Verzetsheldin kreeg pas in jaren tachtig eerherstel

Ze was bekend als beeldhouwer, maar Truus Menger-Oversteegen was toch in de eerste plaats een verzetsheld. Als leider van een vrouwencel liquideerde ze in de Tweede Wereldoorlog verraders. Samen met Hannie Schaft, 'het meisje met het rode haar', was ze betrokken bij ten minste twee liquidaties. Op 1 maart 1945 in Haarlem werd de NSB-agent Willem Zirkzee door hen gedood. Twee weken later werd ook de SD-informant Ko Langendijk vanaf de fiets door beide meisjes neergeschoten. Schaft werd 21 maart 1945 opgepakt en drie weken later in de duinen van Bloemendaal doodgeschoten.

De ontslapen verzetsheldin krijgt van premier Rutte een onderscheiding opgespeld. Beeld anp
De ontslapen verzetsheldin krijgt van premier Rutte een onderscheiding opgespeld.Beeld anp

Menger-Oversteegen overleed afgelopen zaterdag op 92-jarige leeftijd in haar woonplaats Bovenkarspel. Ze woonde al sinds de jaren vijftig in West-Friesland, waar ze haar atelier had. Hoewel Truus Oversteegen, net als Hannie Schaft, de liquidatie van verraders noodzakelijk achtte, werden hun daden tijdens Koude Oorlog genegeerd en zelfs bekritiseerd. De communistische sympathieën van Oversteegen en Schaft speelden daarbij een rol. In 1951 werd een herdenking van Schaft nog met inzet van militairen verboden. Truus Oversteegen noemde die periode verschrikkelijk. Pas aan het begin van de jaren tachtig kwam er eerherstel, onder meer dankzij de film Het Meisje met het Rode Haar uit 1981. In 1982 maakte Oversteegen het beeld van Hannie Schaft in het Kenau Park in Haarlem waar nu een jaarlijkse herdenking wordt gehouden. In 2014 kreeg Truus Oversteegen samen met haar zus Freddie Dekker-Oversteegen het Mobilisatie-Oorlogskruis.

Truus Oversteegen en haar zus Freddie werden door hun gescheiden moeder opgevoed in Schoten (bij Haarlem). Ze was politiek geëngageerd, fel anti-nazi en gaf al in de jaren dertig onderdak aan communistische vluchtelingen uit Duitsland. Toen de oorlog begon waren ze pas zestien en veertien jaar oud. Als jonge meisjes werden ze door het verzet ingeschakeld voor het verspreiden van illegale bladen en het helpen van onderduikers en Engelandvaarders. Zij zouden niet zo snel worden opgepakt. Hun eerste aanslag was de het in brand steken van een Duitse opslagplaats in Overveen met behulp van aspirinebuisjes die gevuld waren met een brandbare vloeistof.

Tijdens een bezoek aan Enschede ontmoetten ze Hannie Schaft die ze aanvankelijk niet vertrouwden. Truus en Freddie Oversteegen droegen toen zelf al pistolen mee. Schietles kregen ze van goede politiemensen in een lege aardappelbunker. Jeroen Pliester van Stichting Nationale Hannie Schaftherdenking zegt dat Ovdersteegen de leider van de groep was en 'niet zoals vaak gedacht Hannie Schaft'. Oversteegen nam Hannie Schaft mee naar Overveen, waar ze van Duitse militairen informatie probeerden los te krijgen.

Nadat Hannie Schaft was opgepakt, probeerde Oversteegen ook haar te bevrijden. In de veronderstelling dat ze in de gevangenis aan de Weteringsschans in Amsterdam was opgesloten, ging ze daar vermomd als een Duitse verpleegster heen. Ze vertelde dat ze Hannie moest meenemen voor medische onderzoek, maar Schaft zat daar niet vast.

Na de oorlog trouwde Truus Oversteegen met Piet Menger die zij in het verzet had leren kennen. Ze schreef een boek over haar oorlogsperiode onder de titel Toen niet, nu niet, nooit niet.. Ze trad veelvuldig op als gastspreekster en herdenkingen. Ze voerde ook actie en vrouwenonderdrukking en apartheid. Ze kreeg een opdracht voor een beeld in de wijk Soweto in Johannesburg. Andere bekende beelden van haar zijn Bevroren Tranen bij herinneringscentrum Kamp Westerbork (één van de tranen is onlangs ontvreemd) en een beeldengroep ter herinnering aan de Februaristaking van 1941, die in Zaandam staat. Haar echtgenoot Piet Menger met wie ze vier kinderen kreeg overleed in 1993. Haar zus Freddie leeft nog wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden