recente peiling waarin kiezers werd gevraagd op wie ze zouden stemmen als de Bondskanselier direct zou worden gekozen, kreeg Gabriel 19 procent van de stemmen en Merkel 57. Stond in plaats daarvan Martin Schulz als SPD-kandidaat opgesteld, dan kreeg die 36 procent en Merkel 43.

Het zou oneerlijk zijn om Sigmar Gabriel de schuld te geven van de crisis in de Duitse sociaaldemocratie. Het is een crisis die de zusterpartijen in heel Europa doormaken - onder meer veroorzaakt door het verdwijnen van de arbeidersklasse en de neoliberale draai die veel sociaaldemocratische partijen in de jaren negentig maakten. Een genuanceerd politiek verhaal over sociale rechtvaardigheid verkoopt bovendien niet goed in een tijd van populisme en identiteitspolitiek.

Sociaaldemocratische trap na

Sigmar Gabriel heeft op die structurele problemen geen antwoord weten te vinden, hoewel het huidige kabinet veel sociaaldemocratisch beleid heeft doorgevoerd, met de invoering van het minimumloon als grootste trofee. Maar steeds was het Angela Merkel die met de eer aan de haal ging. Wellicht is dat de reden dat Gabriel de kanselier nog even inwreef dat de 'fixatie' van Merkel en Wolfgang Schäuble op bezuinigingen en begrotingsdiscipline aan de wieg heeft gestaan van het populisme. Een stevige, en ook waarlijk sociaaldemocratische trap na.

De schijnwerpers van het Duitse verkiezingsjaar zijn vanaf nu gericht op Merkel en Schulz, leeftijdgenoten van 61. Schulz zal moeten laten zien dat hij zich na 23 Straatburgse en Brusselse jaren kan handhaven in het nogal woeste politieke vaarwater van de Bondsrepubliek. Schulz en Merkel, twee Europeanen, zullen het moeten uitvechten tegen elkaar, maar ook samen tegen de anti-Europese krachten op zowel rechts als links.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.