Interview Veteraan Joop Aldewereld

Veteraan Joop keerde na 65 jaar terug naar Zuid-Korea en besloot daar begraven te willen worden

Joop Aldewereld vocht 66 jaar geleden in Korea. Daar werd hij deze week met alle eer begraven. Een held uit Monnickendam.

Bijzetting Ron van Vliet (rechts) en Paul Gommers bij het graf van Joop Aldewereld in Busan. Beeld Woohae Cho

Het zijn nog jonkies, de soldaten in hun groene uniform en glanzende schoenen die Joop Aldewereld naar zijn laatste rustplaats brengen. Met hagelwitte handschoenen houdt een van hen de doos met de urn vast. 'Eer en respect', staat erop. Een ander draagt een bruine lijst met een korrelige foto van een jonge, lachende Joop in uniform. Langzaam beweegt de stoet door een haag saluerende militairen richting het graf.

De as van Joop Aldewereld, soldaat eerste klas, wordt op deze druilerige ochtend niet begraven in Monnickendam, waar hij in februari op 88-jarige leeftijd overleed. De urn wordt in de Zuid-Koreaanse havenstad Busan bijgezet op de erebegraafplaats van de Verenigde Naties. Verspreid over het glooiende park liggen 2.300 graven van VN-soldaten die in de Koreaanse oorlog (1950-53) zijn gesneuveld; onder hen 117 Nederlanders. In de verte wordt met hijskranen gebouwd aan nog meer woontorens, alsof de Koreanen willen benadrukken dat het offer van de soldaten niet voor niets is geweest.

Zuid-Korea staat sinds 2015 toe dat Korea-veteranen hier een militaire begrafenis krijgen. Voor hen is een apart gazon beschikbaar gesteld. Aldewereld is nummer zes. Naast hem liggen twee Fransen, een Schot, een Amerikaan en een andere Nederlander.

De Koreanen doen het met flair. Op de achtergrond staan tien militairen met een geweer in de houding om straks de saluutschoten af te vuren. Daarna speelt een trompetist The Last Post. Onder een tentdoek zitten tientallen gasten: met medailles behangen Koreaanse veteranen die destijds met de Nederlanders hebben gevochten; vertegenwoordigers van buitenlandse ambassades; een hoge ambtenaar in een zwart pak die wordt voorgesteld als de gezant van president Moon Jae-in.

In het midden staan Ron van Vliet uit Monnickendam en Paul Gommers, voorzitter van de Vereniging Oud Korea Strijders. Zij zijn de enigen hier die Aldewereld echt hebben gekend.

Als de urn voorzichtig uit de doos is gehaald, knielt Ron bij het graf. Hij plaatst de urn in de aarde en buigt het hoofd. In de verte klinkt het onophoudelijke geraas van de miljoenenstad, dichterbij het klikken van de camera's.

Waarom wilde veteraan Aldewereld, ruim 66 jaar na de oorlog, hier op vreemde bodem worden begraven?

Tekst gaat verder onder de foto.

Joop Aldewereld (links) met Ron van Vliet. Beeld Prettig Weekend

Gekleed als Amerikanen

Het was 22 augustus 1951 toen de 22-jarige Joop Aldewereld en zijn medesoldaten aanmeerden in Busan. Ze zouden een jaar in Korea blijven. Gekleed in Amerikaanse uniformen werden ze per trein naar het front vervoerd, waar ze een deel van de Nederlandse troepen aflosten.

Het Nederlandse bataljon bestond uit vrijwilligers, geworven met de campagne 'Gezocht: mannen van stavast'. Velen van hen hadden net als Aldewereld eerder in Indië gediend. Defensie bood hen de kans op een militaire carrière. 'Toen ik uit Indonesië terugkwam, had en was ik helemaal niks. Geen opleiding, geen diploma's, geen vak... niks. Dus ja de kans om beroeps te worden heb ik gegrepen', vertelt Aldewereld in 2016 aan het huis-aan-huisblad in zijn regio, Prettig Weekend.

De strijdende legers waren in de zomer van 1951 rond de bergketens van de 38ste breedtegraad in een patstelling geraakt. Honderdduizenden Chinese soldaten waren de Noord-Koreanen te hulp geschoten, en de gevechten gingen van heuvel naar heuvel.

De patrouilles aan het Koreaanse front, waar het in de zomer vochtig warm was en het in de winter gemakkelijk min 20 graden werd, waren een verschrikking. 'Er waren geen wegen. Ga maar eens een wildernis in en hang vijftig kilo op je rug. En dan klimmen en kruipen op handen en voeten. En dat in het hartstikke donker. Ik heb de lieve heer meermalen gevraagd er een eind aan te maken', zo vertelt een bataljonsgenoot van Aldewereld in 2001 tegen het tv-programma Andere Tijden. 

Een soldaat draagt het portret van Joop Aldewereld. Beeld Woohae Cho

Aldewereld maakte drie bloedige veldslagen mee, waaronder de bestorming van een Chinees peloton op de berg Star Hill in februari 1952. Terwijl de Nederlanders zich schietend naar boven werkten, gooiden de Amerikanen vierduizend kilo aan explosieven en napalmbommen op de vijand. De missie slaagde, ten koste van 5 doden en 29 gewonden. In Andere Tijden vertelt de bataljonsgenoot: 'Ik zie een bos handgranaten voor mijn voeten vallen. Pantservesten hadden we nog niet. Ik probeer me om te draaien, ik kon niet wegduiken want daar was een ravijn. Terwijl ik me omdraai ontploffen de granaten. Ik zat helemaal vol.'

Na de oorlog had niemand door hoe traumatisch hij was geweest voor Aldewereld. 'Hij praatte er nooit over', vertelt zijn jongere zus Olga van der Geest, telefonisch vanuit Toronto. Ze was 11 toen haar broer terugkwam. 'Het was een lange, charmante jongen, erg geliefd.' Na haar emigratie naar Canada in 1959 bezocht Aldewereld haar twee keer. Ook toen kwam de oorlog niet ter sprake. Wel bezocht hij een andere veteraan die naar Canada was geëmigreerd.

Aldewereld bleef tot 1953 beroepsmilitair. Hij werkte daarna onder meer als vertegenwoordiger voor een staalbedrijf en als barman in een Amsterdams café. Uit zijn eerste huwelijk had hij een zoon, met wie hij het contact heeft verloren.

123 slachtoffers uit Nederland

Na de Tweede Wereldoorlog valt Korea, tot 1945 onder Japanse heerschappij, uiteen in het communistische noorden en het kapitalistische zuiden. Op 25 juli 1950 vallen de noordelijke troepen onder leiding van Kim Il-sung het zuiden binnen. De Verenigde Staten plannen de tegenaanval en vragen daarbij hulp van de VN-lidstaten. In eerste instantie weigert Nederland. Premier Drees heeft geen trek in een nieuwe oorlog en de bijbehorende kosten. Na druk van Washington stemt het kabinet toe vrijwilligers te sturen. In de drie jaar die volgen nemen 4.748 Nederlanders deel aan de Korea-oorlog. 123 Nederlandse soldaten komen om, 645 raken gewond. De oorlog, die in 1953 eindigt in een wapenstilstand, is een van de bloedigste conflicten ooit.

Vriendschap

Ron van Vliet (51) leert Aldewereld in 2013 in Monnickendam kennen, via zijn vrouw die in de thuiszorg werkt en bij de oud-veteraan schoonmaakt. Van Vliet doet klusjes voor de bejaarde man en brengt hem elke dag avondeten. Tegen Van Vliet praat Aldewereld wél over Korea. 'Hij had het er elke dag over.' Zo was er de situatie waarin Aldewereld en een kameraad schuilden voor de vijand en er in een greppel vlakbij een granaat ontplofte. Aldewereld bleef ongedeerd, maar zijn vriend was door scherven geraakt. De jongen stierf in zijn armen. Ook sprak Aldewereld over de dag dat hij met anderen in een hinderlaag liep. Hij dacht dat het zijn einde was, maar hij bleef gespaard. 'Ja, ik heb veel engeltjes boven mijn hoofd gehad.'

Tussen de twee mannen ontstaat een hechte band. 'Hij zei dat hij mij als een zoon zag', zegt Van Vliet. Aldewereld vertelt hem zijn wensen voor als hij overlijdt. 'Hij wilde in Monnickendam gecremeerd worden en geen poespas. Het plan was klaar, hij had de muziek al uitgezocht.'

Maar dan, in 2014, komt Aldewereld in contact met Paul Gommers (71), de voorzitter van de Vereniging Oud Korea Strijders (VOKS). Hij heeft niet veel tijd nodig om te zien dat de veteraan een zwaar trauma heeft. Gommers is zelf de zoon van een veteraan die in dezelfde periode als Aldewereld in Korea zat.

'Ik wist dat ze een keer zijn beschoten nadat de Amerikanen de verkeerde coördinaten hadden doorgegeven. Toen ik hem ernaar vroeg, had hij meteen het water in de ogen staan. Een poosje later zei hij tegen me: 'Ik droom daar nog drie keer per week over.'' Later hoort Gommers dat Aldewereld is behandeld voor posttraumatische stressstoornis. Ook bezocht hij jarenlang een praatgroep voor Korea-veteranen bij de Bond voor Oorlogsslachtoffers in Doorn.

De VOKS organiseert veteranenreizen naar Korea. Hartproblemen houden Aldewereld aanvankelijk thuis, maar als hij in mei 2016 groen licht krijgt van zijn arts vraagt hij Van Vliet mee om hem te begeleiden. Het is een bijzondere trip; de urn van veteraan Nico Wessels wordt in Busan bijgezet.

De reis terug

Op 9 mei 2016 is Joop Aldewereld na 65 jaar terug naar Korea. De groep reist naar Hoengsong, waar de Nederlanders zware strijd hebben geleverd en achttien man verloren. Ze stoppen bij een wit stenen kerkje op een heuvel, het enige dat uit de oorlog bewaard is gebleven. Om hen heen is een geheel nieuwe stad verrezen. Joop krijgt een onrustig gevoel, vertelt hij later aan huis-aan-huisblad Prettig Weekend. 'Ik zag in mijn herinnering de compleet kale heuvels weer voor me en rook zowat de geur van de napalm.'

De begrafenis van Nico Wessels maakt veel indruk. 'De eerbied, het respect dat de Zuid-Koreanen tonen, de speeches. Ik vond dat al bijzonder', zegt Van Vliet. 'Bij hem was dat driedubbel zo sterk. Hij bleef maar herhalen dat Nederland hieraan een voorbeeld kon nemen. 'Van Nederland hoor je nooit wat', zei hij dan.'

Als ze 's avonds in het hotel aankomen, is Aldewereld stil. Dan zegt hij: 'Ron, ik heb zo'n fantastische dag gehad. Dit wil ik ook.' Dat er niemand in Nederland zijn graf kan bezoeken, wuift hij weg. Tegen de Nederlandse ambassadeur Lody Embrechts, die voor hem bij de Koreanen zal bemiddelen, zegt hij: 'Ik bedenk me graag dat dit moderne Korea ook een beetje dankzij mij is ontstaan.'

Terug in Nederland zijn er geen twijfels. Via Skype stelt hij zijn jongere zus Olga in Toronto op de hoogte. 'Daar', zegt hij, 'zijn de mensen dankbaar.'

Bekijk het beeldverhaal dat we maakten over de begrafenis

Joop uit Monnickendam werd begraven in Zuid-Korea
Dit (op het portret) is Joop Aldewereld, soldaat eerste klas en Korea- en Indië-veteraan. In februari overleed hij op 88-jarige leeftijd in zijn woonplaats Monnickendam. In plaats van daar begraven te worden, koos Aldewereld de Zuid-Koreaanse havenstad Busan als zijn laatste rustplaats. Waarom wilde hij op vreemde bodem worden begraven?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden