Vertrouwen is een bloem die beroerd groeit in digitale grond

Wantrouwen blijkt de vrucht van een digitaal verdienmodel. Tegenlicht liet zien dat we nodig eropuit moeten.

Beeld de Volkskrant

Ik ben niet zo dol op de mens als soort', zei schrijver Marcel Möring, terwijl hij door een mistig heidelandschap struinde. Möring werd al wandelend geïnterviewd door Alicja Gescinska, voor Wanderlust. Möring betoonde zich niet bovenmatig geïnteresseerd in de wereld buiten zijn werkkamer.

Je hoort het vaker, mensen die niet van mensen houden. Zelf ben ik ook geen fan. En als iemand dan zoiets zegt, een schrijver, in een intelligent en mooi gemaakt programma ook nog (het soort programma waarin mensen nog weleens een tijdje zwijgend naar een boom staan te kijken), ben je snel geneigd te denken: verdomd, zo zit het.

En zo zit het dan toch niet altijd. Tegenlicht bewees zondagavond dat we dringend eropuit moeten. De aflevering 'Kwestie van vertrouwen' besprak de 'vertrouwenscrisis'. Een Amerikaans communicatiebureau, Edelman, had de vertrouwensbarometer dit jaar rood zien uitslaan, voor het eerst in lange tijd. Wat volgde, was een verkenning van de directe oorzaken van die crisis.

Het programma ontrafelde een grootscheepse keuzemanipulatie die direct samenhangt met ons internetgebruik. In vrijwel al onze keuzes laten we ons sturen door bedrijven die ons tot handzame informatiepakketjes kneden, om die pakketjes vervolgens aan de hoogste bieder te verpatsen. Stanford-professor Michal Kosinski concludeerde dat een wildvreemde op basis van driehonderd likes een betere inschatting kon maken van de uitkomst van iemands persoonlijkheidstest dan de partner van de betreffende persoon.

Volkomen nieuw was het allemaal niet, wat Tegenlicht ons voorschotelde. Verontrustend wel. Alles buiten onze digitale belevingswereld is voer voor argusogen. En hoe meer de wereld wordt opgeknipt in overzichtelijke microwereldjes, hoe gerichter de marketingjongens van Facebook en Trump en Joost mag weten wie nog meer te werk kunnen gaan. Wantrouwen als vrucht van een verdienmodel.

'Trust is a delicate flower', zei filosoof Luciano Floridi. Hoe we die bloem weer konden laten bloeien, bleef lang onduidelijk. Misschien kon het wel niet. Mensen zijn nu eenmaal gemakzuchtig en je kunt beter een cactus onderhouden dan een kwetsbare bloem. Cynisme is eenvoudig en zonder risico, vertrouwen kost moeite. Ik dacht aan Möring. Hoe verleidelijk klonk het nu, om in een wereld waarin de vertrouwenskoers sneller kelderde dan een World-Online-aandeel, de deur van je werkkamer achter je dicht te trekken en het vertrouwen in de soort op te zeggen. Je zou er haast de grote Amsterdamse voetbalanalyticus Ton Ojers van gaan citeren: 'Ik wens je niet eens succes, want ik denk dat het niks wordt. En toch wens ik je succes.'

Tegenlicht leerde dat je terugtrekken niet helpt en dat vertrouwen een bloem is die beroerd groeit in digitale grond. De komende dagen worden er overal in het land weer 'Tegenlicht meet-ups' gehouden. Gegarandeerd analoog en hopelijk vol tegenspraak van informatiepakketjes uit allerhande filterbubbels. Er een bezoeken lag nog nooit zo voor de hand.

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Hanna Bervoets, Gidi Heesakkers, Haro Kraak en, deze week, Frank Heinen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden