Via een omweg voor de klas

In economisch zware tijden klinkt een aanstelling als leraar aantrekkelijk, maar liggen de banen in het onderwijs werkelijk voor het oprapen? De ervaringen van drie zij-instromers.

Ze zijn het bedrijfsleven zat, zoeken een nieuwe uitdaging of meer baanzekerheid: het onderwijs wordt overspoeld door zogenoemde 'crisisdocenten'. CNV Bondgenoten constateerde onlangs dat duizenden mensen hun vorige carrière in het bedrijfsleven of de overheid de rug toekeren en een baan als docent najagen.


Deze zij-instromers hebben het niet gemakkelijk. Volgens Thijs den Otter, persvoorlichter bij de Algemene Onderwijsbond, gaat het om een 'schizofrene situatie' op de arbeidsmarkt voor leraren. 'Voor pas afgestudeerde docenten is er bijna geen werk. Ik zie dat veel jonge docenten van flexcontract naar flexcontract gaan, soms staan ze als invaller elke dag voor een andere klas omdat er geen vaste aanstellingen zijn.' Volgens Den Otter zijn er grote verschillen: 'In sommige regio's zijn veel meer vacatures dan bijvoorbeeld in de Randstad. De situatie verschilt ook per vak: zo is er een landelijk tekort aan leraren wiskunde en Nederlands. Het algemene aanbod aan vacatures is echter zeer schraal.'


Dat gaat allemaal veranderen in het magische jaar 2015. Dan ontstaat een dramatisch tekort aan docenten. Den Otter: 'Een groot deel van de docenten behoort tot de babyboomgeneratie. Zij gaan massaal met pensioen na 2015. Tegen wie wil instromen in het onderwijs zeg ik: toch doen en even geduld hebben, want de perspectieven zijn goed.'


De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Jet Bussemaker, neemt al maatregelen om het dreigende tekort op te vangen. Het aantal subsidieregelingen voor zij-instromers wordt uitgebreid met een speciaal 'onderwijstraineeship' voor personen met een academische achtergrond. Naast de opleidingsplaatsen komen er meer plekken in het leraren- en managersklasje genaamd Eerst de Klas. Ook wordt meer geld uitgetrokken om leraren bij te scholen. Tegelijkertijd scherpt de minister de eisen aan. Er komen landelijke eindtoetsen voor taal, rekenen en andere vakken. Voor aankomende docenten aan de basisschool komt er nog een extra toelatingstoets voor wetenschap en techniek. Ook overweegt de minister om de toelatingseisen voor overige docentenopleidingen aan te scherpen. Het idee is de juiste docenten voor de klas te krijgen, niet alleen mensen die werkzekerheid zoeken.


'Netjes leren schrijven, dat vond ik het moeilijkst' Dinant Jimmik (45), leraar basisschool, Zutphen

'Na de havo ben ik in de kroeg gaan werken in mijn eigen dorp, een gezellig café met een biljart, een snackbarretje en een zaaltje waar de plaatselijke toneelvereniging repeteert. Ik heb nooit tot mijn dood achter de tap willen staan. Omdat ik niet heb gestudeerd, voelde het als mijn enige optie.


'Een paar jaar geleden werd mijn vrouw hoofdverpleegkundige, een baan waarbij ze van 9 tot 5 aan de slag was. Omdat ik veel 's avonds moest werken en in de weekenden, zagen we elkaar bijna niet meer. Toen we het op een avond hadden over onze drukke schema's, zei mijn vrouw: 'Is het onderwijs niet wat voor jou?' Ik ben al jaren voetbaltrainer voor een groep pupillen, dat gaat mij heel natuurlijk af. Een paar dagen later heb ik een beroepskeuzetest gedaan op internet. Daar rolde het vak leraar uit. Ik moest hard lachen en ik heb meteen mijn vrouw ge-sms't: 'Je had gelijk'.


'Bij de regionale pabo moest ik een aantal toelatingsexamens afleggen en ik heb een IQ-test gedaan, toen kon ik beginnen aan een deeltijdopleiding. Elke dinsdag had ik les, daar kwamen al snel stage-uren bij. Het eerste schooljaar heb ik vergoed gekregen via een subsidie van de overheid, daarna moest ik mijn opleiding zelf betalen. Het was veel werk, vooral omdat ik een gezin met twee kinderen heb. Als je al 23 jaar werkt, komen sommige vakken bovendien een beetje onnozel over. Het moeilijkst vond ik netjes leren schrijven, mijn handschrift was onleesbaar en daar worstel ik nog steeds een beetje mee. Tijdens de opleiding vond ik veel gelijkgestemden. Mijn vaste studiemaatje was een man van 50, hij haalt binnenkort zijn diploma. Die oudere mensen zijn allemaal heel gedreven: we weten precies waarvoor we het doen.


'Ik heb het afgelopen jaar als invalkracht op veel verschillende scholen gewerkt. De banen liggen echt niet voor het oprapen. Ik woon bovendien in een krimpregio, zowel in de omgeving Deventer als in de Achterhoek loopt het aantal leerlingen terug. Ik heb me ingeschreven bij verschillende schoolstichtingen; als zij een vervanger zoeken, bellen ze mij. Op deze manier heb ik het afgelopen jaar heel veel scholen van binnen gezien.


'Ik wil net als iedereen een vaste aanstelling, maar veel invallen is wel leerzaam in het begin van je carrière. Ik leerde zo dat ik het best tot mijn recht kom met midden- en bovenbouwers. Met de echt kleine kinderen kun je nog geen gesprek aangaan, terwijl ik juist die interactie het leukst vind. Ik weet nu ook beter welk onderwijssysteem bij mij past. Het montessorionderwijs is bijvoorbeeld best zwaar, omdat daar klassen worden samengesteld met kinderen uit drie groepen. Je moet steeds schakelen tussen de verschillende niveaus. Nu ga ik tot het einde van dit schooljaar een leraar vervangen, mijn eerste vaste plek. Ik zie de toekomst positief in, maar ik houd mijn baan in de horeca voorlopig wel aan.'


'Mijn ervaring in de zorg helpt enorm' Adrea Kooiman (27) tweedegraads docent maatschappijleer, Leidschendam

'Ik heb Sociaal Pedagogisch Werk gestudeerd en werk al jaren in de geestelijke gezondheidszorg, sinds een tijd op een gesloten afdeling. Ik vind de psychiatrie heel interessant, maar de doorgroeimogelijkheden zijn voor mij beperkt. Ik ben niet bevoegd om diagnoses te stellen en behandelplannen samen te stellen.


'Ik zie mezelf niet voor de rest van mijn leven dit werk doen, niet fulltime en niet op dit niveau. Daarnaast heb ik altijd veel interesse gehad in politiek en maatschappelijke ontwikkelingen. Mijn eerste gedachte was om naast de zorg de journalistiek in te gaan. Ik ben toen naast mijn werk een hbo-opleiding communicatie gaan volgen. Ik zag de markt van de journalistiek tijdens mijn studie echter helemaal instorten. Ik wilde ook geen freelancejournalist worden, ik zoek echt een vaste aanstelling.


'Voor mijn afstudeerproject deed ik onderzoek naar beïnvloeding van tieners op een middelbare school. Ik vond het ontzettend grappig om door zulke jonge mensen omgeven te zijn. Bovendien was ik nogal aangestoken door de campagne van die tijd: 'Leraar, elke dag wat anders.' Nu weet ik dat dit niet waar is, soms moet je een paar keer per dag hetzelfde verhaal vertellen, maar toen had ik een enorm romantisch beeld van dit beroep.


'Na mijn afstuderen kon ik geen leuke baan vinden. Heel impulsief dacht ik: ik ga de opleiding tot docent maatschappijleer doen, want als ik het nu niet doe, doe ik het nooit meer. Bij de Hogeschool van Amsterdam bleek van alles mogelijk om deze opleiding voor mij te verkorten, allemaal keuzevakken die ik kon laten vallen. Ook kon ik een subsidie aanvragen voor de eerste twee jaar. De opleiding was werkelijk fantastisch, een heel inspirerende, inhoudelijke studie waar ik nog steeds veel uit put.


'Je moet echt mazzel hebben om er nu tussen te komen. Ik kon uiteindelijk aan de slag als docent maatschappijleer op de school waar ik mijn afstudeerproject heb gedaan. Ik heb ongeveer 0,5 fte, een samenstelling van lesgeven en een mentoraat. Daarnaast werk ik nog steeds op de gesloten inrichting, ook ongeveer 0,5 fte. Ik heb veel aan mijn achtergrond in de gezondheidszorg. Ik ben mentor van een groep leerlingen. Dat werk gaat mij vrij natuurlijk af omdat ik gedragsproblemen goed herken en weet hoe ik er mee moet omgaan. Bovendien, als er echt wat aan de hand is, weet ik goed de weg in de Nederlandse gezondheidszorg.


'Ik ben een heel gelukkige leraar maatschappijleer. Ik vind het fantastisch als ik merk dat het kwartje valt. Als leerlingen begrijpen dat politiek niet iets abstracts is, maar ook vorm geeft aan hun leven. Het is voor mij heel lastig om meer lesuren te krijgen. Dat komt ook omdat ik tweedegraads leraar ben, waardoor ik alleen les kan geven aan de vmbo-bovenbouw. Ik zou iedereen dan ook willen aanraden: denk goed na of je niet meteen een eerstegraads opleiding kunt volgen, dan maak je meer kans op een fulltimebaan.'


'Humor is echt van levensbelang' Sietze de Vries (35), tweedegraads docent biologie, Rotterdam

'Ik heb na mijn opleiding Tuin- en Landschapsinrichting ruim elf jaar als adviseur op een groen ingenieursbureau gewerkt. Ik gaf gemeenten advies over hun publieke ruimten. Ik vond het leuk om met collega's aan projecten te werken, soms mis ik die interactie met volwassenen. De commerciële bedrijfscultuur ging me echter steeds meer tegenstaan. Altijd maar weer dat kostenplaatje en het winstoogmerk, die eeuwige deadlines, het begon me te vervelen.


'Ik wilde wat anders, maar toen kreeg ik de kans om teammanager te worden. Die baan heb ik met plezier gedaan voor een paar jaar. Toch bleef het knagen: wat voegde ik nou echt toe aan de maatschappij met het werk dat ik deed? Zowel vrienden als familieleden van mij werken in het onderwijs, die vonden mij daarvoor ook geschikt. Dat vond ik verwarrend; ik heb al op jonge leeftijd besloten dat ik zelf geen kinderen wil, moet ik mijn werkende leven dan wel richten op kinderen?


'Ik heb gevraagd of ik een paar lessen biologie kon meelopen. Tijdens een van deze lessen vertelde ik dat ik daar was omdat ik er over nadacht leraar te worden. Na een half uur zei een van de leerlingen: 'En, is het wat voor jou?' Die opmerking trof mij, dat spontane en openhartige van tieners is heel erg leuk. Ik merkte ook dat ik sterk genoeg in mijn schoenen stond, ik laat me niet zo snel afbranden door een 12-jarige.


'Ik heb via meesterbaan.nl gesolliciteerd op een plek als biologieleraar op een school hier in de buurt. Hoewel ik niet bevoegd was, werd ik toch aangenomen. Mijn nieuwe opdrachtgever was bereid mijn opleiding te betalen. Bij de hogeschool had ik twee opties: ik kon zij-instromer worden, maar dan moest ik nog een jaar wachten, of meteen beginnen en de opleiding in deeltijd volgen. Ik had een soort onrust, dus koos ik voor het laatste. Dat was een verkeerde keuze. Een deeltijdopleiding duurt ontzettend lang en ik moest allemaal overbodige vakken volgen.


'Ik heb nu een aanstelling voor een jaar bij een scholengemeenschap met havo en vwo-leerlingen. Ik heb absoluut geen spijt dat ik het bedrijfsleven de rug heb toegekeerd, maar het werk is wel anders dan ik dacht. Ik wilde mijn liefde voor de natuur en het vak overbrengen, de leerlingen zouden met grote ogen luisteren.


'In de praktijk voel ik me soms net een huisarts; veel kinderen komen bij mij met vragen over hun lichaam en gezondheid. Biologie is voor de leerlingen die ik lesgeef geen keuzevak; ik moet echt mijn best doen om ze geïnteresseerd te houden. Soms gaat het mis, dan loopt de les helemaal niet lekker. Ik probeer dat op te lossen door openhartig te zijn, aan de leerlingen te vragen: waar ging het volgens jullie mis?


'Dat werkt goed, je moet je soms kwetsbaar opstellen. De kinderen lijken het bijna te ruiken als je niet stevig in je schoenen staat. Als je dit vak wilt kiezen, moet je jezelf echt afvragen: ben ik stabiel en zelfbewust genoeg om een groep tieners aan te kunnen? En humor, dat is echt van levensbelang.'


ZIJ-INSTROMEN DOE JE ZO

Werk je nu als advocaat, manager of ambtenaar en wil je het onderwijs in?

Dan zijn er verschillende subsidieregelingen:

Als je een baan hebt gevonden als docent - scholen mogen onbevoegde leraren aannemen - dan kan de onderwijsinstelling voor jou de subsidie 'zij-instroom' aanvragen. Die is bedoeld als tegemoetkoming in de kosten van een geschiktheidsonderzoek, scholing, begeleiding en studieverlof. Je kunt ook zelfstandig een subsidie aanvragen, de 'tegemoetkoming leraren'. Deze beurs geldt voor maximaal 24 maanden. Leraren die al in het onderwijs werken, maar zich willen bijscholen - bijvoorbeeld door het halen van een eerstegraads bevoegdheid - kunnen zich tot 15 mei aanmelden voor de Lerarenbeurs. Dit is een tegemoetkoming in studiekosten (maximaal 7.000 euro per jaar) en verlofdagen voor studie.


GADGETS VOOR DOCENTEN

Als moderne docent kom je niet meer weg met een krijtje en een vulpen. Daarom laat redacteur en gadget-expert Peter van Ammelrooy verspreid door deze special een aantal handige hulpjes zien. Hoe konden we ooit zonder?


Sleutelmagneet

Het is ronduit ergerlijk als je je huissleutels niet op zak hebt - zeker als je net resoluut de voordeur achter je in het slot hebt laten vallen voor je op weg gaat naar school of de universiteit. Liggen ze onder de krant op de ontbijttafel? Zitten ze in de spijkerbroek die je gisteren bij de vuile was hebt gedaan? Met de Magnetic Light Switch Covers behoren zulke queestes tot het verleden. Het magnetische dekplaatje brengt je over een lichtschakelaar aan. Hij is krachtig genoeg om een bos van 27 sleutels vast te houden.


Prijs 12,50 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden