Vertwijfeld op zoek naar verlichting

‘Hoe is de situatie nu in het land?’ Wat een prachtige vraag was het die een televisieverslaggeefster aan de minister van Binnenlandse Zaken stelde, terwijl het nieuwe jaar al bijna weer een dag oud was, iedereen verkleumd samenklonterde bij de verwarming en de avondjournaals lange lijsten met brandhaarden opsomden....

‘De ME heeft Culemborg moeten prijsgeven, met Nijmegen hebben we het contact verloren, maar Rotterdam houdt stand. In Den Haag blijft de toestand gespannen. Zonodig zal het kabinet uitwijken naar de marinebasis in Den Helder.’

Hoewel de bewindsvrouw heel ernstig in de camera keek, was dit natuurlijk niet wat zij antwoordde. Toch kreeg ik, door die onheilszwangere vraag, even het gevoel dat Guusje ter Horst zo in de huid had kunnen kruipen van de Israëlische premier Golda Meir, op het moment dat die in 1973 haar land bijna overrompeld zag worden door de Arabische legers. Ter Horst bleef echter haar koele zelf. Ze noemde de toestand ‘beheersbaar’. Deze kwalificatie moest controle suggereren, maar ze klonk als de overtreffende trap van de bij voorgaande oudejaarsavonden gebruikte term ‘onrustig’. Alsof we ditmaal slechts enkele stappen verwijderd waren geweest van de stadia ‘hopeloos’ en ‘onvoorwaardelijke capitulatie’.

Een paar uur later zou in Denemarken een radicale moslim met een bijl inhakken op de voordeur van een tekenaar van spotprenten. Een week eerder had een andere radicale moslim met een onderbroekbom een passagiersvliegtuig willen opblazen. Het was me dus de jaarwisseling wel, bedacht ik na afloop, nog nauwelijks bekomen van een paar loodzware terugblikken op het afgelopen decennium die wel wat meer zelfrijzend bakmeel hadden kunnen gebruiken.

Vertwijfeld op zoek naar verlichting vroeg ik me af of het komt doordat in het tijdperk van de alom aanwezige massamedia alles wordt uitvergroot. Ik las vorige week een balans van ‘de jaren nul’ waarin de auteur zo consequent naar de zwartste scenario’s toe redeneerde, dat ik halverwege in de lach schoot. Nou heb ik van nature ook een zekere aanleg voor somberen en weet ik dat alarmistische stukken zich gemakkelijker laten schrijven dan geruststellende, maar laten we niet overdrijven zeg. Ik schat zo in dat de meeste van die doemdenkende commentaarschrijvers nooit zoveel goede wijn hebben gedronken, nooit zoveel toprestaurants hebben bezocht en nooit zoveel vlieguren hebben gemaakt als de afgelopen tien jaar. En dat is niet alleen op het microniveau van die bevoorrechte kaste van eerstelijnshistorici, ook macro-economisch hebben miljoenen het beter gekregen, niet alleen hier maar ook in China, India en Rusland.

Naast het uitvergroten van problemen mogen de moderne media ook graag de eigen tijd overbelichten. Waren de afgelopen jaren nu echt het slechtste decennium sinds de oorlog? Inderdaad is het een indrukwekkende lijst van catastrofes: ‘11 september’, de oorlogen in Afghanistan en Irak, de tsunami, de oorlogen van Israël tegen Hezbollah en Hamas, de ernstige economische crisis. Maar kijk eens naar de jaren zestig: de Cuba-crisis brengt Amerika en de Sovjet-Unie op de rand van een kernoorlog, de Vietnamoorlog escaleert, president Kennedy, Martin Luther King en Robert Kennedy worden doodgeschoten, de Zesdaagse Oorlog breekt uit tussen Israël en zijn Arabische buurlanden, het Warschaupact valt Tsjecho-Slowakije binnen. Zie ook de jaren zeventig: de Vietnamoorlog breidt zich uit naar Cambodja en Laos, Israëlische atleten worden gedood op de Olympische Spelen in München, Egypte en Syrië vallen Israël aan, Amerikanen brengen hun kernmacht in verhoogde staat van paraatheid, olieboycot leidt diepe economische crisis in, de Amerikaanse president Nixon moet aftreden, Amerikaans ambassadepersoneel wordt gegijzeld in Teheran, de Sovjets vallen Afghanistan binnen .

Kortom, je moet wel erg bijziend zijn of een kort geheugen hebben om te denken dat de afgelopen jaren alles erger was.

Deze relativering moet niet worden verward met luchthartigheid. We mogen ons zorgen maken over het gedrag van het oudejaarsgepeupel en de moslimradicalen, al was het maar omdat het zo moeilijk te bevatten is. Lees alle portretten van de jonge Nigeriaan met zijn onderbroekbom en je weet nog steeds niet wat zijn motief nou was. Zijn gedrag mist de berekenbaarheid die je nodig hebt als het begin van een mogelijke remedie. Elke rationele analyse stuit af op een mix van persoonlijke labiliteit en irrationele haat. Laten we er maar op vertrouwen dat veel problemen van voorbijgaande aard zijn, zoals de jaren zestig en zeventig leren. Probeer er ondertussen het beste van te maken. Een goed nieuwjaar!

vk.nl/columnisten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.