Reportage Vertrouwensbreuk

Vertrouwensbreuk tussen belangenbehartiger gevangenen in buitenland en Buitenlandse Zaken

PrisonLaw, belangenbehartiger van zo’n honderd Nederlandse gevangenen in het buitenland, heeft een ‘vertrouwensbreuk’ met het ministerie van Buitenlandse Zaken. De organisatie weigert nog langer subsidie van het ministerie te ontvangen omdat haar onafhankelijkheid zou worden aangetast. 

Interieur van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Beeld ANP

PrisonLaws dienstverlening aan het merendeel van die honderd gedetineerde Nederlanders in het buitenland wordt de komende periode afgebouwd. Het ministerie zegt dit besluit te ‘betreuren’ en gaat op zoek naar een andere organisatie om de belangen van gevangenen te behartigen. 

Volgens PrisonLaw schiet consulaire bijstand van de overheid geregeld tekort, en zet het ministerie zich vaak pas in voor schrijnende gevallen als hun advocaten of familie media-aandacht genereren. ‘Buitenlandse Zaken doet soms verzoeken waaraan PrisonLaw, vanwege de vertrouwensrelatie met de cliënt en geheimhoudingsplicht, niet aan kan voldoen’, schrijft oprichter Rachel Imamkhan in een brief aan het ministerie. 

Imamkhan is de advocaat die Romano van der Dussen in 2016 na ruim twaalf jaar onterechte detentie in een Spaanse gevangenis vrij kreeg. Zij vertegenwoordigt ook de Nederlandse Surinamer Jaitsen Singh, die al 34 jaar mogelijk ten onrechte vastzit in de VS. In de affaire-Singh hebben de ministeries van Justitie en Buitenlandse Zaken grote steken laten vallen, bleek eerder uit onderzoek van de Volkskrant.

Imago

Bij de onterecht veroordeelde Romano van der Dussen lukte het pas steun te krijgen van Buitenlandse Zaken nadat de zaak groot in de publiciteit was gekomen, stelt Imamkhan. Volgens haar is daarbij ‘alle energie van Buitenlandse Zaken erop gericht het imago van het ministerie hoog te houden’. Het ministerie stelt dat dit onjuist is en ‘geen recht doet aan de inspanningen van alle medewerkers die zich inzetten voor consulaire bijstand aan 1.900 gedetineerden wereldwijd’.

Tijdens haar onderzoeken naar Singh en Van der Dussen liet advocaat Imamkhan zich publiekelijk kritisch uit over het gebrek aan steun door het ministerie. In beide aangelegenheden werd ze, naar eigen zeggen met verwijzing naar de subsidierelatie, onder druk gezet om haar media-uitlatingen te rectificeren. Dat blijkt uit e-mails en app-berichten die de Volkskrant heeft ingezien (zie kader). PrisonLaw ervaart deze druk als chantage, en noemt dit ‘destructief’. Na de vrijlating van Van der Dussen moest Imamkhan ‘op het matje komen’ bij het ministerie om zich voornamelijk over haar communicatiestrategie te verantwoorden.

Het ministerie zegt in een reactie de kritiek ‘niet te kunnen plaatsen’: ‘PrisonLaw heeft alle gelegenheid om met de media te communiceren en het is niet aan Buitenlandse Zaken om dit te belemmeren of hier voorwaarden aan te stellen’, aldus een woordvoerder.

Klacht

Een andere reden voor het vertrek van PrisonLaw is onenigheid over een onderzoek naar ‘verduisterd’ geld. Singh heeft bij het ministerie een klacht ingediend over een geldschenking van zijn zus, zo’n 450 dollar, die door een medewerker van het consulaat ten onrechte zou zijn achtergehouden. Volgens Singh heeft die medewerker hem tijdens een gevangenisbezoek gezegd dat hij dat geld heeft verrekend met gemaakte privételefoonkosten voor Singh. Het ministerie zegt dat die medewerker dat ontkent.

Het ministerie gelastte naar aanleiding van Singhs klacht een intern onderzoek. Dat is inmiddels afgerond. Het bedrag is niet terecht en Singh handhaaft zijn klacht, maar Singh ontving slechts de schriftelijke conclusie, zonder nadere motivatie, dat de medewerker niets te verwijten valt. Het onderliggende onderzoeksrapport mogen Singh en zijn advocaat niet inzien, stelt Buitenlandse Zaken, ‘om privacyredenen en omdat zulke onderzoeken altijd vertrouwelijk zijn’.

Misleidend

Daarnaast stelt PrisonLaw dat Kamervragen over Singhs geschiedenis door het ministerie onvolledig, misleidend en in een geval onjuist zijn beantwoord. Die antwoorden werden bovendien, zonder nadere (verplichte) kennisgeving aan de Kamer, niet binnen de gestelde termijn beantwoord maar over een kabinetswisseling heen getild, waardoor er uiteindelijk niets mee is gedaan. 

Bemoeienis Buitenlandse Zaken

In het najaar van 2015 diende journalist Brenno de Winter een Wob-verzoek in tot openbaarmaking van het zaaksdossier van Romano van der Dussen. Buitenlandse zaken drong er bij PrisonLaw op aan dat Wob-verzoek tegen te houden. Advocaat Imamkhan ondersteunde het echter, waarna clusterhoofd Consulaire Zaken Tessa Martens haar op 16 oktober 2015 mailt: ‘Volgens Van der Dussen heb jij die machtiging opgesteld en opgestuurd […] opdat de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken druk zou kunnen uitoefenen op de Spaanse Minister. Klopt het wat Van der Dussen zegt? […] Wij denken dat dit niet in het belang van de zaak is.’

En later die dag: ‘Heb jij contact met die journalist over het Wob-verzoek? Wij willen dit heel graag weten want niet alleen de ambassade vraagt ernaar, onze minister wil het nu ook weten.’

Op 11 februari 2016 mailt mailt Remco van Wijngaarden, tot voor kort Hoofd Consulaire Aangelegenheden van Buitenlandse Zaken, naar advocaat Imamkhan: ‘Van der Dussen is vrij, mooi resultaat. Jammer genoeg nu op NOS een quote van jou dat de Nederlandse overheid te laat is geweest. Kun je dat snel richting NOS corrigeren?’

Op 7 maart 2016 mailt Van Wijngaarden naar PrisonLaw: ‘Ik ben niet tevreden over hoe PrisonLaw over Buitenlandse Zaken heeft gecommuniceerd in de media.’

Over beantwoorde Kamervragen schrijft PrisonLaw het ministerie: ‘Uw beantwoording wijkt af van de feiten en werkelijkheid in de zaak van de heer Singh.’ […] ‘Uw ministerie stelt zich op het standpunt dat de heer Singh vanaf de aanvang van zijn detentie (1984, red.) de reguliere consulaire bijstand ontvangt. Gedurende 12 jaren is de heer Singh niet één keer bezocht door het consulaat. Ook na invoering, in 2006, van een minimum bezoekersnorm van twee bezoeken per jaar is de heer Singh in sommige jaren helemaal niet bezocht.’ Het ministerie ontkent dit, maar het blijkt ook uit een lijst van bezoeken die het ministerie zelf naar de advocaat en de Volkskrant heeft gestuurd.

Op de Kamervraag waarom het ministerie nooit navraag heeft gedaan naar een niet afgerond vertrouwensrapport inzake Singh, luidt het antwoord, zonder nadere motivering: ‘Dat lag destijds niet in de rede.’

Romano van der Dussen wordt in 2016 vrijgelaten. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.