Verzet Russen verdeelt bondgenootschap Frankrijk zet rem op uitbreiding NAVO

Het is twijfelachtig of de topconferentie waarop de NAVO in 1997 wil beslissen Polen, Hongarije en Tsjechië als nieuwe leden op te nemen, wel doorgaat....

Van onze correspondent

Jos Klaassen

LISSABON

President Jacques Chirac heeft begrip voor de bezwaren van Rusland. De tijd is nog niet rijp voor de uitbreiding, zo lieten de Fransen gisteren op de OVSE-top in Lissabon weten. De Amerikanen vrezen dat het uitblijven van een snelle beslissing afstel kan betekenen.

Niet alleen Chirac heeft problemen met een eenzijdig uitbreidingsbesluit. Ook premier Kok benadrukte in de marge van de vergadering van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa dat uitbreiding van de NAVO 'de veiligheid moet verhogen'. Kok: 'Als we met een recht-toe-recht-aan uitbreiding van de NAVO bijdragen aan een verminderde stabiliteit, zijn we verkeerd bezig.'

De NAVO-top zal vrijwel zeker niet medio 1997 worden gehouden. Minister Van Mierlo van Buitenlandse Zaken mikte op juni, juli of augustus. Maar omdat de opvattingen van Washington en Parijs over een snelle uitbreiding van de alliantie haaks op elkaar staan, zou de top best eens risico's met zich mee kunnen brengen.

Volgens diplomaten wordt deze kwestie hét thema van de NAVO-raad op 10 december in Brussel. Washington is er volgens betrouwbare bronnen vóór om Moskou met een uitbreidingsbesluit voor het blok te zetten. Parijs wil eerst regelen dat Rusland voldoende garanties heeft voor zijn veiligheid.

President Chirac zweeg gisteren in zijn speech voor de OVSE over de uitbreiding van de NAVO. Anderzijds liet hij wel sympathie blijken voor het Russische voorstel om een (juridisch bindend) verdrag over de Europese veiligheid te sluiten. Op dat punt staat Chirac in het Westen overigens alleen.

De overige NAVO-landen (ook Nederland) prefereren een in de eerste plaats 'politiek bindend handvest'. Volgens Van Mierlo houdt het sluiten van een verdrag het gevaar in dat een aantal OVSE-landen sommige verworvenheden van de organisatie overboord zal gooien. Bovendien zou het parlementaire ratificatieproces de OVSE geruime tijd kunnen verlammen.

Met name Rusland en Wit-Rusland tekenden gisteren opnieuw fel verzet aan tegen de beoogde uitbreiding van de NAVO. De Russische premier Tsjernomyrdin sprak van 'een nieuwe waterscheiding' in Europa, indien de opmars van de alliantie naar Midden- en Oost-Europa doorgaat.

Volgens Tsjernomyrdin dreigt de NAVO het evenwicht in Europa te breken. De Rus gaf toe dat Moskou inzake de uitbreiding geen recht van veto heeft. Maar, zei hij, 'niemand heeft ook een veto op ons recht om op te komen voor onze vitale nationale belangen'. Hij besloot met het credo: 'Het toekomstige Europa is een ongedeeld Europa.'

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko noemde het 'kortzichtig' om van de NAVO 'de hoeksteen van het Europese veiligheidssysteem te maken'. Dat model is volgens hem niet in staat de belangen van alle Europese landen 'gelijkelijk te behartigen'. Ook Loekasjenko waarschuwt voor een nieuwe scheidslijn in Europa.

De Amerikaanse vice-president Al Gore bezwoer de OVSE dat de NAVO een defensieve alliantie is, die geen enkele bedreiging vormt voor andere landen. Gore: 'De stabiliteit die de NAVO kan verbreiden in Midden-Europa is in het belang van alle naties. Tegelijk met de uitbreiding van de NAVO wil de alliantie een krachtig akkoord met Rusland sluiten over samenwerking.'

Ook de geplande aanpassing van het CFE-verdrag over de vermindering van wapens en strijdkrachten in Europa dreigt tot een uiterst moeizame dialoog met Rusland te leiden. Volgens diplomaten willen de Russen een nieuw CFE-verdrag gebruiken als hefboom om de uitbreiding van de NAVO militair waardeloos te maken.

De onderhandelingen over een nieuw CFE-verdrag beginnen in januari 1997. De eerste resultaten zullen in december volgend jaar op een OVSE-ministersconferentie in Kopenhagen worden besproken. Onduidelijk is in hoeverre de Russische regering het overleg zou gaan bemoeilijken, als de NAVO snel zou besluiten om met Polen, Hongarije en Tsjechië te gaan onderhandelen over toetreding tot de alliantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.