Verwarde potvissen worden nu al opgewacht

Gezocht: vijf potvissen van ruim tien meter. Zondagmiddag zwommen de dieren nog voor de kust van Zeeland in vier meter diep water, woensdagavond doken ze op in de monding van de Theems....

Van onze verslaggever

Ieder najaar nemen sommige potvissen bij Schotland een verkeerde afslag in hun trektocht naar de Azoren en lopen vast in de ondiepe Noordzee. En ieder jaar raken sommige mensen bevangen door het zogeheten Free Willy-syndroom: een diepgevoelde wens om gestrande walvissen te redden. Sinds de laatste massastranding drie jaar geleden op Ameland, zijn daarvoor nieuwe technieken bedacht .

Zo hebben redders uit Nieuw-Zeeland in onze branding voorgedaan hoe zij grienden vlottrekken met behulp van luchtmatrassen. De vrijwilligersorganisatie Eerste Hulp bij Zeezoogdieren (EHBZ) in Pieterburen wil deze techniek ook bij potvissen proberen. Want dat ze zullen stranden, betwijfelt bijna niemand.

Met name mannetjespotvissen hebben de neiging verkeerd af te slaan en in de fuik te zwemmen die Noordzee heet. Daar begint hun sonar te haperen - die werkt alleen in diep water. De potvissen raken gedesoriënteerd, gestresst en uitgeput. Eenmaal gestrand kunnen de dieren nog wel ademen, maar raakt hun bloedsomloop bekneld. Bovendien raken de potvissen door hun dikke speklaag oververhit. Kortom: redders moeten snel zijn.

'We zijn alert', zegt de Zeeuwse politieagent J. van der Hielen, tevens vrijwilliger van de EHBZ. 'Veertig ton vlees zie je snel genoeg liggen.' Bij ontdekking belt hij onder meer een bergingsbedrijf. Directeur Leni 't Hart van Zeehondencrèche Pieterburen hoopt de dieren nog zwemmend aan te treffen. 'Het beste is ze in boten met veel lawaai de goede kant op te jagen.'

Vergeefse moeite, vinden veel biologen. Een dier terugjagen tot boven de Shetland-eilanden is onmogelijk. Een gestrand dier vlot trekken, stellen zij, is nog onmogelijker. 'Het is vooral om omstanders een plezier te doen', vindt dr. C. Smeenk, conservator van het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Leiden.

De matras-strategie werkt volgens hem bij grienden die duizend kilo wegen, maar niet bij een potvis van veertig ton. Aan de staart terugslepen is te schadelijk voor de wervelkolom. Jonge exemplaren kunnen worden teruggeduwd, maar die zijn volgens Smeenk kansloos zonder ouders. Blijft over: niks doen.

Omdat een dode potvis het gevaar loopt te exploderen wegens rottende ingewanden, moeten kadavers zo snel mogelijk ontleed worden, of op zee worden afgezonken. Smeenk adviseert dat laatste : 'De markt voor potvis-skeletten is verzadigd. Ieder museum dat zo'n ding in de hal wilde, heeft er inmiddels een.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden