VERZOENING NA DE DOOD

MET de toelating van Rusland tot de Raad van Europa is deze Raad als organisatie van democratische rechtsstaten opgeheven. Dat schreef Koen Koch op 27 januari op Forum....

Want, redeneerde hij, 'wanneer men eerbied voor de rechten van de mens als criterium voor lidmaatschap aanvaardt, dan kan men niet zonder de eigen beginselen belachelijk te maken een land dat eigen burgers bij tienduizenden vermoordt door steden en dorpen met artilleriebeschietingen met de grond gelijk te maken, als lid aanvaarden.'

Die argumentatie getuigt van een ijzeren logica die ik nog nooit door iemand heb horen weerleggen. Zeker niet door minister Van Mierlo, die zijn instemming met het Russische lidmaatschap als volgt onderbouwde: toetreding 'kan een positieve invloed hebben op de huidige onbevredigende situatie in Rusland'. Wishful thinking is hiervoor wel de allervriendelijkste term.

Dat is ondertussen afdoende gebleken, zelfs, mag je aannemen, voor politici die het liefst met hun hoofd in de wolken lopen. Het 'vredesplan' van president Jeltsin voor Tsjetsjenië - volgens goed ingevoerde waarnemers een in stilte overeengekomen Russische tegenprestatie voor het felbegeerde lidmaatschap van de Raad voor Europa - heeft zich als een farce ontpopt. Russische legercommandanten in Tsjetsjenië schieten dat vredesplan dagelijks verder tot moes en hebben en passant onderhandelingspartner-in-spe Doedajev naar het hiernamaals gezonden.

De beruchte Russische zuiveringskampen, waar Tsjetsjeense strijders èn burgers worden gefolterd op een manier die sinds het verscheiden van wijlen Jozef Vissarjonovitsj Stalin in Rusland niet meer was vertoond, zijn volop in bedrijf. Ook op andere punten de mensenrechten betreffende is de heilzame invloed van de Raad van Europa nog niet meteen te traceren.

Zo liet minister van Buitenlandse Zaken Primakov onlangs weten dat op korte termijn geen sprake kan zijn van afschaffing van de doodstraf - ook een eis die aan leden van de club van beschaafde Europese naties wordt gesteld.

Maar er is leven na de dood, ook na die van de Raad van Europa als Europese rechtsgemeenschap. Want deze week heeft het genootschap, nota bene op aanbeveling van onze eigen CDA-rapporteur René van der Linden, alweer een nieuw lid toegelaten: Kroatië. Maar Kroatië, zult u zeggen, is toch een soort democratie? O zeker, maar van een heel bijzonder type.

In Kroatië zijn verkiezingen, maar als het resultaat, bij voorbeeld met betrekking tot het burgemeesterschap van Zagreb, president Tudjman niet bevalt, dan annuleert hij het doodleuk. De paar onafhankelijke dag- en weekbladen worden met behulp van enorme boetes (wegens 'lasterlijke berichtgeving') in het faillissement gedreven.

Bepaald amusant klinkt de wens van de Raad van Europa dat de Servische minderheid in Kroatië voortaan gelijke rechten zal genieten. Iedereen weet dat de Serviërs in Kroatië aan systematische discriminatie worden blootgesteld. Na de Kroatische verovering van de Krajina werd met op z'n minst oogluikende instemming van de regering in Zagreb de jacht geopend op het handjevol Servische grijsaards dat in het gebied was achtergebleven, vaak met de dood als gevolg.

Of zou de Raad van Europa Kroatië willen belonen voor het optreden van Kroatische nazi-sympathisanten in Mostar, die de verzoening met de moslims saboteren en de door Europa aan zijn lot overgelaten stadsbestuurder Koschnik bijna hadden gelyncht?

Ach, misschien is het verkeerd zo rigide vast te houden aan de universele waarden die de Raad van Europa tot nu toe geacht werd te beschermen. Wellicht is de tijd aangebroken voor wederzijdse culturele beïnvloeding, waarbij de inbreng vanuit lidstaten als Rusland en Kroatië een vruchtbare invloedkan hebben. President Tudjman heeft hiertoe een interessante impuls gegeven, die mogelijk navolging verdient.

Ik doel dan natuurlijk op Tudjmans jongste voorstel om de communistische president van Joegoslavië Tito en de nazi-leider van de vroegere Kroatische vazalstaat Pavelic samen te begraven op het terrein van het voormalige concentratiekamp Jasenovac. In het kader van de verzoening uiteraard.

Dit precedent zou elders navolging kunnen vinden: verzoening is tenslotte een groot goed. De Fransen zouden bij voorbeeld alsnog een gemeenschappelijk graf voor maarschalk Pétain en generaal De Gaulle kunnen overwegen. In Nederland valt te denken aan het ondergronds bijeenbrengen van NSB-commentator Max Blokzijl en de hoofdredacteur van het illegale Vrij Nederland Van Randwijk. Duitsland beschikt over nog meer tot de verbeelding sprekende mogelijkheden: waarom geen dubbelgraf voor Heinrich Himmler en Willy Brandt?

Ik bedoel maar zo: de Raad van Europa mag dan intussen haar oorspronkelijke functie als waakhond voor de mensenrechten hebben opgegeven, daar staat tegenover dat de Raad, dank zij de nieuwe leden, in de discussie over de verwerking van Europa's problematische verleden een originele en baanbrekende rol kan gaan vervullen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden