Opinie

Vervang trots liever door dankbaarheid

Het zou goed zijn als we, met columnist David Brooks, in de voetsporen treden van de Romeinen.

Beeld thinkstock

De column van David Brooks over dankbaarheid heb ik ervaren als een onverwachts cadeau. Daarmee is zijn stukje meteen onderdeel van de 'geschenkeneconomie' waar hij voor pleit. Brooks stelt voor de 'dankbare aard' te ontleden. Die bevordert namelijk een mentaliteit die als tegenwicht kan dienen voor de cultuur waarin het eigenbelang zo centraal staat.

Brooks weet de zegeningen van de dankbaarheid treffend te verwoorden. Dat komt echt nog beter uit de verf als we ook bereid zijn de tegenovergestelde emotie te ontleden. Dat is trots. Dat is wellicht de enige negatieve emotie die niet als zodanig te boek staat. Woede, jaloezie en leedvermaak, dat zijn allemaal gevoelens die we niet koesteren. Maar trots? Ja, daar gaan we prat op.

In het bedrijfsleven is trots de meest geambieerde en aangemoedigde emotie. Natuurlijk is de manager trots als de resultaten meevallen, maar ook de medewerker wordt aangespoord om dat te zijn. De afdelingen communicatie zetten daar tientallen professionals voor in. Hun taak? Bevordering van de identificatie met en trots op de onderneming. Via positief nieuws en de onvermijdelijke slogan 'Ik ben...'. Vul de naam van het bedrijf maar in.

Bob de Ruiter.

Corporate branding

Als hun imago te wensen overlaat, omarmen bedrijven Goede Doelen. Op die manier kunnen zij een extra dosis trots injecteren. Van nabij heb ik meegemaakt hoe medewerkers van KPN werden gestimuleerd om in de bedrijfskantine maaltijden te bereiden en te serveren aan bejaarden die van heinde en verre werden aangevoerd. Zij renden af en aan met volle of lege borden en als ze elkaar troffen in het voorbijgaan, konden ze nog net bevestigen dat ze de emotie hadden waar het om te doen was: 'Goed gevoel, hè?' Later op de avond vatte een lid van de raad van bestuur de sfeer zo samen: 'We zijn trots, trots en trots'.

Is dat nu allemaal zo erg? Ja! Ten eerste omdat de trotse medewerkers het resultaat van deze actie - de gevoede en gelaafde bejaarde - verwarden met de intentie, die niets met medemenselijkheid maar alles met corporate branding te maken had.

Bovendien vlogen veel van diezelfde hulpvaardige medewerkers er bij de eerstvolgende reorganisatie weer uit. Wat bleef er toen over van de identiteit die zij zich hadden laten aanmeten? Moesten zij de trots nu inruilen voor schaamte? Van hun 'goede gevoel' was niets meer over nu zij zich bij het UWV moesten melden. Zulke trots is een gefabriceerde, volatiele emotie die snel bederft.

Dark side

Oké, dat is dan het bedrijfsleven, kun je zeggen. Maar in het dagelijks leven is het toch normaal om trots te zijn als daar aanleiding voor is? Zou je dat al niet eens mogen zijn als je kind de vlag met de schooltas heeft uitgehangen? Dan mag dat toch?

Nou nee! Het begint er al mee dat je je dan als ouder een prestatie toe-eigent van een ander (je kind) of zelfs van anderen (als je leerkrachten en bijlesjuffen meerekent). Bovendien heeft dit ogenschijnlijk onschuldige gedrag een dark side. Wat als je kinderen het na verwoede pogingen toch niet redden op het vmbo? Is het dan weer schaamte die hen overvalt?

Is het al misplaatst jezelf op te hemelen om iets wat je zelf niet hebt gedaan, nog ongepaster is het dat te doen op grond van eigen prestaties. Je talenten zijn aangeboren en de omgeving waarin die kunnen gedijen, heb je meegekregen. Wie dankbaar is, schrijft Brooks, weet: ik heb het niet allemaal zelf gedaan, ik ben verregaand afhankelijk van anderen. Maar ja, hier laat helaas het ego zich gelden. Dat wil graag boven alles en iedereen uitsteken, terwijl iedereen met een creatief beroep weet dat zelfs onze inspiratie en ideeën uit ons onderbewuste opborrelen en dus in zekere zin worden aangereikt. Eerder reden dus voor dankbaarheid dan voor trots. Zoals Brooks zegt: 'Mensen met een dankbare aard beschouwen wel hun inspanningen als groots, maar niet zichzelf.'

Oude Romeinen

Daarmee treedt Brooks in de voetsporen van de oude Romeinen. Als een Romeinse schrijver een mooi gedicht had geschreven, zei hij: 'Ja, Genius is langs gekomen.' En hij was blij en dankbaar voor de inspiratie die was komen aanwaaien.

Zulke bescheidenheid zou iedereen sieren. In de praktijk is het nog niet zo eenvoudig daarnaar te leven, maar de eerste stap kunnen we allemaal zetten en wel nu: het woord 'trots' schrappen uit onze woordenschat en in plaats daarvan 'dankbaarheid' bezigen.

Brooks schrijft: dankbaarheid voel je voor de inspanningen en intenties van anderen. Een focus op dankbaarheid suggereert een wereld waarin inspanningen, intenties en de ander belangrijker zijn dan (de eigen) talenten en resultaten. Stelt u zich zo'n wereld eens voor!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.