Vette pech, meer niet

Niemand had hem ooit zien vallen. En daar lag hij ineens, Rintje Ritsma, het boegbeeld van het Nederlandse schaatsen. Sindsdien is alles anders....

EEN BRAAM. Dat was alles.

'Toen ik naar de start ging, hield ik er al rekening mee dat ik kon vallen. Drie minuten voor mijn race, tijdens het inrijden, merkte ik dat er een botte plek op mijn schaats zat. In de bochten slipte mijn been steeds weg. Wat kan je dan nog doen? Koel blijven, rustig denken. Ik heb een braamsteentje gepakt en heb geprobeerd die plek weg te vijlen. Je hoopt dat het goed gaat.

'Een buitenbocht kom je nog wel door, maar in een binnenbocht is de druk op je benen zo ontzettend groot. Als je dan even niet voldoende grip hebt, ga je onderuit. Klote, maar ik was niet eens verrast. Ik ben die bocht vol ingevlogen. Bewust, het was ingecalculeerd risico. Ik had een beschermde status, dus ik dacht: gaat het mis, dan rijd ik daarna gewoon nog een goeie vijf kilometer en een goeie 1500 meter en dan is er niks aan de hand.'

Wist hij veel. Er zat zoveel adrenaline in zijn lichaam dat de pijn in zijn heup hem aanvankelijk ontging. Te laat dus. Die vijf kilometer werd een martelgang en een dag later ontbrak op de 1500 meter de vereiste explosiviteit. Trainer Geert Kuiper stelde vast dat het toch wel een fikse klap geweest moet zijn. Alleen de gevallene zelf doet luchtig over zijn lot. Rintje Ritsma vindt dat een topsporter vooral niet te veel moet zeuren. 'Je moet het niet erger maken dan het is.

'Ik heb de beelden nog niet één keer teruggezien. Waarom zou ik? Ik weet wat de verklaring is, die braam. Er zijn schaatsers die alles terugkijken, analyseren, nog een keer kijken, en weer analyseren. Martin Hersman bijvoorbeeld. Die kijkt elke dag en dan het liefst vier keer per dag. Van mij mag hij, maar ik geloof er niet in. Als je honderd keer een video bekijkt waarop je iets fout doet, kom je er niet meer van los.

'Ze zeggen dat in het verleden de carrières van Vergeer en Van den Burg vanwege een valpartij zijn geëindigd. Zou kunnen, maar ik betwijfel of dat wel echt de reden was. Soms heb je gewoon een periode pech, dat overkomt elke sporter. Als je jaren succes hebt gehad en het zit een keer tegen, is dat moeilijk te accepteren. Dan heb je de neiging om te gaan piekeren. Zo ben ik niet. Natuurlijk was ik teleurgesteld, maar een dag later ben ik gewoon weer gaan trainen.

'Als ik naar videobeelden kijk, zijn het beelden van mijn beste races. Ik kijk naar hoe het wèl moet, het ideaalplaatje. Dat beeld sla ik op in mijn geheugen en tijdens de training probeer ik dat te vertalen. Als ik het beeld van de beste Ritsma ooit vergelijk met de Ritsma van nu, zeg ik: daar zit maar aan paar procentjes verschil tussen.'

- Sorry?

'Ja, dat meen ik. Ik ben beter dan vier à vijf jaar geleden. Iedereen is kennelijk Berlijn alweer vergeten.'

Meermalen zal hij naar die wedstrijd medio november verwijzen om zijn woorden kracht bij te zetten. In Berlijn won Rintje Ritsma dit seizoen op de 1500 meter voor het eerst sinds twee jaar weer een World Cup-wedstrijd. En even pregnant was de relatief bescheiden achterstand op de vijf kilometer ten opzichte van Romme. Die 1500 meter, zegt Ritsma, zou in Calgary misschien wel een wereldrecord zijn geweest.

Een zelfverzekerde, bijna triomfantelijke glimlach. 'Alle testen wijzen uit dat ik fysiek beter ben dan ooit.

'Vorig jaar na het WK allround in Milwaukee dacht ik dat ik zeker twee jaar nodig zou hebben om de achterstand op Romme goed te maken. Zoals toen ben ik niet vaak verslagen. Dat heeft me in de zomermaanden behoorlijk gemotiveerd. In Berlijn kreeg ik de bevestiging. Ik lig op schema. Ik zeg niet dat ik hem dit jaar al versla, maar ik weet zeker dat ik hem kan verslaan. Hij is super, maar ik ben niet minder.'

Morgen gaat het dus tussen hun tweeën. Althans, zo redeneert de buitenwacht. Na wekenlang bekvechten over de interpretatie van de selectienormen betwisten Romme en Ritsma het enige nog vacante startbewijs voor het WK, al weigert Ritsma de vijf kilometer van morgen in die context te plaatsen. 'Dat WK heb ik al uit mijn hoofd gezet. Ik geloof dat de keuzecommissie liever iemand anders ziet gaan. Voor mij wordt dit een gewone World Cup-wedstrijd.

'Eerst werd gezegd dat Romme de vijf kilometer met aanzienlijke voorsprong moet winnen; nu hoor ik dat hij alleen maar de beste Nederlander hoeft te zijn. Het wordt hem bijna in de schoot geworpen. Ik moest anderhalve week terug een skate-off rijden; Gianni mag zich in alle rust voorbereiden op één race waarin hij vormbehoud moet tonen. Ik ga me niet forceren. We komen elkaar vast nog weleens tegen.'

Maar het steekt hem, laat daar geen misverstand over bestaan. Kijk naar de blik in Ritsma's ogen als zijn mening over de commissie topsport wordt gevraagd. Die keuzecommissie verleende hem en Romme op grond van hun excellente prestaties voor het NK een beschermde status, maar toen beide vedettes op het moment suprême door respectievelijk een val en ziekte hun faam niet konden waarmaken bleken gelijke monniken allerminst gelijke kappen te dragen.

Het is tijd voor de tegenaanval. 'Dat ze me niet naar het EK lieten gaan is jammer, maar dat kan ik accepteren. Maar ze moeten consequent zijn. Ik niet, dan ook Romme niet. Als ik me via een skate-off voor het WK moet plaatsen, dan Romme ook. Ik viel één keer en was al mijn krediet kwijt; Romme meldt zich twee keer ziek en heeft nog altijd krediet.

'Ik verwijt Gianni niets. Hij is een goeie peer en een groot sportman. Het is niet zijn schuld dat ze hem voortrekken. Deze week hebben we met elkaar gesproken. Over van alles, maar niet hierover. We weten van elkaar hoe we erover denken.

'Het gaat al drie jaar zo. Romme mist het NK of het EK, altijd hetzelfde verhaal. Ziek, zo ziek, Gianni is altijd zo verschrikkelijk ziek. Maar wie controleert dat. Ach, of hij nou wel of niet echt ziek is, dat maakt me in wezen niet uit. Het gaat erom dat de commissie topsport optreedt. Alle andere schaatsers worden kapot geselecteerd, maar Romme mag zich op één race voorbereiden. Op die manier wordt het erg makkelijk om de rest te verslaan.

'Die mensen in de commissie topsport denken waarschijnlijk dat ze heel belangrijk zijn. En ze zullen het wel leuk vinden om over de rug van sporters die populair zijn beslissingen te nemen. Hun grootste fout is dat ze met te veel mensen praten. Ze worden gemakkelijk beïnvloed. Ze lopen rond alsof ze trainer zijn van een bepaalde ploeg. Zo'n commissie moet van afstand toekijken, prestaties beoordelen en zich geen beslissing laten aanpraten.

'Ik zeg die commissieleden niet meer goedendag. En ik geef ze ook geen hand. Ik vind dat dat ook niet kan. Niet mag zelfs. Een commissielid dat over zulke belangrijke zaken moet beslissen, kan toch niet 's middags gezellig met een coach staan te babbelen.'

Dat is al snel verdacht binnen de moderne schaatswereld. Onder invloed van almaar groter wordende commerciële belangen houden de rivaliserende partijen elkaar nauwlettend in de gaten, met als gevolg dat in de wandelgangen talloze complottheorieën circuleren.

Het is een klimaat dat Ritsma deels zelf in 1995 schiep met de oprichting van de eerste grote commerciële ploeg, maar waarvan de uitwassen volgens hem voor rekening komen van de trendvolgers. De naam van de spelbreker - SpaarSelect - weet Ritsma gedurende anderhalf uur trouwens vakkundig te omzeilen.

Het begrip winnen heeft een nieuwe dimensie gekregen, erkent Ritsma. 'Ik wil niemand beschuldigen, maar iedereen voelt dat er dingetjes spelen. Elk mens is beïnvloedbaar. Natuurlijk is het krom om te denken, maar als je die mensen vijfduizend gulden geeft en zegt: 't Is goed jôh, we praten verder nergens over. Dat gebeurt toch overal.

'Er staan grote belangen op het spel. Ook voor onze ploeg, dat ontken ik niet. Mijn sponsor ziet mij ook liever naar het WK gaan. Maar bij mijn sponsor zitten geen cowboys. Ze gaan geen gekke dingen doen. Weet jij veel wat er allemaal gaande is? Als iemand echt fout wil, is een positieve beslissing misschien wel te koop.

'Daarom pleit ik voor trials. Het Amerikaanse systeem van selecteren: dìt is de wedstrijd, wie wint plaatst zich, wie verliest valt af. Val je of ben je ziek, jammer dan. Zo moet voor de Olympische Spelen geselecteerd worden. Met trials voorkom je dat iemand gekozen wordt omdat-ie toevallig een goeie advocaat heeft of omdat-ie gewoon een grote bek heeft.'

- Zo werkt het dus?

'Soms wel ja.'

Wat dat betreft zit Rintje Ritsma met de verkeerde coach opgescheept. Uiteraard heeft zijn trainer na dat desastreuze NK voor hem gepleit, maar Geert Kuiper is geen bluffer en al helemaal geen man die met de vuist op tafel slaat. De tegenpool van Romme's coach Peter Mueller. Al krijgt ook Mueller niet altijd zijn zin. Diens pupil Tonny de Jong is eveneens bruut in de wachtkamer gezet.

'Mueller is mijn type niet. Ik zou me niet happy voelen bij zijn aanpak. Ik ben een einzelgänger, ik wil niet dat een coach mijn carrière bepaalt. Ik zoek het zelf wel uit.'

O

KÉ, het heeft even tijd nodig. Die skate-off anderhalve week terug kwam domweg iets te vroeg. Kort tevoren speelde Ritsma zelfs nog met de gedachte zich af te melden. Maar een kampioen moet volgens hem ook in donkere tijden het gevecht niet schuwen. En de sponsor wilde natuurlijk ook wel graag dat hij zou meedoen. Maar winnen? Nog voor het startschot had geklonken wist Ritsma al dat de zege onbereikbaar was.

Geen paniek. 'Pas twee, drie dagen voor die skate-off begon ik weer redelijk te schaatsen. Voor het eerst geen stijve heup. Dat was zo'n heerlijk gevoel. Maar de tijd om dan nog scherp te worden is te kort. Bij de skate-off voelde ik de cadans terugkomen. Alleen de macht ontbrak. Forceren heeft geen zin. Je moet verder kijken dan die ene wedstrijd.

'Het klinkt raar, maar juist in de afgelopen weken ben ik tot het besef gekomen hoe mooi ik schaatsen nog vind. In Inzell, drie weken terug, heb ik een paar dagen in de put gezeten. Ik kon mijn been niet strekken. Dat is zo frustrerend. Elke morgen naar de baan in de hoop dat het beter zou gaan. Weer niet. Pas hier in Heerenveen kwam het gevoel terug. Dat was in feite meer waard dan een WK-ticket.'

Laat niemand dus zeggen dat hij beter kan stoppen. 'Daar kan ik pissig om worden. Je mist een EK en WK en ze schrijven je af. Dit is gewoon vette pech, meer niet.'

De jeugd jaagt hem geen schrik aan. Uytdehaage en Tuitert tonen zich geduchte concurrenten, maar moeten nog wel aantonen dat ze ook op langere termijn hem de baas kunnen. Ook bij hem ging het in die beginjaren bijna vanzelf. Het gaat erom of je daarna de druk aankan. 'Ik kan dat. Ik heb ervaring en ik kan vechten.

'Tuitert en Uytdehaage zitten in de fase dat het alleen maar beter gaat. Alles is nieuw. Eerste World Cup, eerste WK, dat zijn allemaal prikkels die tot betere prestaties leiden. Ik herken dat wel, dat heb ik ook gehad. Dat is heel makkelijk sporten. Hun carrière begint pas en dan wil je laten zien dat je hard kunt rijden.

'Over twee jaar breekt voor die jongens de moeilijke tijd aan. Dan hebben ze alles een keer meegemaakt. Nu zijn ze op weg naar de top, maar over twee jaar staan ze waarschijnlijk aan de top. Dan is het de kunst om je elke zomer weer op te laden om aan de top te blijven. Dat wordt steeds moeilijker. De concurrentie in Nederland is zo groot dat elke week in feite een selectiewedstrijd is. Zit je niet bij de topzes in een World Cup-wedstrijd, dan ben je gelijk je plaats kwijt. Op die manier branden jonge talenten ook sneller op.

'Toen ik 24 was, heb ik me meer kunnen sparen. Of ik nou eerste of tiende werd in een World Cup, de volgende week reed ik gewoon weer. Daarom zit ik nu op mijn dertigste nog steeds bij de wereldtop. Pas sinds een jaar of twee is het echt dringen in Nederland. Als ik op mijn 24ste elke week volle bak had moeten rijden, had ik nu niet meer geschaatst. Ik heb zes jaar heel geleidelijk kunnen werken, nooit geforceerd. Doordat ik toen krachten heb gespaard, houd ik het nog wel een paar jaar vol.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden