Vertrouwen hebben in justitie - niet echt Frans

Nadat de president had laten weten dat wat hem betreft de pagina Clearstream omgeslagen was, doorbrak zijn vrouw, Carla Bruni, het prille stilzwijgen....

Ongetwijfeld had de Franse first lady de intentie haar geplaagde echtgenoot te steunen. Met haar vaststelling legt ze, wellicht onbedoeld, ook de vinger op een gevoelige plek. Het vertrouwen in de rechtspraak is weleens groter geweest. Dat hangt samen met een reeks processen, zoals die rond de oplichting van de Société Générale en voormalig president Chirac. Voeg daarbij de plannen om de onderzoeksrechter af te schaffen en de contouren ontstaan van een rechtspraak die ontvankelijk lijkt voor signalen van bovenaf.

Niet zo vreemd, want als het erop aankomt kan de Franse president zich met alles bemoeien. Hij benoemt omroepbazen, ontslaat bankdirecteuren, zegt waar Renault zijn auto’s moet produceren, verkoopt straaljagers en kerncentrales. Het wachten is op een spreekuur waar, naar het voorbeeld van sommige koninklijke voorgangers, het volk terechtkan met klachten die Sarkozy dan ter plekke oplost.

Ook de rechtspraak valt, via de door hem benoemde minster van Justitie, onder de presidentiële verantwoordelijkheid. Een president die zich níét met het hoger beroep tegen voormalig premier Dominique de Villepin bezighoudt – dat zou pas opmerkelijk zijn.

Toch moet uiteraard de schijn worden opgehouden. Vandaar dat Claude Guéant, de belangrijkste man achter de schermen in het Elysée, dit weekeinde zei: ‘In 80 procent van de gevallen gaat de officier van justitie in beroep. Wij hebben nooit de mogelijkheid van zo’n appèl geopperd.’

Waarschijnlijk klopt dat. In een land waarin iedereen zich bij alles afvraagt hoe de president erover denkt, hoeft het Elysée die instructie ook niet te geven. Een officier van justitie die zijn kranten leest, weet dat de president vindt dat Villepin koste wat het kost moet hangen. Suggereren dat Sarkozy niets met het appèl te maken heeft, is als zeggen dat deze rechtszaak tussen een president en een ex-premier geen politiek proces is. Dat vraagt al te veel goedgelovigheid.

Vanuit de onderbuik zal Sarkozy blij zijn met het appèl. De vraag is of die blijdschap zal duren. Als het hoger beroep gaat slepen, kan het de presidentsverkiezingen beïnvloeden. Bovendien stelt het de eenheid in het rechtse blok op de proef. Tot de parlementariërs met sympathie voor Villepin behoort Bruno Le Maire, minister van Landbouw, maar vooral ook schrijver van Des hommes d’État, een boek over zijn jaren als kabinetschef van Villepin dat een fascinerende inkijk geeft in het topje van de Franse piramide.

In oktober 2006, toen van Clearstream nog geen sprake was, schrijft hij: ‘Nicolas Sarkozy gaat door met de rechterlijke macht dwars te zitten, met een hardnekkigheid die niet alleen op tactiek berust. Die wereld ergert hem echt, niet alleen omdat de mensen er een groeiend wantrouwen tegen koesteren, maar ook door al die rites, codes, regels en gebruiken die voor hem een onbeweeglijkheid vertegenwoordigen waarvan hij de vijand is.’

Carla Bruni heeft meer gelijk dan ze besefte. Niet slechts Villepin en de media wantrouwen de rechtsgang; het hele Franse volk doet dat, daarin aangemoedigd door zijn president. Ziedaar Clearstream, niet alleen politiek maar ook juridisch een drama.

Ariejan Korteweg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden