Verzetsgezant op zoek naar bemiddelaar

Na de moord op president Kadyrov maakt Tsjetsjeniich op voor presidentsverkiezingen. Zinloos, beweert Oemar Khanbiev, gezant van verzetsleider Maschadov...

Het was nacht toen ze hem naar een binnenplaats brachten, op blote voeten in de sneeuw. Een Russische militair richtte een geweer op zijn voorhoofd. 'Ik was doodsbang en dacht: hier, in deze gevangenis, ga ik sterven. Klik, hoorde ik, geen schot, alleen klik. De soldaat lachte. Pure intimidatie. Toen is er iets in mij geknapt. Ik heb niets meer te verliezen, ik strijd alleen voor een betere toekomst voor volgende generaties Tsjetsjenen.'

Dankzij bemiddeling van Artsen zonder Grenzen en Amnesty International werd Oemar Khanbiev in januari 2000 vrijgelaten. Sindsdien reist de voormalig minister van Volksgezondheid van Tsjetsjenioor Europa als gezant van zijn toenmalige president, de huidige Tsjetsjeense verzetsleider Aslan Maschadov, om steun te verwerven voor hun vredesplan. In april sprak Khanbiev in Gen de Verenigde Naties toe, waarbij hij de internationale gemeenschap aansprakelijk stelde voor de tienduizenden doden die in de oorlog met Rusland zijn gevallen.

Khanbiev: 'Iedere politicus die machtsinstrumenten tot zijn beschikking heeft en die n gebruikt, is in mijn ogen verantwoordelijk voor misstanden in de wereld. De afgelopen tien jaar zijn in Tsjetsjeni50 duizend mensen omgekomen, en er zijn 300 duizend vluchtelingen. Drie jaar geleden sprak ik ook de VN toe en zei ik hetzelfde. Ik kreeg applaus en iedereen knikte, maar sindsdien is er niets gedaan.'

De VN brachten onlangs een resolutie in stemming waarin de schending van de mensenrechten door Russische troepen werd veroordeeld, maar die kreeg onvoldoende steun. Een blamage, meent Khanbiev. 'Alle West-Europese landen stemden voor, maar LibiSyrivrijwel alle Arabische landen en Cuba stemden tegen. Ik vraag u: hoe kan de internationale gemeenschap zichzelf na zo'n stemming nog serieus nemen?'

De westerse gemeenschap weigert uit strategisch oogpunt de Russische president Poetin tot de orde te roepen, meent Khanbiev. Moskou is bereid het Westen te steunen in de strijd tegen het internationale terrorisme, op voorwaarde dat het Westen de Russische strijd in Tsjetsjeniok onder die noemer plaatst. Khanbiev: 'Op die manier kan Poetin een koloniale oorlog voeren zonder dat de wereld durft in te grijpen.'

De moord op de door Moskou gesteunde president Achmed Kadyrov, eerder deze maand, is volgens Khanbiev een bevestiging van de doodlopende weg die Poetin in Tsjetsjeniewandelt. 'Elke volgende president die door Moskou wordt aangesteld, zal zo aan zijn einde komen.'

Namen van mogelijke presidentskandidaten, onder wie de tot dialoog oproepende Malik Saidoellajev en Aslanbek Aslachanov,stuiten bij Khanbiev op veel argwaan. 'Marionetten van Rusland. Wij hebben akkoorden gesloten met alle Russische tsaren, met Gorbatsjov, met Jeltsin, en altijd lapten de Russen het akkoord aan hun laars zodra hun eigenbelang in het geding kwam. Moeten we ze nu wel vertrouwen?'

De enige uitweg in Tsjetsjenian volgens Khanbiev gevonden worden met behulp van een onafhankelijk bemiddelaar, zoals voorgesteld in het vredesplan van Maschadov. Het plan ligt inmiddels ter bestudering bij de Europese Commissie. Khanbiev: 'Wij zijn bereid vandaag te ontwapenen als zich een onafhankelijk bemiddelaar meldt. Wij onderkennen dat Poetin en Maschadov de enigen zijn die, in samenspel met een objectieve derde partij, een politieke oplossing kunnen bedenken.'

Dat Maschadov brede steun geniet onder de Tsjetsjeense bevolking, schetst Khanbiev aan de hand van een anekdote. 'In januari verbleef Maschadov in de stad Gudermes in een huis op honderd meter van de plek waar Kadyrov destijds woonde, zonder dat Kadyrov het wist. Dat kan alleen dankzij de steun en bescherming die Maschadov geniet van het Tsjetsjeense volk. Maschadov verschuilt zich niet, hij beweegt zich vrij in Tsjetsjeni

Poetin weigert met Maschadov te onderhandelen onder het mom dat terroristen nimmer een gesprekspartner zullen worden van Moskou, maar Khanbiev doet die woorden af als Russische retoriek waarmee de westerse media worden bespeeld. Khanbiev beweert dat 'zijn' president juist terrorisme afwijst. Ten bewijze daarvan zou Maschadov alle banden hebben verbroken met zijn oud-commandant Sjamil Basajev, de rebellenleider die verantwoordelijk was voor de gijzelingsactie in een theater in Moskou in 2002 en voor de moord op Achmed Kadyrov.

Khanbiev: 'Het is waar dat Maschadov en Basajev vroeger intensief contact hadden, maar na de gijzeling in Moskou is Basajev door ons verstoten. Basajev vindt dat de Russen moeten worden bestreden met alle middelen die ze zelf ook gebruiken, dat idee wijst Maschadov af. Wij willen burgerslachtoffers vermijden. Moskou beweert dat wij Basajev tolereren, maar Moskou zou juist moeten beseffen dat als ze met ons gaan praten Basajev zijn bestaansrecht in Tsjetsjenierliest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden