'Verzet tegen 24-uurs economie is middeleeuws'

De 24-uurs economie maakt Nederland ziek, vinden kerkleiders. Deskundigen vragen zich af of de term wel juist wordt geïnterpreteerd. 'Er wordt in de vrije tijd niet veel méér gewerkt.'..

Van onze verslaggever

Bas Mesters

AMSTERDAM

Kardinaal Simonis en dominee Plaisier spijkeren vandaag een pamflet met stellingen tegen de 24-uurs economie op de deuren van het Binnenhof. Daarna bieden ze minister Wijers van Economische Zaken achthonderdduizend handtekeningen aan van mensen die protesteren tegen verdere economisering van het leven.

De kerken begonnen hun actie in maart, omdat ze vinden dat de voortschrijdende 24-uurs economie de mens tot slaaf van economische motieven maakt. Zijn bioritme wordt erdoor ontregeld en de ontwikkeling belemmert de overdracht van normen en waarden. Zonder gezamenlijke vrije tijd is iedereen alleen, stellen kerkleiders. Mensen moeten het recht hebben op gezamenlijke rustdagen om hun godsdienst te beleven en te vieren. Het collectief loslaten van geregelde werktijden maakt Nederland ziek, menen de kerken.

De geestelijk leiders hebben een gevoelige snaar geraakt met hun actie, blijkt uit de vele handtekeningen en uit een KRO/RKK-enquête. Een meerderheid van de Nederlandse bevolking is tegen het voortschrijden van de 24-uurs economie. Maar wat bedoelen de kerken met die term?

Er bestaat veel onduidelijkheid over dit onderwerp, meent vrijetijdsdeskundige K. Breedveld, die de laatste hand legt aan zijn promotieonderzoek over werken op onregelmatige tijden. Anders dan verwacht wordt er volgens hem 's avonds en in het weekend niet veel méér gewerkt. In 1975 gold dat voor 12,7 procent van het werk, nu is dat volgens zijn analyse van cijfers van het Sociaal- en Cultureel Planbureau 14,2 procent.

Het werken in volcontinu ploegen die ook 's nachts moeten opdraven, is evenmin toegenomen. In 1955 werkten 160 duizend mensen op deze manier, en dat is nu nog steeds zo. In 1975 werkte 50 procent weleens 's avonds of in het weekend; nu 55 procent.

De arbeidstijden zijn verkort van 48 uur in de jaren vijftig naar 36 uur nu. Toch voelt men meer stress. Breedveld: ' Telkens wanneer weer zo'n verruiming van de vrije tijd werd aangekondigd, beloofden we elkaar extra tijd voor gezin, hobby en rust. Maar de gevoelens van onrust zijn alleen maar toegenomen.'

De werktijd per persoon is weliswaar afgenomen, denkt Breedveld, maar per gezin wordt nu veel meer gewerkt dan voorheen. In 1950 werkte de kostwinner vijfenhalve dag en was de partner thuis. Steeds vaker werkt de een vier en de ander twee of drie dagen. De tijd voor zorg en samen vrij zijn, is daardoor afgenomen. 'Niet de tijdstippen waarop wordt gewerkt, maar de moeilijkheden bij het combineren van zorg- en werktaken leiden tot stress.'

CNV-voorzitter A. Westerlaken, die de actie van de kerken ondersteunt, meent dat niet alleen tussen zorg en werk moet worden geschipperd. Veel meer dan twintig jaar geleden bepaalt niet alleen je werk, maar ook je vrijetijdsbesteding wie je bent. Door te zweefvliegen, te tuinieren of te zeilen laat je zien wat je trekt. Maar al die activiteiten kosten tijd en die is er steeds minder doordat ook de partner zich wil uiten in zijn of haar hobby's. 'Zo is een economie van het moeilijk keuzes maken ontstaan, terwijl door efficiencymaatregelen de werkdruk is toegenomen.'

Volgens de vakbondsleider voldoet de titel 'tegen de 24-uurs economie' dan ook niet echt, en dekt de ondertitel de kerkenactie veel beter. Die luidt: 'Meer tijd om te leven'. 'Dat is de echte reden waarom mensen tekenen.'

Afgaande op persoonlijke ontboezemingen van de vakbondsleider en personeelsmanagers van twee grote bedrijven, blijkt dat zelfs bij leidinggevenden de neiging ontstaat grenzen te stellen aan hun beschikbaarheid. Westerlaken dwingt zich er sinds januari toe de woensdagmiddag vrij te houden om wat meer samen te zijn met zijn zoontje. H. de Ruiter, directeur personeel van het havenoverslagbedrijf ECT, komt sinds enige tijd iedere dag 'pas' rond negen uur op zijn werk, omdat hij zijn kroost naar school wil brengen. KLM-personeelsbaas W. Kooijman wil sinds januari om die reden op donderdagmorgen niet om kwart over zeven beginnen, maar na negenen.

Volgens Kooijman is de kerkenactie vergelijkbaar met het middeleeuws verzet van de kerk tegen de stelling van Copernicus dat de aarde om de zon draait. 'Wij vliegen al jaren 24 uur per dag.' De Ruiter van ECT omschrijft het protest als een daad van machteloosheid. 'De kerken doen alsof we het slachtoffer zijn van een niet te temmen monster. Maar het is toch zeker mijn probleem als ik zestig uur per week werk? Het is kolder te denken dat het individu niet bij machte is zijn balans te vinden en te kiezen tussen zijn ambities.'

Volgens De Ruiter hebben de kerken een hoogst elitaire discussie aangezwengeld. 'Met name de staffunctionarissen en de specialisten zullen zich herkennen in de actie.' De kraanmachinisten die in dag-, avond- en nachtdiensten zijn ingedeeld, klagen niet over de ploegendienst in zijn bedrijf. 'Zij hebben om de paar weken zes dagen vrij en weten op 1 januari precies wanneer ze dat jaar werken. Ze verdienen goed en verblijven veel tijd samen met hun vrouw in hun caravan in Haamstede.'

Als de 24-uurs economie er nu nog niet is, zal die er dan wel komen? Breedveld heeft daar zijn twijfels over. 'Het is terecht dat de kerk bezorgd is over de winkeltijdenwet, die erg snel is ingevoerd. Maar het is niet logisch te stellen dat een verruiming van de openingstijden tot acht en tien uur automatisch tot een 24-uurs economie gaat leiden. Ik verwacht dat de collectieve rustpunten in de week niet zullen verdwijnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden