Verwarrende boodschappen

De meeste mensen willen graag goed zijn voor het milieu. Maar vaak blijft het bij mooie voornemens en zijn de keuzes gebaseerd op foute voorlichting....

Jeroen Trommelen

NU DE SERIE op deze plek voorbij is, moeten we constateren dat een rubriek over milieugedrag van de consument eigenlijk niet thuishoort in de wetenschapsbijlage. Wetenschappelijke milieuinzichten spelen voor de consument namelijk geen rol. Aan zijn dagelijkse, grillige milieukeuze is soms geen touw vast te knopen. Datzelfde geldt overigens voor sommige milieuregels. En voor milieugroepen, voorlichters en activisten die het publiek daarover informeren.

Zij propageren ecotoerisme in het tropisch regenwoud, bijvoorbeeld, terwijl dat een lachwekkende tegenstrijdigheid is. Zij claimen dat biologisch voedsel gezonder is, terwijl daarvoor geen enkel bewijs bestaat. Of ze doen chloor in de ban, terwijl dat middel bij gewoon huishoudelijk gebruik geen kwaad kan. Over veel klassieke milieuonderwerpen wordt regelmatig verkeerd of onvolledig gecommuniceerd, of zelfs gewoon onzin beweerd.

De vraag is: waarom? Eén reden is waarschijnlijk dat klassieke milieukennis soms echt verouderd is. Wat tien jaar geleden waar was, hoeft dat nu niet meer te zijn. De wetenschap staat niet stil. Op milieugebied is opmerkelijk veel winst geboekt met technische innovaties. Wat ooit een onwrikbaar groen principe was, kan daardoor inmiddels zijn gesmoord in milieuwetenschappelijke subtiliteiten.

Maar soms komt de waarheid waarschijnlijk ook ongelegen en wordt nieuwe kennis bewust genegeerd. Vroeger maakten vooral politici zich daar schuldig aan, om geen lastige of dure maatregelen te hoeven nemen. Tegenwoordig zien we het ook bij de milieugroepen zelf. Zij zijn zelf een machtsfactor van betekenis geworden, met een eigen agenda en eigen stokpaardjes. Wanneer Shell een relatief milieuvriendelijke benzine ontwikkelt, past dat niet in de communicatiestrategie van Greenpeace. Die zal dus nooit erkennen dat het product deugt.

Een voorbeeld van verouderde kennis is afvalscheiding. In de meeste Nederlandse huishoudens is het nog steeds nuttig om gescheiden organisch (gft-)afval in te zamelen. Maar niet overal. In sommige wijken van grote steden wordt niet meer dan één tot vier procent van het gft-afval gescheiden aangeleverd. Daar is het systeem een vorm van energie- en geldverspilling geworden. Een zinloos groen ritueel waar lokale wethouders, die in Groningen uitgezonderd, maar geen eind aan durven maken.

Melk in statiegeldflessen is een voorbeeld van ingewikkelde, subtiele milieukennis. Al vijftien jaar bestrijden milieugroepen en melkindustrie elkaar met wetenschappelijke onderzoeken over welke melkverpakking het 'beste' is voor het milieu. De milieubeweging heeft daar een helder standpunt over: melk in statiegeldflessen natuurlijk.

Een flinke minderheid (vijftien procent) van de melkdrinkers heeft zich hierdoor laten overtuigen. Ze legt fluitend dertig tot veertig cent per liter extra neer voor melk in een herbruikbare plastic melkfles.

Ten onrechte, helaas. Een kartonnen weggooipak is vrijwel even milieu(on)vriendelijk als een retourfles. Het allerbest voor het milieu is de éénmalige plastic melkzak die door vrijwel niemand wordt gekocht. De zware glazen flessen waarin sommige biologische melk wordt aangeleverd, zijn al helemaal een milieu-anachronisme.

Tenslotte zijn er de ongewenste waarheden. Het is voor de milieubeweging zuur om na twintig jaar chloor-demonisering te moeten toegeven dat een scheutje chloor in de wc niét de helse effecten heeft die al die tijd zijn voorgespiegeld. Toch zou het verstandig zijn dat tijdig te erkennen.

De wereld staat niet stil. Afgelopen maand publiceerde het ledenblad van Milieudefensie een opmerkelijk stuk over de auto. 'Wonderschoon en fluisterstil' luidde de kop. En daaronder een voor klassieke milieubeschermers nog onthutsender mededeling: 'Na het jaar 2009 zullen auto's nog nauwelijks luchtverontreiniging veroorzaken'.

Niet de RAI of de Bovag is hier aan het woord, maar Milieudefensie. Omdat de milieuclub zich realiseert dat het roer om moet. Consumenten moeten hoognodig worden bijgepraat over wat tegenwoordig écht geldt als milieuonvriendelijk gedrag. Want Nederlanders hebben daarover nauwelijks een idee, blijkt al jaren uit allerlei onderzoek.

Milieuvriendelijke mensen kopen iets vaker biologische voeding, weigeren iets vaker plastic tasjes en scheiden hun chemisch afval iets beter dan de buren, berekende het Sociaal en Cultureel Planbureau vorig jaar.

Maar ze rijden nauwelijks minder auto, gebruiken in het huishouden niet minder energie en kopen ook niet minder luxe apparatuur dan anderen. Energieverbruik is echter tegenwoordig een zware factor voor het milieu.

Energiegebruik draagt - direct of indirect - bij aan de versterking van het broeikaseffect. Daar gaan al die wereldwijde klimaatconferenties over. En in die context doet het er weinig toe of iemand in de winkel een plastic tasje weigert of melk koopt in glazen flessen.

De aanschaf van een hot-fill wasautomaat helpt daarentegen wel. Net als de installatie van een zonneboiler op het dak en beperking van het vliegverkeer. Over tien jaar weet hopelijk iedereen dat. Misschien is het dan zelfs alweer verouderde kennis.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden