Verwijsrecht euthanasie ligt gevoelig in Kamer

DEN HAAG - Artsen die geen euthanasie willen toepassen, moeten patiënten doorsturen naar een collega. Dat willen D66 en GroenLinks wettelijk vastleggen. Ze staan alleen, ondanks een overweldigende meerderheid vrijzinnige fracties in de Tweede Kamer.


Het mag niet meer voorkomen, vinden D66 en GroenLinks, dat een man zijn oude schoonmoeder zelf een fatale dosis pillen geeft. Dat deed Albert Heringa. De huisarts weigerde het euthanasieverzoek van zijn schoonmoeder Moek te bekijken. Dat maakte Heringa schuldig aan hulp bij zelfdoding, bepaalde de rechter deze week, maar hij legde geen straf op. Heringa zou uit naastenliefde hebben gehandeld.


Maar, voegde de rechter eraan toe: Heringa had meer moeite moeten doen om een andere arts te vinden. Het wetsvoorstel van Pia Dijkstra (D66) en Linda Voortman (GroenLinks) legt die verantwoordelijkheid bij artsen. Zij moeten patiënten als Moek de weg wijzen naar collega's die geen principiële bezwaren hebben tegen euthanasie. 'We willen een einde maken aan de machteloosheid', zegt Voortman. 'Ik vind het belangrijk dat mensen de regie over hun leven kunnen houden.'


Het is niet de bedoeling dat patiënten steeds weer uitwijken naar een nieuwe arts, net zolang totdat ze er één vinden die bereid is euthanasie uit te voeren. Voortman: 'Het gaat om artsen die zelfs niet willen vaststellen of een patiënt ondraaglijk en uitzichtloos lijdt.' Dat geldt voor ongeveer een op de tien euthanasieverzoeken. Patiënten kunnen in zo'n geval al uitwijken naar de levenseindekliniek.


In de Tweede Kamer stuiten GroenLinks en D66 op weerstand. 'Euthanasie is geen recht dat je kunt opeisen', zegt Ockje Tellegen (VVD). 'Dit is een nogal drastisch voorstel. Moeten patiënten naar de rechter stappen om naar een andere arts te worden verwezen? Laat de patiënten liever op tijd het gesprek met hun arts aangaan.'


Ook Khadija Arib (PvdA) is vooralsnog geen voorstander van de verwijsplicht. 'De vereniging van artsen moedigt haar achterban aan om regionale clubjes te vormen, waarin de artsen afspreken aan wie ze de euthanasieverzoeken doorspelen. Dat wil ik eerst proberen. Zoiets werkt beter dan regels van bovenaf.' Twee jaar geleden steunde de PvdA het idee van D66 en GroenLinks nog.


Met de VVD en de PvdA in de regering was de verwachting dat de paarse jaren zouden herleven. Net als in de jaren negentig zou de regering, niet gehinderd door het CDA, vaart kunnen maken met het vergroten van de zelfbeschikking van het individu. Destijds kwamen er soepele regels rond euthanasie, drugsgebruik en de openingstijden van winkels. Nu zou er onder meer kunnen worden doorgepakt met ruimere euthanasie, koopzondagen en het ontslag van ambtenaren die weigeren een homostel te trouwen.


Er is een verschil met die paarse jaren: nu zijn de christelijke partijen nodig om het kabinet overeind te houden. SGP en ChristenUnie zijn klein, maar het kabinet kan niet om ze heen voor steun aan het sociaal-economisch beleid. Daarvan zijn beide christelijke partijen zich terdege bewust.


De SGP laat weten dat 'het heldere standpunt over euthanasie en de duidelijke afwijzing van het initiatief van D66 en GroenLinks bekend zijn'. Met zulke cryptische woorden wist SGP-leider Kees van der Staaij tijdens Rutte I een pas op de plaats op medisch-ethisch terrein af te dwingen. Ook toen waren de strenggereformeerden nodig voor een meerderheid.


De ChristenUnie geeft eveneens dubbele signalen af. 'We hebben het begrotingsakkoord gesteund om iets te doen aan de hoge werkloosheid en aan de moeilijke positie van gezinnen', zegt Kamerlid Carla Dik. 'Als de coalitie dit steunt, maakt het de samenwerking niet makkelijker.'


Zo zit de coalitie vast in een potje touwtrekken tussen D66 enerzijds en ChristenUnie en SGP anderzijds. Niet bewegen, dat lijkt het adagium - want geen van beide mag het gevoel krijgen te verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden