Via het Gare du Mort de leegte in

In de Steentijd al meende men dat het leven niet ophoudt bij de dood. De Geïllustreerdeatlas van het hiernamaals inventariseert de opties.

Het leven is te kort om met de dood definitief te eindigen. De betekenis van een mens kan onmogelijk in enkele decennia tot haar recht komen. Daarom moet er hierna nog wat zijn, zo mogelijk een eeuwig leven. Bijkomend argument dat een hiernamaals onvermijdelijk maakt: er moeten een plaats en een tijd zijn waar recht wordt gedaan, waar de deugd beloond en de ondeugd bestraft wordt.


Onze voorouders uit de vroege Steentijd waren 60.000 jaar geleden al overtuigd van het bestaan van een leven na de dood en gaven daarom hun dierbaren leeftocht en werktuigen mee in het graf. De ontwikkeling van ideeën over een hiernamaals, doorgaans bestaande uit een hemel, een hel en een vager aangeduid schimmenrijk, kennen wij doordat ze vanaf zo'n vijfduizend jaar geleden werden opgetekend.


Deze kennis werd in 2004 al eens handzaam samengevat in een Handboek voor het hiernamaals, samengesteld door historicus Martin van Mousch en geograaf en journalist Guido Derksen. Met medewerking van kaartenmaker Jop Mijwaard (onder andere ANWB en Bosatlas) werkten zij het materiaal uit tot een Geïllustreerde atlas van het hiernamaals, een even leerzaam als vermakelijk lees- en bladerboek, waarin met name de landkaarten van de diverse dodenrijken de aandacht trekken.


De atlas schetst een chronologisch beeld van het denken over het hiernamaals, van Perzen en Mesopotamiërs, via de Grieken, Joden en Germanen, het christendom, de islam en de Reformatie, tot Verlichting en Romantiek, met het hedendaags ietsisme als sluitstuk. Voor die laatste kaart heeft de plattegrond van de Parijse metro als voorbeeld gediend: een 'Necropolitain' met een 'Gare du Mort' als toegangspoort, waar de lijnen lopen van Iets naar Ergens en van Niets naar Hemelse Leegte.


Wat wij vooral uit deze atlas leren, is dat het beeld van een hiernamaals een getrouwe afspiegeling vormt van de maatschappij en cultuur waarin zij tot stand kwam, al laten de kaartenmakers hun fantasie hier en daar de vrije loop. Zo voert de route in het oud-Egyptische dodenrijk ('Duat') langs de Piramides van Isis en het knekelveld van Osiris via Holendrecht, Grotterdam en Holten naar het Paradijs van Hathor. In het Walhalla der Germanen is het alle dagen feest: overdag vechten, 's avonds zuipen en achter de vrouwen aan. En omdat er volgens het Chinese volksboeddhisme in de hel van alles te koop is, brengt de 'Bank van de Hel' papiergeld in omloop, opdat de overledene demonen kan omkopen, maar ook een bezoek aan het hellebordeel kan betalen.


Met de komst van christendom en Reformatie nam de waarde van dit kortstondige bestaan op aarde drastisch af. Het werd een doorgangshuis. Wat telde was wat erna kwam. De ware gelovige hunkerde naar het moment waarop hij tot hoger heerlijkheid zou worden bevorderd. Al is het wachten nu nog op een tomtom-versie, met deze atlas kan hij in elk geval al aardig goed voorbereid op reis.


Guido Derksen, Martin van Mousch en Jop Mijwaard: Geïllustreerde atlas van het hiernamaals.


Nieuw Amsterdam; 222 pagina's; € 27,50.


ISBN 978 90 468 0902 0.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden