Verzet tegen nutssupermarkt komt ongeloofwaardig over

Het fusie- en overnamegeweld heeft zijn weg gevonden naar de wereld van de nutsbedrijven. Onlangs beten enkele energiebedrijven het spits af....

Van onze verslaggeefster

Esther Hansen Löve

AMSTERDAM

Het bod van de Drentse en Groningse waterbedrijven op hun Friese branchegenoot heeft niet het vijandige karakter dat de traditionele gevechten tussen commerciële ondernemingen kenmerkt. De twee bieden een miljoen gulden meer dan het Gelderse nutsbedrijf Nuon. Niet bepaald een bedrag waarvoor de Friezen de bijna gesloten transactie met het Gelderse Nuon voor op het spel zullen willen zetten.

De strijd spitst zich dan ook toe op een fundamenteel verschil van mening over de vraag hoe waterbedrijven moeten functioneren. Althans, zo doen de bedrijven het voorkomen. De Drentenaren en Groningers stellen dat Friesland beter af is als het waterbedrijf in die provincie zich bij branchegenoten aansluit. Water is een vak apart, daar moet een energiebedrijf zich niet aan wagen.

Komt het Friese waterbedrijf in handen van Nuon, dan dreigt de productie en distributie van water in de verdrukking te komen door Nuons andere producten gas, elektriciteit en kabel. Allemaal activiteiten die steeds meer te maken hebben met de harde wereld van de vrije markt. Juist bij een primaire levensbehoefte als water is dat ongewenst, menen de Groningse en Drentse waterbedrijven.

Nuon daarentegen haakt in op de roep om 'multinutsbedrijven' die alles in hun pakket hebben, van energie, water en afval tot en met telecom en kabel. In september adviseerde het adviesbureau Booz-Allen & Hamilton de overheid ervoor te zorgen dat er in Nederland een of meer van zulke nutssupermarkten komen. Anders dreigt een uitverkoop van de kleine regionale energiebedrijven aan buitenlandse concurrenten.

Noch de filosofie van het monowaterbedrijf , noch die van het multinutsconcept is waterdicht. De Tilburgse econoom Eric van Damme bestrijdt het argument dat water in een multinutsbedrijf in verdrukking komt. Gerd Junne van de Universiteit van Amsterdam stelt dat de efficiency-winst van de nutssupermarkt beperkt is.

Maar de nutsstrijd wordt in de praktijk uitgevochten. Daar blijkt dat waterbedrijven zich niet kunnen onttrekken aan de internationale trend van privatisering, fusies en overnames. Zelfs de watersector niet, al is die door de politiek expliciet aangewezen als een branche waarin volledige concurrentie onwenselijk is.

De trend tot marktwerking is het duidelijkst zichtbaar in de stroomsector. Nuon ontwikkelt zich tot een gigant van Europees formaat, na de aankondiging, twee weken geleden van de fusie met stroomdistributeur ENW. Het noordelijke stroombedrijf Edon kwam vorige week met een samenwerkingsverband met een Duitse partner, PreussenElektra. Ondertussen doen Britse stroombedrijven dagelijks grote inkopen in de Verenigde Staten.

Daarbij worden de grenzen van de kernactiviteiten steeds meer overschreden. Zo ontstaan er internationale nutssupermarkten. De Amerikaanse nutsgigant Enron struint Europa af op zoek naar overnamekandidaten. Op het gebied van energie - Enron is van huis uit een energieleverancier - maar ook in het water. Niet zozeer omdat het in die tak van sport snel winst denkt te maken, maar eerder omdat het denkt te profiteren van de combinatie van verschillende nutsproducten.

Woordvoerder Geert Vinke van de overkoepelende organisatie van waterbedrijven Vewin gelooft er niet zo in. Waarom zou een commerciële onderneming een waterbedrijf kopen als dat door allerlei randvoorwaarden helemaal geen winstoogmerk heeft? Toch is Enron al bij een enkel Nederlands waterbedrijf langs geweest om te polsen hoe daar over privatisering wordt gedacht. Met zijn machtige kaspositie kan dat Amerikaanse bedrijf een noodlijdende gemeente makkelijk in de verleiding brengen zijn waterbedrijf te verkopen.

Het is onwaarschijnlijk dat deze ontwikkelingen aan de waterbedrijven in Groningen en Assen voorbij zijn gegaan. Hun bod op het Friese waterbedrijf geeft dan ook niet zozeer blijk van een geloof in traditionele monowaterbedrijven. Het duidt er eerder op dat zij zenuwachtig worden van de toenemende macht van de hen omringende nutsbedrijven, Nuon en Edon. Of zouden ze onlangs bezoek hebben gehad van een bedrijf als Enron? Dan realiseren ze zich dat zij afzonderlijk en zonder het Friese waterbedrijf te klein zijn om in deze woelige tijden te overleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden