Verwarring in Turkije over motief Erdogan

Verwarring heerst in Turkije, ook onder Turkse analisten van de politieke gebeurtenissen. De ontwikkelingen zijn de afgelopen week in een haasje-over over elkaar heen gebuiteld. De binnenlandse verhoudingen zijn gekanteld en de strategische kaart van het conflict aan de overzijde van de Turks-Syrische grens is plotseling overgetekend. En de grote vraag is als altijd in de Turkse politiek: welk spel speelt de president, Recep Tayyip Erdogan?

President Erdogan (l) en de Mustafa Akinci, de vierde president van Noord-Cyprus. Beeld epa

Tegenstrijdigheden genoeg. Turkije heeft na de aanslag vorige week in de stad Suruç de handschoen opgenomen tegen Islamitische Staat (IS), maar volgens de oppositie gebruikt de regering de nieuwe campagne tegen IS vooral om die andere tegenstanders te bestrijden, de Koerden. Ankara ziet het Koerdisch separatisme als de grootste bedreiging voor de Turkse staat en daar heeft de opmars van IS in Syrië en Irak geen verandering in gebracht.

De Turkse luchtmacht voert sinds vrijdag aanvallen uit op IS in Syrië, maar ook op kampen van de militante Koerdische PKK in het noorden van Irak. De PKK staat daar bepaald niet op goede voet met de autoriteiten van de Koerdische regio in Irak, wier krijgsmacht (de peshmerga) een belangrijke partner is van de Amerikanen in hun oorlog tegen IS. Wat dat betreft botst de Turkse campagne niet echt met de Amerikaanse strategie.

Heel anders is dat echter in het noorden van Syrië, waar Koerdische strijders óók de belangrijkste partners zijn van de Amerikanen, veel effectiever zelfs dan in Irak, waar het front niet erg beweegt. De Koerdische YPG-militie heeft IS het afgelopen jaar keer op keer klop gegeven en gestaag terrein veroverd op de jihadisten. Maandag nog viel opnieuw een stad, Sarin, in handen van de Koerden.

Wind in de rug

De YPG krijgt daarbij veel assistentie van de Amerikaanse luchtmacht. Luchtsteun zal alleen maar eenvoudiger en frequenter worden nu de VS - zo spraken de presidenten Obama en Erdogan vorige week af - hun basis bij Incirlik mogen gebruiken voor luchtaanvallen op IS.

Maar hier ligt een botsing tussen Turkije en de VS wél op de loer. De YPG en de politieke partij waarvan ze de gewapende tak is, de PYD, zijn gelieerd aan de PKK. Dat maakt dat ze de Turkse regering frontaal tegenover zich vinden. Zij hebben op het slagveld de wind in de rug en dat veroorzaakt, zo vrezen de Turken, een opleving van het militant Koerdische nationalisme in Turkije zelf.

Indien het Turkse leger inderdaad in gevecht raakt met de Koerdische milities in het noorden van Syrië (de YPG meldde dat gisteren al), ontstaat niet alleen een conflict met de inspanningen van de Verenigde Staten, wier beste bondgenoten in het noorden van Syrië, de 'boots on the ground', nu juist de Koerden van de YPG zijn.

Er ontstaat voor de Turken ook een merkwaardige tegenstrijdigheid met hun eigen nieuwe koers: ze trekken in dat geval ten strijde tegen zowel Islamitische Staat als tegen de voornaamste tegenstander van IS in het gebied.

Ondermijnen

Van het zogenoemde vredesproces tussen de Turkse regering en de PKK is door de recente gebeurtenissen - de bombardementen op de PKK-kampen en de arrestatie in Turkije van honderden PKK-sympathisanten - weinig meer over. Idem voor de wapenstilstand, die volgde op het begin van de gesprekken in 2012.

Daardoor beweegt de Koerdische partij HDP, die in de verkiezingen van juni verraste met een score van 13 procent, verder naar de marge. Sommige waarnemers in Turkije zien electorale overwegingen zelfs als een overheersende factor in het spel dat Erdogan speelt.

Door de verhoudingen met de Koerden op scherp te zetten, zou de president de positie van de HDP willen ondermijnen. Tegelijk zou hij kiezers kunnen terugwinnen die de regerende AKP had verloren aan de rechts-nationalistische MHP.

Vervolgens kan hij - volgens dit scenario - de kabinetsformatie laten mislukken, vervroegde verkiezingen uitschrijven en het stembusverlies van juni goedmaken. In dat geval is hij in staat alsnog de grondwet te wijzigen en Turkije een presidentieel systeem geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden