Verweerde frisheid

Ooit fris en vernieuwend, nu hakkelend en bedachtzaam. Op welk imago moet Obama koersen?

'Campagnevoeren betekent beloften doen, regeren betekent kiezen'


Het is nog niet zo lang geleden dat Barack Obama als presidentskandidaat de massa in vervoering bracht door zijn vrome hoofd in een perfecte cadans heen en weer te bewegen tussen de panelen waarop een zoveelste briljante redevoering stond geprojecteerd, de blik ogenschijnlijk gericht op een voor gewone stervelingen onzichtbaar punt ergens tussen hemel en aarde.


Tegenwoordig gebeurt het dat de jonge president hakkelt, naar zijn woorden moet zoeken en zich zichtbaar zo ongemakkelijk voelt dat er een zelfs een lichte houterigheid in het lenige lijf sluipt.


'De bloem heeft zijn blaadjes verloren', zegt James Lindsay, van de Council on Foreign Relations. En hij hoeft niet lang na te denken over de verklaring: 'Een kandidaat beweegt zich in het koninkrijk van de droom en de hoop. Een president in de wereld van de realiteit en de teleurstelling. Campagnevoeren betekent beloften doen, regeren betekent kiezen. Obama was een zeer begaafd kandidaat, maar als president gaat het op en neer.'


Van het uitdragen van grootse visies moest Obama overschakelen op het uitleggen van de kleinste details in de ingewikkeldste compromissen. In plaats van het geven van meeslepende redevoeringen, moet hij koorddansen. Zoals deze week bij de ruzie in de NAVO over wie het commando moet krijgen over het militaire ingrijpen in Libië.


Iedere president krijgt daar mee te maken, zegt Steven Brams, een politicoloog van New York University. Maar voor Obama was de stap terug het grootst, omdat er weinig presidenten zijn geweest op wie van tevoren zo veel hoop is geprojecteerd.


Dat laatste had te maken met de intense afkeer van zijn voorganger. Bush versus Obama: het was in de beleving van veel kiezers het zwartste zwart tegenover het witste wit. Maar Bush is van het toneel verdwenen, Obama kan zich niet meer tegen hem afzetten. Hij staat nu op eigen benen, en dan blijkt zijn presidentschap ook heel veel grijstinten te bevatten. Tot teleurstelling van menig bewonderaar, die treurt dat de held zijn frisheid heeft verloren.


Een deel van zijn aanhang is Obama hierdoor kwijtgeraakt. Maar Brams en Lindsay zijn het er over eens dat de terugval niet dramatisch is. 'Hij is nog steeds redelijk populair. Mensen mogen hem', zegt Lindsay.


De Obama van het begin zal nooit meer terugkeren, daarvan zijn beide experts overtuigd, ook al zou de president dat proberen door zichzelf opnieuw uit te vinden als een popster, een soort politieke Madonna. Brams: 'De magie van 2008 komt niet terug. De omstandigheden zullen anders zijn bij de verkiezingen 2012, net als de vraagstukken. Waar destijds zijn image was gebaseerd op hoop, zal er nu worden gekeken naar zijn beleid.'


Maar hoewel Obama's campagne prozaïscher zal worden dan twee jaar geleden, heeft hij nog altijd zijn charisma, zegt Charlton McIlwain, mediaprofessor aan New York University. Hij is nog steeds in staat tot inspireren, zoals op 12 januari bleek in zijn toespraak op de University of Arizona na het bloedbad in Tucson.


Dat charisma heeft hij deels van nature. McIlwain: 'Hij was altijd al een goede spreker, maar in 2008 overtrof hij zichzelf. Daaraan heeft hij gewerkt. Hij staat in de zwarte redenaars-traditie. Hij ontwikkelde zijn sprekerstalent tijdens zijn campagne als plaatselijk politicus in Chicago en door de Afro-Amerikaanse dominees te bestuderen. Het ritme, de cadans, de gebaren, de gezichtsuitdrukking.'


Obama noemt president Reagan als zijn inspiratiebron, maar volgens McIlwain, die onderzoek heeft gedaan naar de kunst van het redevoeren, is er een verschil. 'Reagan en Obama hebben gemeen dat zij gemakkelijk contact leggen met hun toehoorders. Maar Reagans techniek komt van de acteurs en de film, die van Obama van de zwarte dominees.'


Reagan wordt overigens gezien als een president, wiens uitstraling minder werd aangetast door de last van het ambt. Volgens Brams leed Reagans aanzien wel degelijk onder het Iran-contraschandaal en de leugens die hij daarbij vertelde. Charisma is niet voor het leven gegeven, je kunt het kwijtraken, zegt Brams.


McIlwain is daarvoor niet bang als het om Obama gaat, vanwege de techniek die hij heeft gecultiveerd. Wel kan hij soms wat gereserveerd overkomen. 'Dat komt door het verband dat er wordt gelegd tussen Afro-Amerikanen en boosheid. Obama weet dat en wil zich beheersen. Verder is hij gewoon een heel bedachtzaam handelende president', aldus McIlwain, zelf ook zwart.


Hij erkent dat Obama iets van zijn aantrekkingskracht heeft verloren, maar niet van zijn communicatieve vermogen. 'Hij kan nog steeds inspireren, maar dat wordt getemperd door wat hij de afgelopen jaren heeft gedaan en niet gedaan. Hij is geen onbeschreven blad meer.' Bovendien is het een andere wereld dan in 2008. Het zal nooit meer helemaal hetzelfde zijn, niet voor Obama en niet voor zijn bewonderaars van toen.


Is dat erg? Lindsay: 'In 2012 neemt Obama het niet op tegen iemands visie op wat een ideale president is, maar tegen een Republikein van vlees en bloed. Hij hoeft niet de beste te worden, hij hoeft alleen maar beter te zijn dan zijn tegenstander.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden