Vervangt deze windvuvuzela de verfoeide windmolens in de polder?

Windturbines in het landschap leiden tot veel protest. Is de zogenaamde windtrechter een goed alternatief? De meningen erover verschillen. 'We gaan het gewoon proberen.'

De windturbine op het dak van een bedrijf in Spijkenisse. Beeld Arie Kievit

Het grijze gevaarte op het dak van een bedrijf in Spijkenisse lijkt op een vuvuzela, de toeter die in 2010 op het WK-voetbal in Zuid-Afrika even populair als gehaat was. Dit is een Invelox, een 'windtrechter' om energie mee op te wekken.

Michael Dubelaar hoopt dat het een alternatief wordt voor de 'klassieke' windturbines op hoge masten. 'Dan hoef je geen windmolens meer in de polder neer te zetten', zegt projectleider van NedPowerSWH in Spijkenisse, het bedrijf dat het prototype heeft neergezet. 'Hier heb je geen last van horizonvervuiling.'

Tekst gaat verder onder de foto.

De windtrechter gezien vanaf de straat. Beeld Arie Kievit

Eerste dakinstallatie

De Invelox (afgeleid van INcreased VELOcity, verhoogde snelheid) is bedacht door de Amerikaan Daryoush Allaei en zijn onderneming SheerWind. De trechter maakt volgens hem gebruik van het venturi-effect. Dat principe wordt toegepast in carburateurs, airbrush en vacuümpompen. Door een vernauwing in het stromingskanaal versnelt de wind.

'We creëren een tochtkanaal, zoals het tussen twee gebouwen extra hard kan waaien', legt Dubelaar uit. De windtrechter in Spijkenisse - 21 meter lang, met een inlaat van 4,5 meter en en uitgang van 7 meter - moet per jaar 600- tot 800.000 kilowattuur opbrengen - genoeg stroom voor 200 huishoudens. NedPowerSWH kocht van Daryoush Allaei een licentie. Het is volgens Dubelaar de eerste dakinstallatie ter wereld. Een kleiner broertje staat op de grond op een atol in Polynesië. Verder zijn er in de VS en China grondinstallaties in aanbouw.

Is dit de doorbraak voor windenergie in stedelijke gebieden? Op daken staan wel zonnepanelen, maar amper windturbines. 'De meeste uitvindingen draaien uit op een ontgoocheling', zegt Bert Blocken. De hoogleraar bouwfysica aan de TU Eindhoven is aerodynamica-expert. 'De ontwerpen zijn vaak ontwikkeld op basis van intuïtie. Het werkt vaker niet dan wel.'

Tekst gaat verder onder de foto.

De Strata-toren in Londen. Beeld getty

Mislukt prestigeproject

En dat terwijl de pr-campagnes gouden bergen beloven. Zoals in Londen bij de Strata-toren, de eerste wolkenkrabber met drie ingebouwde windturbines. Ze moesten 8 procent van het stroomverbruik in de 147 meter hoge toren opwekken. De aerodynamische vorm van de gevels maken de turbines extra efficiënt, aldus de ontwerpers. Maar de rotoren staan vaker stil dan dat ze draaien. Als ze het wel doen, klagen bewoners op de hoogste etages over geluidsoverlast.

'Een mislukt prestigeproject', oordeelt Blocken. 'Door zulke opgeklopte verhalen willen veel investeerders helaas niets weten van windenergie in de stad. Het leidt tot cynisme: zie je wel, het werkt niet.'

Beter gaat het bij het Bahrain World Trade Center, twee zeilvormige torens van 240 meter met drie turbines ertussen. Het maximale vermogen is 1,1 gigawattuur per jaar, maar het had nog beter gekund. Blocken zette een schaalmodel in een windtunnel en wat bleek: als ze 180 graden waren gedraaid ten opzichte van de windrichting, was de opbrengst 14 procent hoger geweest. Waren de turbines verder naar achteren gehangen, zelfs 31 procent.

'Dat laatste is een dure en lastige ingreep', zegt Blocken. 'Het draaien van de torens is in de ontwerpfase is dat niet getest. Het ging tegen de intuïtie in, omdat men dacht dat je de wind in een V-vorm moest trechteren.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Het Bahrain World Trade Center. Beeld afp

Het Invelox-windinjectiesysteem in Spijkenisse wekt voorlopig nog geen stroom op. Nu wordt de windsnelheid gemeten met sensoren, in april worden in het smalste deel drie generatoren geplaatst. Daar zou de wind zes keer zo hard moeten waaien, rekende uitvinder Daryoush Allaei voor.

'Laat het vier of vijf keer zijn, dan nog is het interessant', zegt projectleider Dubelaar. Hij geeft toe dat uitvinder Allaei nog geen praktijkgegevens heeft. 'We zijn in de VS gaan kijken, maar het bleek typisch Amerikaans: het verhaal was groter dan de werkelijkheid.' Op de website van Invelox worden inderdaad ronkende claims gemaakt zonder al te veel onderbouwing.

Dubelaar liet zich toch overtuigen. 'We gaan het gewoon proberen.' Er is interesse van gemeenten die liever niet nog meer windturbines willen. 'Goeree-Overflakkee heeft ons al een vergunning gegeven voor een windtrechter van 2,2 megawatt.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Bijbelse visie

Maakt de vuvuzela kans van slagen? 'In theorie is veel mogelijk, maar ik heb er een hard hoofd in', oordeelt Harry Hoeijmakers, emeritus hoogleraar technische stromingsleer aan de Universiteit Twente. 'Als je de luchtstroom slecht geleidt, houd je zelfs nog minder snelheid over dan wanneer je gewoon een rotor in de wind zet.' Dat de wind zes keer wordt versneld, lijkt hem 'wel heel erg veel'.

Het probleem: het venturi-effect werkt wel in gesloten systemen zoals verfspuiten en waterstraalpompen, maar niet in de open lucht. Hoeijmakers: 'Simpel gezegd: daar kiest de wind de weg van de minste weerstand.' Bert Blocken beaamt het. 'In 2006 waren er felle wetenschappelijke discussies of het venturi-effect ook in de atmosfeer werkt. De conclusie was: nee.'

Toch houden ze in Spijkenisse moed. 'Het is een experiment, het kan mislukken', erkent Dubelaar van NedPowerSWH. 'Onze financiers zijn bereid het risico te nemen.' Dat is Reikon Beheer, een investeringsmaatschappij met een bijbelse visie. 'We doen dit zonder subsidie of crowdfunding. Handen uit de mouwen.'

Een sympathieke benadering, geeft Bert Blocken toe. 'Vergeet niet: de windturbines zoals we ze nu op land en in zee kennen, zijn in tientallen jaren ontwikkeld. Ook dat was vallen en opstaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden