analyse verkiezingen Israël

Vervolging dreigt nog steeds, maar ‘Koning Bibi’ is klaar om opnieuw gekroond te worden

Benjamin Netanyahu tijdens zijn overwinningstoespraak. Beeld AFP

Met een snoeiharde, rechtse campagne heeft Benjamin Netanyahu voldoende kiezers vergaard om de langstzittende premier van Israël te worden. Links is weggevaagd en in ruil voor een nationalistische koers zal hij zijn toekomstige coalitie vragen de corruptierechtszaak tegen hem van tafel te krijgen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle ingesproken versie.

Benjamin Netanyahu heeft een aantal bijnamen, en na de verkiezingsuitslag van dinsdag doet hij ze allemaal eer aan. Hij is de ‘overlever’, de man die ondanks tegenslagen altijd terug blijft komen. Maar hij is ook de ‘verdeler’: ruim een kwart van de kiezers wilde hem juist weg hebben. En hij is ‘Koning Bibi’, de grote leider van Israël, die deze zomer waarschijnlijk langer in het zadel zit dan de vader des vaderlands, David Ben Goerion.

Gemakkelijk was het zeker niet. Tot op het laatste moment was Netanyahu verwikkeld in een nek-aan-nekrace met de gelegenheidsformatie Blauw-Wit, die wordt geleid door generaal Benny Gantz. Beide partijen eisten de overwinning dinsdagavond al op, en uiteindelijk blijken ze allebei 35 van de 120 zetels te hebben gewonnen. Maar de Likoed-partij van Netanyahu kan met een aantal kleinere, rechtse partijen een meerderheid vormen. Aan de kant van Gantz is dat onmogelijk.

Want links is bij deze verkiezingen helemaal weggevaagd. De partij Meretz lijkt met vier zetels nog net in de Knesset te komen, en twee Arabisch-Israëlische partijen halen samen waarschijnlijk tien zetels. De grootste pijn zit bij de Arbeiderspartij, die een schamele zes zetels heeft veroverd – een historisch dieptepunt. Decennialang hebben zij het land geleid, maar nadat het vredesproces in de jaren negentig mislukte en Israël werd gegeseld door de Tweede Intifada, zijn steeds meer kiezers naar rechts opgeschoven.

Links zionisme is dood

Er zijn korte metten gemaakt met het oude linkse verhaal dat een vredesproces noodzakelijk was om voorspoed te kennen. Anders zou Israël altijd maar oorlogen moeten voeren met haar Arabische buren, en door de rest van de wereld diplomatiek geïsoleerd worden. Maar Netanyahu heeft het tegendeel bewezen. Het vredesproces is al jaren van tafel, de economie bloeit als nooit tevoren, en mensen voelen zich (relatief) veilig zolang er een sterke leider aan het hoofd van hun regering staat. Met deze verkiezingsuitslag sneuvelt dus niet alleen het record van Ben Goerion als langstzittende premier, maar ook zijn gedachtegoed. Het linkse zionisme is dood.

Aanhangers van Netanyahu verzamelen zich voor de uitslag van de verkiezingen. Beeld AFP

Nu zou Netanyahu kunnen proberen een brede coalitie te vormen met zijn rivaal Gantz, maar dat ligt niet voor de hand. Waarschijnlijker is dat hij de komende weken gaat onderhandelen met de ultra-orthodoxen en enkele extreem-rechtse partijen die een volledige annexatie van de Westelijke Jordaanoever nastreven. Enkele dagen voor de verkiezingen zei Netanyahu al grote nederzettingen te willen annexeren – iets wat volgens zijn tegenstanders kan leiden tot een volgende grote opstand van de Palestijnen, die hetzelfde gebied voor een eigen staat claimen.

De komende weken wordt in elk geval flink onderhandeld. Het is niet zo dat de partijen, zoals in Nederland, samen een regeerakkoord schrijven dat tot in detail is uitgewerkt. In Israël wil elke partij op een paar punten haar zin krijgen, en als dat eenmaal is beloofd, wordt de grootste partij bij de rest van haar beleid gesteund.

Drie corruptiezaken

Nu zal elke partij zijn huid zo duur mogelijk verkopen, maar het zingt nu al rond dat ook Netanyahu een verzoek op tafel legt. Hij dreigt vervolgd te worden voor drie corruptiezaken. Ook al is er geen enkele wet die hem ervan weerhoudt aan te blijven als premier, Netanyahu zou hopen dat er een nieuwe wet wordt aangenomen die hem volledige immuniteit verschaft.

‘Het is een race tegen de klok’, zegt Daniël Sherman, strategisch consultant op het gebied van vrede en ontwikkeling. Binnen nu en drie maanden komt er een hoorzitting waarin Bibi nog een kans krijgt om procureur-generaal Avichai Mandelblit ervan te overtuigen dat hij geen zaak heeft. ‘De kans dat hem dat lukt, is nihil’, aldus Sherman. ‘Mandeblit heeft zijn bewijsvoering goed op orde. Naar verwachting volgt eind dit jaar een formele aanklacht en dat zal Netanyahu met zijn nieuwe wet voor willen zijn.’

Daarnaast verwacht Sherman de komende weken forse politieke druk op justitie. ‘De lijn van Netanyahu zal zijn dat het volk al heeft geoordeeld. Dat het verkeerd zou zijn als de rechter hem nu komt halen, omdat de burgers, door voor hem te stemmen, al hebben aangegeven hem volledig te vertrouwen.’

Tijdens zijn overwinningstoespraak dinsdagavond sprak Netanyahu dan ook, voor het eerst sinds zijn campagne, het hele volk toe. Hij beloofde de premier te zijn van alle Israëliërs: rechts en links, Joods, en niet-Joods. Koning Bibi is er klaar voor om opnieuw gekroond te worden.

Arabieren werden ‘voor de zekerheid’ gefilmd in stembureau

Tijdens verkiezingsdag werd er een opmerkelijk spelletje gespeeld: de Likoed-partij van Benjamin Netanyahu bleek activisten te hebben ingehuurd om met verborgen camera’s te filmen in stemlokalen waar veel Arabieren komen. ‘In deze gebieden waren eerder klachten over stemfraude’, liet de partij in een reactie weten. ‘Eigenlijk zouden er overal zichtbaar camera’s moeten hangen.’

Israëlisch-Arabische politici waren boos en omschreven de actie als ‘intimidatie’, en een poging om de vrijheid van stemmen te saboteren. De opkomst van Arabieren, die ongeveer 21 procent van de bevolking vormen, was tijdens de verkiezingen met 30 procent historisch laag.

Volgens Daniël Sherman, strategisch consultant op het gebied van vrede en ontwikkeling, is de intimidatie met de camera’s slechts één van de redenen hiervoor. ‘Zij voelen zich weggezet als tweederangsburgers.’

Veel Israëlische Arabieren zijn boos vanwege de omstreden Natiestaat-wet die in 2018 is ingevoerd. Daarin wordt verklaard dat in Israël alleen Joden ‘het exclusieve recht hebben op nationale zelfbeschikking’. Tijdens de verkiezingscampagne werd volgens Sherman het gevoel aangewakkerd dat de Arabieren er toch niet toe deden. ‘Iedereen deed zijn best om zo rechts mogelijk over te komen. Zelfs de linkse partijen verzekerden hun kiezers dat zij heus geen zaken zouden doen met Arabische partijen.’

Bij de verkiezingen in 2015 jaagde Netanyahu de Israëlische Arabieren ook al tegen zich in het harnas. In een poging zoveel mogelijk mensen uit zijn achterban naar de stembus te krijgen, waarschuwde hij dat de Arabieren ‘massaal’ zouden komen opdagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden