Via de veehouderij rukt de resistente bacterie steeds verder op

Bestrijding van dierziekten lijkt een goede zaak. Waarom maken we ons zo druk over antibiotica in vlees?

Die illegale handelaren worden aangepakt alsof het crackdealers zijn. Wat is er erg aan illegale antibiotica?

Steeds meer bacteriën worden resistent tegen sommige antibiotica, en steeds meer zelfs tegen alle antibiotica. In maart 2012 zei de directeur van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Margaret Chan, dat er 'door de oprukkende resistentie een einde dreigt te komen aan de moderne medicatie zoals we die kennen'.


Vele ziekten, zoals tbc en longontstekingen, zouden onbehandelbaar kunnen worden. Inmiddels zijn de bacteriën die tegen (bijna) alles resistent zijn, zoals MRSA en ESBL, alom aanwezig.


Waar komt die resistentie dan vandaan?

De oorzaak van die resistentie is onvoorzichtig en overmatig gebruik. De meeste gewone bacteriën leggen dan het loodje, zodat de enkele die resistent blijkt zich snel kan verspreiden. Om die reden zijn artsen terughoudend met het gebruik, zeker de Nederlandse. Nergens in Europa worden zo weinig antibiotia voorgeschreven als in de Nederland.


In de veehouderij was dat (en is dat deels nog) het tegenovergestelde: per kilo levend gewicht verbruikt de Nederlandse veehouderij de meeste antibiotica, aldus de European Medicine Agency. Antibiotica werden tot 2005 aan drinkwater of voer toegevoegd als 'groeibevorderaar', maar ook daarna nog was het verbruik ongeëvenaard. Bij vleeskuikens en vleeskalveren was het gebruik tientallen malen hoger dan in landen die veel zuiniger omspringen met antibiotica, zoals Denemarken.


Is er een direct verband tussen het antibioticagebruik in de veehouderij en de resistentie?

Het is niet aangetoond dat de resistentie is ontstaan in de veehouderij, maar een verband is er. De effecten van de zuinigheid van de ziekenhuizen en de spilzucht van de veehouders zijn duidelijk te zien aan de hand van de multiresistente bacteriën MRSA en ESBL. Zo heeft Nederland de laagste besmettingsgraad met 'ziekenhuiskok' MRSA, dankzij het zuinige gebruik in ziekenhuizen, maar bijna de hoogste besmettingsgraad met een variant van MRSA die is gerelateerd aan de veehouderij: v-MRSA. Inmiddels zijn die resistente stammen overal. Ook varkens die nooit antibiotica kregen, zijn nu dragers ervan.


Een veehouder die naar het ziekenhuis moet, wordt standaard in quarantaine gehouden om hem te controleren op MRSA-varianten. Op veruit het grootste deel van de rauwe kip zit ESBL. Zelfs op groenten die zo van het land komen, zitten vaak resistente bacteriën, met name ESBL.


En wat doet de regering?

Dreigen, vooral. Sinds toenmalig minister van Landbouw Gerda Verburg effectief begon te dreigen, in 2010, zijn er wonderen verricht.


Nog zonder wettelijke maatregelen halveerde het gebruik van (legale) antibiotica bijkans. Op één punt wordt wel ingegrepen. Boeren konden tot voor kort shoppen bij de veeartsen. Wilde de ene veearts geen antibiotica leveren, dan belde de boer de volgende. Dat kan niet meer.


Bij de rundveehouders is de nieuwe regeling ingegaan: een boer tekent nu een contract met één veearts, en die kan dus effectief weigeren te leveren. Andere sectoren zullen dit model volgen.


Halveren is overigens nog lang niet genoeg. Minister Schippers van Volksgezondheid schreef in het voorjaar van 2012 dat de veehouders niet moeten denken dat ze daarmee klaar zijn. Nieuwe doelstellingen heeft ze nog niet genoemd.


Gebruik gehalveerd? Klopt dat nog als we de illegale middelen mee rekenen?

Wat de pluimveehouderij betreft, maakt dat inderdaad nogal een verschil. In Groningen en Overijssel werd dus 3,5 ton pure antibiotica onderschept. In augustus volgde nog een ton in Noord-Brabant. Waarschijnlijk was die partij bestemd voor de pluimveehouderij.


Volgens schattingen van de Wageningen Universiteit werd in 2012 in de pluimveesector 30 ton legale antibiotica gebruikt, bijna geheel bij vleeskuikens. Daarvan wordt 45 procent gebruikt in de vier noordelijke provincies, dus 13,5 ton. De in maart 2011 aangetroffen partij illegale middelen is daarvan maar liefst een kwart.


Bovendien: die 3,5 ton was alleen maar de handelsvoorraad. Justitie heeft geen schatting kunnen maken van de hoeveelheid die daadwerkelijk is gebruikt. Er is geen administratie gevonden die zo'n schatting zou ondersteunen.


Bij een slachterij merken ze toch dat antibiotica zijn gebruikt? Wordt daar niet op gecontroleerd?

Zeker. Of beter: laten we dat maar aannemen. Justitie veronderstelt dat de Gronings/Overijsselse illegale gebruikers die controles tamelijk eenvoudig konden omzeilen. Als er genoeg tijd zit tussen toediening en slacht, zijn de antibiotica niet meer te vinden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden