Verzopen

Niet meer van deze tijd. Ancien Régime. Maar het verdriet is groot nu Institut Néerlandais de deuren sluit. De habitués lopen hun polonaise. Maar er is onbegrip voor zo weinig cultureel besef. 'Incroyable!'

In de 'fanbus' van Amsterdam naar Parijs zaten zestien mensen. Er was ruzie, omdat een oudere dame een elektronische sigaret had opgestoken. Maar de vrede werd snel hersteld, omdat de reizigers het over een ding roerend eens waren: hoe belachelijk het is dat Den Haag beslist dat Institut Néerlandais in Parijs zijn deuren sluit. De bus was op weg naar het slotconcert van het Institut.


Acteur Fabian Jansen zat in de bus en verbaasde zich, vertelt hij na afloop van het vier uur durende hommage-concert. Hij ging erheen omdat hij een aantal van de musici kent. Over de beladenheid van de sluiting wist hij weinig. Hij zat naast voormalig directrice Rudi Wester. 'Dus nu weet ik alles', zegt Jansen, rookwolkjes uitblazend in de Parijse nacht.


Zojuist is het Institut Néerlandais ten grave gedragen, op golven van muziek met koppen van champagne. In polonaise, echt waar, trokken musici en publiek rond middernacht achter de spelers van de Amsterdam Klezmerband aan naar de spiegelzaal van Salle Gaveau, een neo-klassieke concertzaal waar meer mensen inpassen dan in de zalen van het Institut zelf.


Santé!


'De cultuur is dood, leve de cultuur', had Maartje Nelissen, sinds 1981 muzikaal programmeur bij het Institut, gedeclameerd in haar speech. Vieren of rouwen? Dat dilemma heeft de avond in zijn greep. Bij binnenkomst konden alle bezoekers een pakje zakdoekjes met het logo van het instituut pakken, een knipoog naar de treurige aanleiding. De muzikanten bleven doorspelen terwijl de menigte, beschaafd maar uiterst dorstig, oprukt naar de lange tafels vol alcohol en Franse kazen.


Even dringt het beeld van het boordorkestje van de Titanic zich op, dapper doorspelend terwijl de musici de dood in de ogen kijken. Maar het is niet de Nederlandse cultuur die sterft, slechts haar heraut in Frankrijk.


Het Institut sneuvelde onder de culturele kaasschaaf van Halbe Zijlstra. Maar kritiek was er al langer. Van een paar honderd kilometer afstand is het immers gemakkelijk te stellen dat zo'n elitair 'culturele ambassade' overbodig is, weinig meer dan een door de overheid gefinancierd borrelclubje voor de Nederlandse elite, niet meer van deze tijd. Ancien Régime.


'Het is makkelijker om schamper over het instituut te doen, dan de waarde ervan te onderkennen, zegt Pieter van den Blink, oud-correspondent in Parijs van diverse media. Hij schreef ter ere van het vijftigjarig bestaan van in 2007 het boek over het Institut en de mensen die eromheen cirkelen.


Wie zijn die mensen?


In tegenstelling tot wat de magere bezetting van de fanbus deed verwachten, staat het publiek in de foyer al een uur voor aanvang, bontjas aan kanten blouse, hoedrand aan hoedrand. Hier hier en daar is een bekend gezicht uit Nederland: Maartje van Weegen met echtgenoot Joop Daalmeijer, en Wilfred de Bruijn, de man die vorig jaar vanwege zijn geaardheid in Parijs in elkaar geslagen werd en een kluitje correspondenten. Er schijnt ook een hoge functionaris van Thalys rond te lopen en een Franse voormalige baas van ABN Amro, beide grote sponsoren van het Insitut.


De bekende gasten worden omringd door oudere Nederlandse echtparen, maar vooral door Fransen, vergevorderd pensioengerechtigd, maar uitstekend gesoigneerd. Hier staan vrouwen die de kunst verstaan om volledig geluidloos te niesen terwijl de waterspiegel van hun glas witte wijn rimpelloos blijft.


Tijdens het concert, op de lange weg van barok, via operette naar poldertango en Klezmer, wordt her en der wat geknikkebold en wakker geschrokken.


Tijdens de borrel cirkelen de medewerkers van het instituut rond als meeuwen, moeiteloos schakelend van Frans naar Nederlands en terug, groeten ze en laten ze zich groeten. Dit is hun werk: mensen verbinden. Of was het hun werk? Ze willen er nog niet aan geloven. Marieke Wiegel, hoofd tentoonstellingen, heeft hoogrode wangen, schudt handen, klopt op schouders.


De artiesten cirkelen rond Maartje Nelissen. Nelissen, die zo verparijsd is dat ze haar achternaam op z'n Frans uitspreekt, is voor veel kleinere muziekgezelschappen de personificatie van hun succes op de Franse markt. 'Als groot gezelschap kun je nog wel proberen jezelf aan de man te brengen in Frankrijk, maar als kamerorkestje, of wereldmuziekgroep kom je er niet zomaar tussen, zegt Ben van den Dungen, saxofonist van Quinteto Tango Extremo. 'De markt hier is heel nationalistisch, maar als Maartje belt gaan de deuren open.'


Volgens Rudi Wester zijn de Fransen nog bozer om de sluiting dan de Nederlanders. Colette Enon (65), die al vijftien jaar taallessen volgt aan het Insitut, in elk geval wel. Het grijze mevrouwtje op chique regenlaarzen staat te schimpscheuten tegen die domme Nederlanders die zo weinig respect voor cultuur hebben. 'Incroyable.'


Fabian Jansen rookt zijn sigaret en wacht op een taxi. De laatste metro is al vertrokken, met Marieke Wiegel erin. Huilend stormde ze om even na enen naar buiten, de Franse medewerkster rende nog achter haar aan om haar een pak zakdoekjes toe te stoppen.


Hermans in actie De notoire mopperaar W.F. Hermans tekende in 1989 een petitie tegen de voorgenomen opheffing van het Institut Néerlandais. 'Dat is voor mijn doen uitzonderlijk. Want je hebt mensen die iedere week een of andere petitie tekenen voor de vrijlating van die of juist de gevangenneming van dat, dat doe ik dus nooit, maar in dit geval heb ik het gedaan. Want dit is natuurlijk al te gek. Alle landen hebben hier culturele instituten. De Zweden hebben hier ook een prachtig instituut, daar wonen twee keer minder mensen dan in Nederland. Dus waarom de Zweden wel en wij niet!' Het Institut Néerlandais werd destijds gered, maar de nieuwe bezuinigingsronde werd de instelling fataal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden