Verzetje tijdens bezetting

Duitse soldaten hadden best tijd voor een verzetje tijdens de bezetting, constateert historicus Gerard Groeneveld op basis van hun eigen kiekjes uit 1941-1943.

Oudere Volendamse vissers lieten zich tegen betaling (een dubbeltje) fotograferen met Duitse bezoekers.Beeld Collectie Gerard Groeneveld

Het leventje tijdens de bezetting van Nederland beviel de Duitsers best. Maar wat graag profiteerden hier gelegerde Wehrmachtsoldaten van elke gelegenheid om toeristische trekpleisters te verkennen en te fotograferen. Hitlers veroveringstochten boden niet alleen uitzicht op een blinkend IJzeren Kruis, maar voerde de soldaten ook naar plaatsen waar ze anders nooit waren beland. De meesten waren nog nooit uit eigen land geweest.

Die ervaring moest natuurlijk worden vastgelegd. In Duitsland ontstond vanaf de jaren twintig een ware hausse in de amateurfotografie en de nazi's maakten daar handig gebruik van. Propagandaleider Goebbels beschouwde amateurfotografie als een belangrijk propagandamiddel voor volk en staat. Goedkope camera's, bijvoorbeeld de populaire boxjes van Kodak en Agfa, vonden massaal aftrek bij de kiekende Duitsers. Wie het zich kon veroorloven kocht een duurdere Leica. Op het moment dat de Tweede Wereldoorlog begon, droegen veel soldaten een camera in hun ransel en ook tijdens de bezetting van West-Europa kiekten de Duitsers er lustig op los.

Verkleedpartij van twee Duitse soldaten in Volendamse klederdracht.Beeld Collectie Gerard Groeneveld

Toeristen

Die foto's leveren soms een verrassend beeld op van de bezetting. Bijvoorbeeld van een op volle toeren draaiende toeristenindustrie in Zuiderzeedorpen als Volendam en Marken. De bevolking liet zich graag in klederdracht met de bezetters fotograferen. Op hun beurt staken de Duitsers zich gewillig in klederdracht voor een plaatje. Leuk souvenir voor het thuisfront.

De Duitsers dienden zich niet als overwinnaar maar alshulpvaardige kameraad op te stellen tegenover de Nederlanders, zo bepaalden de autoriteiten. Zoek gerust toenadering tot de bevolking maar praat vooral niet over luchtaanvallen thuis, schreef de brochure Was jeder Deutsche in den Niederlanden wissen muss voor. De bezetters werden aangemoedigd de culturele schatten van Nederland te leren kennen. 'Bedenk dat je in het land van Rembrandt bent. Deze rijkdommen zijn er ook voor jou'.

Duitse militairen op het strand in Scheveningen met Nederlandse vrouwen en kinderen.Beeld Collectie Gerard Groeneveld

Verbroedering

De blik van de hier verblijvende Duitsers verschilde niet zoveel van de meeste toeristen en richtte zich voornamelijk op molens, tulpen, klederdracht , klompen, kaas en fietsen. Maar als je beter kijkt naar de kiekjes zie je beelden waarmee we minder vertrouwd zijn: verbroedering met de bevolking, flirten met Nederlandse meisjes in Marken, of in een overvol zwembad in Doorn. Het leven is goed en ging door, zeggen de kiekjes. De pijnlijke werkelijkheid prikt soms terloops het beeld binnen. Een foto van een tjokvol strand bij Zandvoort toont Duitse soldaten en een zonnend Nederlands publiek. Niet voor iedereen. Toen de fotograaf afdrukte nam hij ongewild het bordje links onder in de hoek mee: verboden voor joden.

Leden van de Grüne Polizei van een ongebruikelijke kant: op de kiek met kinderen in Marken.Beeld Collectie Gerard Groeneveld
Een zomerse dag aan het strand in Zandvoort. Duitsers mengen zich onder de Nederlandse bevolking, maar voor Joden was geen plaats, getuige het bord linksonder.Beeld Collectie Gerard Groeneveld
Verkoeling in het openluchtbad met Nederlandse meisjes.Beeld Collectie Gerard Groeneveld
Liefde stond voor sommigen boven de partijen. Duitse soldaten op verlof flirten met Markense schonen.Beeld Collectie Gerard Groeneveld
Op bezoek in de winkel van Sijtje Boes in Marken.Beeld Collectie Gerard Groeneveld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden