Verzoening Indonesian na opheldering verleden

Als Indonesiich wil verzoenen met zijn recente verleden, dan moeten eerst de gebeurtenissen in 1965-'66 diepgaand worden onderzocht, meent Lambert Giebels....

Nu aan het presidentschap van Megawati Soekarnoputri een einde is gekomen, kan eindelijk officieel onderzoek worden gedaan naar de holocaust die in 1965-'66 in Indonesilaatsvond bij de overgang van het Soekarno-naar het Soeharto-regime. Zolang Soeharto president was, was daar geen kans op omdat het zijn verantwoordelijkheid voor de massaslachting zou blootleggen. Megawati blokkeerde een onderzoek, omdat het onvermijdelijk de betrokkenheid van haar vader bij de mislukte coup, de oorzaak van het bloedbad, zou aantonen.

De coup was voorbereid door een groep malcontente leger-en luchtmachtofficieren samen met enkele samenzweerders uit de communistische partij, de PKI. De bedoeling was de legertop gevangen te nemen en met president Soekarno te confronteren. Soekarno wilde de generaals dwingen een coalitieregering te accepteren van nationalisten, religieuzen en communisten, die hij een NASAKOM-regering had gedoopt. De legertop weigerde categorisch deelname van de PKI. In de nacht van 30 september op 1 oktober 1965 gingen de kidnappers op pad vanuit de desa Lubang Buaya, gelegen bij de luchtmachtbasis Halim in Zuid-Djakarta, om zeven generaals van hun bed te lichten. Drie van de arrestatieteams schoten hun generaal overhoop, en namen de lijken mee. De andere vier namen hun gevangene mee naar Lubang Buaya. Daar wisten de kidnappers niets anders te bedenken dan ook hen te executeren. De lijken werden in een afvalput gedumpt.

Twee bataljons para-troepen bezetten diezelfde nacht in het centrum van de stad het post-en telegraafkantoor en het radiostation. In de loop van de ochtend maakten de samenzweerders, genaamd Dertig September Beweging, bekend dat een Revolutionaire Raad in het leven werd geroepen, en dat deze de bevoegdheden van het kabinet overnam. In de loop van de ochtend van de eerste oktober verscheen president Soekarno op het hoofdkwartier van de samenzweerders op Halim. Hij hoorde dat de generaals die hij had willen dwingen zijn NASAKOM-regering te accepteren, waren geliquideerd. Niettemin bleef de president op Halim.

Inmiddels was generaal Soeharto, commandant van de resevetroepen, in actie gekomen. Vanuit zijn hoofdkwartier schakelde hij met list en intimidatie de twee bataljons van de samenzweerders uit; het ene liep naar hem over, het andere verdween met de staart tussen de benen. De bevolking van Djakarta wachtte tevergeefs op de radiocommuniqu van de Revolutionaire Raad die de Dertig September Beweging had aangekondigd. Generaal Soeharto stuurde een boodschapper naar Halim die president Soekarno vertelde daar zo gauw mogelijk te verdwijnen. Rond middernacht werd Soekarno door zijn adjudanten naar het presidenti paleis in Bogor meegetroond. Later die nacht namen de troepen van generaal Soeharto Halim in.

De coup, die binnen 24 uur ten onder ging, stelde weinig voor, waren er niet de vermoorde generaals geweest. Drie dagen later werden de lijken van de generaals ten overstaan van Soeharto en onder toeziend oog van tv-camera's opgegraven. De opgedolven lijken waren zo ver ontbonden dat ze er op het tv-scherm uitzagen alsof de slachtoffers vreselijk waren gemarteld. Soeharto wees de communisten aan als de schuldigen en zwoer wraak te nemen. De vermoorde generaals werden niet honderd maal, niet duizend maal, maar honderdduizend maal gewroken!

Door leger en burgers werd onder communisten en vermeende communisten een massaslachting aangericht. Jarenlang hield het Soeharto-regime het beeld in stand van een communistisch gevaar dat de politieke stabiliteit en de economische groei bedreigde en moest worden onderdrukt.

De tijd lijkt thans rijp dat Indonesie waarheid onder ogen kan zien van de grootste tragedie uit zijn geschiedenis. De nieuw gekozen en woensdag getalleerde president Yudhoyono zegt dat nationale verzoening met het verleden bovenaan zijn agenda staat. Het parlement heeft een wet aangenomen voor de instelling van een Waarheids-en Verzoeningcommissie, naar het voorbeeld van Zuid-Afrika, over de periode van 1945 tot en met de val van president Soeharto. De commissie zou onderzoek naar de gebeurtenissen van 1965-'66 tot hoofdonderwerp moeten maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden