Veteranenziekte slaat stilletjes en soms keihard toe

Je neemt een douche in een partycentrum en twee weken later ben je dood. Dat overkwam dit voorjaar een vrouw uit Deventer, moeder van twee kinderen....

Van onze verslaggeefster

Ellen de Visser

AMSTERDAM

Bij nader onderzoek bleek de vrouw geïnfecteerd met de 'veteranenbacterie' legionella pneumophila. Jaarlijks worden ongeveer 45 mensen in Nederland ernstig ziek na besmetting met de legionella-bacterie. Als de ziekte niet tijdig wordt onderkend, kan de afloop dodelijk zijn. Drie jaar geleden stierven in Haarlem een 28-jarige vrouw en een 59-jarige man na een bezoek aan een sauna.

In Nederland is nooit systematisch onderzocht wie gevoelig is voor besmetting en wat de besmettingsbronnen zijn. De GGD Zuid-Kennemerland heeft daarom samen met het streeklaboratorium in Haarlem een landelijk onderzoek opgezet. J. den Boer, arts infectieziekten bij de Haarlemse GGD en initiatiefnemer van het onderzoek, wil de komende twee jaar bij alle GGD'en in Nederland gegevens over besmettingsgevallen opvragen.

Den Boer hoopt dat centrale registratie zal leiden tot meer preventieve maatregelen. De afgelopen jaren is van meer dan de helft van de besmettingen de infectiebron niet achterhaald.

De legionellabacterie is aanwezig in het drinkwater, maar kan daar geen kwaad. In warm, stilstaand water tussen de 25 en 40 graden vermenigvuldigt de bacterie zich echter explosief. Infectie vindt voor zover bekend uitsluitend plaats door inademing: als druppels besmet water zich door de lucht verspreiden, bijvoorbeeld in douches, whirlpools, sauna's en airconditioners, kunnen mensen ziek worden.

Volgens dr. R. van Ketel, medisch microbioloog in het Amsterdamse AMC, kan besmetting eenvoudig worden voorkomen door het warme water in circulatiesystemen tot boven de 60 graden te verwarmen. De legionellabacterie overleeft dat niet. De Gezondheidsraad adviseerde ziekenhuizen, bejaardenoorden, hotels en andere openbare instellingen al in 1987 om de warmwaterthermostaat voortaan op 60 graden in te stellen.

In het jaarverslag over vorig jaar constateert de Inspectie voor de Volksgezondheid dat dat advies onvoldoende wordt opgevolgd. Het aantal besmettingsgevallen neemt toe.

De Vereniging van Exploitanten van Waterleidingbedrijven in Nederland (Vewin) heeft een aantal jaren geleden landelijke richtlijnen opgesteld voor installateurs. Erkende installatiebedrijven moeten bij de aanleg van een warmwatersysteem de temperatuur in de boiler altijd op minimaal 60 graden afstellen. 'Maar als instellingen of particulieren een beunhaas in de arm nemen of zelf gaan rommelen, kunnen er problemen ontstaan', aldus de woordvoerster.

De veteranenziekte werd in 1976 in Philadelphia ontdekt na afloop van een congres van Amerikaanse oorlogsveteranen. De legionellabesmetting treft vooral mensen met een verminderde afweer. Dat verklaart het relatief grote aantal slachtoffers in ziekenhuizen. Hoe het komt dat ook gezonde mensen geïnfecteerd raken, is nog onduidelijk.

Den Boer: 'Bij onderzoek zijn bij twee mensen antistoffen tegen dezelfde legionellabacterie aangetroffen, terwijl de een slechts een griepje kreeg en de ander op de intensive care terechtkwam. Die verschillen moeten met persoonlijke kenmerken te maken hebben.'

Uit buitenlands onderzoek blijkt dat bijvoorbeeld roken, alcoholgebruik en suikerziekte risicofactoren zijn voor besmetting. Den Boer wil onderzoeken of die risicofactoren ook voor Nederlandse patiënten gelden.

Een legionella-infectie is te genezen als tijdig het juiste antibioticum wordt toegediend. Probleem is echter dat de ziekte lastig te diagnosticeren is: de bacterie is in het sputum moeilijk terug te vinden. De Europese werkgroep voor Legionella-infecties (Ewgli) constateert in het jaarverslag over 1997 dat het werkelijke aantal ziektegevallen veel hoger moet liggen dan het aantal dat wordt gerapporteerd.

Veel Nederlandse slachtoffers lopen de infectie op in buitenlandse vakantieverblijven. Zodra de Ewgli een besmettingsbron traceert, worden in de betrokken Europese landen de Inspecties ingelicht. In Nederland waarschuwt de ANVR dan de reisorganisaties, zodat vakantiegangers in een andere accommodatie kunnen worden ondergebracht.

Controle van openbare instellingen wordt altijd pas achteraf uitgevoerd, na een incident. Doel van het GGD-onderzoek is te achterhalen wat de meest voorkomende besmettingsbronnen zijn. Volgens Van Ketel zouden die risicohaarden voortaan regelmatig verplicht preventief gecontroleerd moeten worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden