ReportageDe eenzame dood van Jan Schaapherder

‘Via de telefoon heb ik gezegd dat we van hem houden en ik troost me met de gedachte dat hij dat heeft gehoord’

Bea en Hans Schaapherder bij het graf van hun vader in Laren. Beeld null
Bea en Hans Schaapherder bij het graf van hun vader in Laren.

Jan Schaapherder (89) stierf alleen, in het verpleeghuis, zonder zijn vrouw en kinderen aan het bed. Zij hoorden tot hun troost dat een verpleegkundige tijdens de laatste ogenblikken zijn hand heeft vastgehouden. 

De laatste keer dat Hans Schaapherder zijn vader zag vertelde hij hem wat er in de wereld aan de hand was. En dat zij elkaar daardoor misschien wat minder zouden gaan zien. Zijn vader, licht dementerend, begreep het en bedankte hem voor de informatie. Een dag later viel het besluit om alle verpleeghuizen te sluiten voor bezoekers. Schaapherder zou zijn vader niet meer levend ­terugzien.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Op de foto die vorig jaar werd gemaakt staat zijn vader voor de bloeiende magnolia, fier achter zijn rollator – het was een plek die hem lief was. De magnolia bloeide deze lente opnieuw, de foto staat nu op zijn rouwkaart. Jan Machiel Schaapherder overleed in de vroege ochtend van donderdag 26 maart, 89 jaar oud, kort nadat hij in het verpleeghuis besmet was geraakt met het coronavirus. Hij stierf alleen, zonder zijn vrouw en kinderen aan zijn bed.

‘En toen werd een statistiek ineens een mens’, schreef zijn familie boven de rouwadvertentie. Een mens van wie het lange en gelukkige leven ‘op bizarre wijze’ ten einde kwam. Zoon Hans deelt het verhaal over zijn vader om duidelijk te maken wat voor leed zich buiten de ziekenhuizen afspeelt. 

De statistieken gaan al weken over ic-bedden, zegt hij, maar in verpleeg- en verzorgingshuizen moet overbelast personeel specialistische zorg bieden zonder de faciliteiten van een ic, en zonder de juiste opleiding. Hij heeft begrip voor de maatregelen die werden opgelegd, zegt hij. ‘Maar het is  hartverscheurend dat wij daardoor in zijn laatste uren niet bij hem konden zijn.’

De eindfase van zijn leven was moeilijk geweest, memoreerde dochter Bea tijdens de uitvaart. De man die voor Philips de wereld over trok, was opgesloten geraakt in zijn hoofd. Anderhalf jaar geleden gaf hij zelf aan dat hij dingen begon te vergeten, vertelt zoon Hans, en dat gaf zijn familie de tijd om een goede plek voor hem te vinden. Hij kon terecht in een verpleeghuis, met vrouw Brenda op loopafstand in een aanleunwoning.

Wandelen voor anderen

Wandelen gaf rust in zijn hoofd: 23 keer liep hij de Nijmeegse Vierdaagse, en met sponsorlopen had hij in zijn leven ruim twee ton ingezameld voor een Braziliaans kinderziekenhuis. De laatste tijd liep hij  in de gangen van de gesloten afdeling heen en weer, pet op, de Vierdaagse-liedjes zingend, aangemoedigd door andere bewoners. Vier weken geleden nog nam Hans hem mee naar buiten, langs de magnolia die in de knop stond. ‘Hij hield stil bij elke bloem, elk takje, hij was verwonderd over de kracht van de natuur.’

En toen, drie dagen nadat de voordeur op slot was gegaan, belde de arts uit het verpleeghuis met een verontrustende mededeling: vader Jan had hoge koorts. Dinsdagavond kwam de uitslag van de test: hij bleek besmet met het coronavirus, het ging heel slecht met hem. De familie mocht niet naar hem toe. 

Jan Schaapherder, vorig jaar, bij de magnolia waarvan hij zo hield. Beeld null
Jan Schaapherder, vorig jaar, bij de magnolia waarvan hij zo hield.

Uiteindelijk liet een verpleegkundige weten dat ze toch afscheid mochten komen nemen, maar dat het tekort aan beschermende kleding in het huis zo nijpend was dat ze daar zelf voor moesten zorgen. Hans, herstellende van een longontsteking, durfde dat niet aan en ook voor zijn kwetsbare moeder leek hem een laatste bezoek te gevaarlijk. Zijn zus probeerde die woensdag nog om beschermend materiaal te regelen, maar dat lukte zo snel niet meer.

Op die laatste dinsdagavond vroeg Hans de verpleegkundige om zijn moeder te bellen op een moment dat zijn vader nog aanspreekbaar zou zijn, maar ze interpreteerde dat verkeerd en legde meteen de telefoon naast zijn ­vader. Dat werd het laatste gesprek. 

‘Zo heb ik nog afscheid van hem kunnen nemen, ik heb gezegd dat we van hem houden en ik troost mezelf met de gedachte dat hij dat nog heeft kunnen horen. Ik hoorde hem ademen en geluid maken, maar ik kon er niet uit opmaken of hij nog iets wilde zeggen.’

De volgauto

Een week na dat laatste gesprek werd Jan Schaapherder begraven in Laren, het dorp waar hij lang had gewoond. Met slechts acht familieleden rond het graf. Zonder zoon Jaap die in Zuid-Afrika in een lockdown zat, en zonder zoon Jan-Peter die niet vanuit de Verenigde Staten kon overkomen. Op de beelden van de begrafenis staan de uitvaartmedewerkers op afstand, met mondkapjes en plastic handschoenen. 

Voor zijn moeder had Hans, vanwege het besmettingsgevaar, een aparte rouwauto geregeld. Onderweg passeerde de kleine stoet het huis van Jans zus, waar zes familieleden langs de kant van de weg stonden te applaudisseren – een vaarwel op veilige afstand en juist daardoor zo emotioneel.

‘Mijn vader heeft zijn hele leven onderhandeld, altijd geprobeerd om de laagste prijs te bedingen’, vertelt Hans. ‘Ik heb bij de begrafenisondernemer de aula met koffie uit het standaardpakket geruild voor een volgauto. Dat zou hij zelf een goede deal hebben gevonden.’

Geen afscheid aan het sterfbed, dat paste wel bij hem, zei dochter Bea, staand aan het graf. ‘Geen gedraal bij de voordeur, tijd om te gaan? Dan vertrekken.’ Zijn vader wist dat het einde naderde, zegt Hans, zijn wereld was klein geworden. ‘Ik heb vrede met zijn dood maar niet met de manier waarop het moest gaan.’ 

De onbekende verpleegkundige

Uit alle macht probeert hij nu zijn moeder te troosten, terwijl hij haar alleen maar kan bellen of van afstand mag zien. Zijn moeder die het in haar aanleunwoning nu moet doen zonder de contacten en de hulp uit het verzorgingshuis, dat op slot zit. ‘Ik wil zo graag een arm om haar schouder leggen maar dat kan nu niet.’ Hij heeft gehoord dat drie verpleegkundigen die voor zijn vader hebben gezorgd zelf ziek zijn geworden, een van hen ligt op de ic.

Na de rouwadvertentie in de regionale krant werd Hans opgebeld door een onbekende verpleegkundige. ‘Ik weet hoe mijn collega’s zijn’, zei ze, ‘uw vader is in zijn laatste momenten niet alleen geweest. Er is iemand geweest die zijn hand heeft vastgehouden.’

Artsen en ethici: versoepel bezoekregels voor familie van ziekste coronapatiënten op ic

Ziekenhuizen moeten nadenken over versoepeling van de bezoekregels aan ernstig zieke coronapatiënten. Dat zeggen ic-artsen en ethici van diverse ziekenhuizen tegen de Volkskrant. Ze noemen het hartverscheurend dat familieleden niet naar hun dierbaren toe kunnen en soms niet eens bij hun overlijden aanwezig zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden