Reportage

Verzet broeit in Enschede

Democratie in Nederland is een wassen neus, zegt Martijn - 'nee, geen achternaam' - een van de voormannen van Demonstranten Tegen Gemeenten (DTG), voor het begin van de demonstratie tegen de komst van een asielzoekerscentrum (azc) in Enschede. 'Er is geen inspraak, alles wordt in achterkamertjes beslist. Wij willen onze stem daartegen laten horen.'

Demonstranten tegen de Gemeente bij een protest in Enschede. Beeld Freek van den Bergh
Demonstranten tegen de Gemeente bij een protest in Enschede.Beeld Freek van den Bergh

Met welke boodschap de demonstranten zaterdag naar Enschede zijn gekomen is wel duidelijk: ze zijn tegen de komst van een azc, tegen de in hun ogen massale toestroom van vluchtelingen überhaupt. Dat zijn vooral jongemannen die hier de sharia willen invoeren en komen om te profiteren van onze sociale voorzieningen, meent Martijn. Ten koste van de gewone Nederlander. 'Je moet drie jaar wachten op een huurwoning. En vluchtelingen krijgen voorrang.'

De vraag vooraf was vooral of de demonstratie rustig zou verlopen en of ze de kans zouden krijgen om te demonstreren. Vorige week liep een betoging van anti-islambeweging Pegida in Amsterdam uit de hand door een tegendemonstratie. Bij een demonstratie vorig jaar oktober in Enschede werden zes aanhoudingen verricht, onder meer wegens het brengen van de Hitlergroet.

Dat is vandaag niet toegestaan, zegt Martijn die sinds een motorongeluk in een rolstoel zit. 'Rapefugees not welcome', staat op de rugleuning. Geen Hitlergroet, geen nazivlaggen, geen White Power emblemen. Wie dat toch doet wordt uit de stoet gezet. 'Deze demonstratie is geslaagd als we op een nette manier ons punt kunnen maken.'

Verzet

In Enschede broeit het verzet. En het is niet altijd netjes. Vorig jaar november werden varkenskoppen opgehangen op het Eschmarkerveld, waar vanaf september 600 vluchtelingen moeten worden opgevangen in een nieuw azc; de werkzaamheden beginnen binnenkort. De weg werd beklad: 'Azc in de fik ermee'. In januari gelaste burgemeester Onno van Veldhuizen een bijeenkomst af uit angst voor ongeregeldheden.

Maar de demonstratie in Enschede is niet louter lokaal; zij heeft ook een landelijk karakter. De anti-islambeweging Pegida Nederland heeft haar komst aangekondigd. De extreem-rechtse Nederlandse Volks Unie (NVU) betuigde steun.

Op het startpunt in een park in Enschede verzamelen zich zaterdag mensen uit het hele land. Er is zelfs een afvaardiging uit Duitsland. 'Ik heb maar één Heimat', zegt Louise uit Münster. 'Die wil ik behouden. Is dat zo moeilijk te begrijpen?'

Velen van hen waren er vorige week in Amsterdam ook bij. 'Dat was verschrikkelijk', zegt een vrouw achter een Pegida-spandoek. 'Je kunt niet eens meer demonstreren in Nederland. Wij doen niks verkeerd. We komen alleen op voor ons eigen land, voor onze vrijheid.'

Natuurlijk steunen ze elkaar, zegt Martijn. 'Je moet je organiseren om een vuist te maken.' Met een extreem-rechts netwerk, zoals wordt gesuggereerd, heeft dat volgens hem niks te maken. 'Dat is linkse propaganda.'

Noodverordening van kracht

De gemeente Enschede heeft het zekere voor het onzekere genomen. Sinds vrijdagavond is een noodverordening van kracht. Zaterdag is politie massaal op de been: te paard, te voet, op de fiets, in ME-busjes. De hele route is afgezet. In 'goed overleg' met de politie loopt de demonstratie niet door het centrum, maar daar langs af.

Als de stoet in beweging komt, is de groep gegroeid tot ongeveer 250 demonstranten. Ze schreeuwen leuzen als 'Azc weg ermee!' en 'Geen jihad in onze straat.' Er wordt gezwaaid met Nederlandse vlaggen. Een demonstrante in zwart draagt een bord met de tekst 'Tokkie Power'. 'Zo noemen ze ons toch?', zegt ze. 'Wij zijn de tokkies, maar de regering heeft er een puinhoop van gemaakt.'

Een vrouw die op de fiets langs de route staat, kijkt met nauwelijks verholen afschuw toe. 'Oproerkraaiers. Dit geeft alleen maar gedoe.' Een oudere man die op een afstandje meeloopt is ook niet blij met asielzoekers. Maar met de demonstranten heeft hij nog minder op. 'Moet je zien wat daar loopt', schampert hij. 'Aso's.'

Na een half uur lopen is het eindpunt bereikt. Op een parkeerplaats omheind door politiemensen in gele hesjes staat een podium waar toespraken worden gehouden. 'Echte vluchtelingen zijn welkom', klinkt het door de microfoon. 'Maar die komen hier niet. Die hebben geen 15 duizend euro om hun vlucht te betalen.'

Nederland heeft genoeg problemen, zegt een andere spreekster. De verzorgingsstaat wordt afgebroken, er is armoede in Nederland. Maar de regering geeft voorrang aan vluchtelingen. 'Zijn onze bestuurder niet de echte tokkies?' Het is opruiende taal, zegt een man die van een afstandje toekijkt. 'Maar ze hebben wel een punt.' Dat vindt de jonge Ramon ook. Toch gaat hij er niet bij staan. 'Ik moet aan mijn baan denken.'

Anti-vluchteling protestgroepen werken samen

Groepen die protesteren tegen de komst van vluchtelingen naar Nederland opereren steeds vaker gezamenlijk op landelijk niveau. Leden van de van oorsprong Enschedese protestgroep Demonstranten Tegen Gemeente (DTG), waren ook bij demonstraties van Pegida onlangs in Apeldoorn en Amsterdam.

Pegida, een anti-islambeweging die is overgewaaid uit Duitsland, ondersteunde op haar beurt de DTG-demonstratie in Enschede. Op 20 februari organiseert DTG een demonstratie in Ede, ook tegen de komst van asielzoekers.

Rond beide groepen hangt een luchtje van extreem-rechts; af en toe duikt de naam van de Nederlandse Volks Unie (NVU) op. Volgens de anti-fascistische onderzoeksgroep Kafka, dat alle bewegingen van extreem-rechts in de gaten houdt, waren leden van DTG ook bij recente extreem-rechtse bijeenkomsten in Cuijk en Beerta. Bij de Pegida-demonstratie in Apeldoorn zou een van de sprekers een NVU-activist zijn geweest. NVU-leider Constant Kusters wenste DTG succes met de demonstratie van zaterdag.

Volgens Kafka hebben sleutelfiguren binnen DTG, dat als logo een pitbull heeft, nauwe banden met de NVU. DTG zelf ontkent dat. Jaap van Beek, woordvoerder van Kafka, spreekt van een los samenwerkingsverband. ‘Het is een netwerk, maar een diffuus netwerk.’

Even is er consternatie als een man in de menigte 'Vluchtelingen Welkom' roept. Hij wordt razendsnel door de politie afgevoerd. Daarna ontstaat er opschudding als aan de andere kant van het plein mensen van Pegida worden gearresteerd. Zij dragen een spandoek bij zich met een hakenkuis erop.

Het hakenkruis is getekend in een prullenbak, samen met de IS-vlag. 'Juist omdat we er afstand van nemen', vertelde een van hen vooraf. Die subtiliteit is aan de politie niet besteed. Het leidt tot woede bij Pegida-woordvoerder Edwin Wagensveld. 'Pure provocatie.'

De gemeente spreekt achteraf van een rustig verloop. In totaal verricht de politie zes arrestaties, wegens het meedragen van een hakenkruis, verboden wapenbezit en de weigering om gezichtsbedekking af te doen. 'Daaraan zie je dat dit een dictatuur is', zegt Martijn. Hij is tevreden. 'Maar jammer dat het zo moet aflopen.'

null Beeld anp
Beeld anp

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden