Vertrouwelijke documenten: onderhoud jacht Beatrix kostte 1,5 miljoen

Het onderhoud van het koninklijke zeiljacht De Groene Draeck kostte tussen 2004 en 2015 anderhalf miljoen euro. Dat ligt niet zozeer aan de boot maar aan de werkwijze van het Marinebedrijf, dat het jacht onder zijn hoede heeft. Een scheepsexpert berekende in opdracht van Defensie tot twee keer toe dat het voor minder kan, maar kreeg geen gehoor.

De koninklijke familie op De Groene Draeck. Beeld Nederlandse Freelancers

Dat blijkt uit vertrouwelijke documenten die de Volkskrant kreeg van de ministeries van Defensie en Algemene Zaken na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur. Daaronder zijn de onderhoudsplannen en zeer gedetailleerde lijsten van wat er precies is gedaan en hoeveel het heeft gekost.

Het werk valt sinds 2012 elk jaar twee keer zo duur uit als begroot, een overschrijding die telkens wordt weggeboekt op de post 'extra'. Premier Rutte onderkende dat pas vorig jaar en zei dat het onderhoud voortaan 95 duizend euro per jaar kost aan belastinggeld - een enorm bedrag voor een boot als deze.

Tien managers

Prinses Beatrix kreeg De Groene Draeck in 1957 van het Nederlandse volk voor haar 18de verjaardag. Het is een forse, stalen lemsteraak van 15 meter; een iconisch model van de Nederlandse jachtbouw. Gespecialiseerde werven bouwen ze nog steeds; voor anderhalf miljoen euro koop je er tegenwoordig twee. Het jacht wordt elke winter onderhouden op de marinewerf in Den Helder, door personeel dat normaliter gewend is aan landingsvaartuigen en havenslepers.

Het Marinebedrijf pakt de klus aan als een militaire operatie, blijkt uit de projectplannen die elk jaar worden opgesteld. Tien managers zien toe op de uitvoering van het winteronderhoud 2014-2015: een senior projectleider, een projectmanager, een scheepscoördinator, een engineer/coördinator, een projectplanner, drie productiegroepmanagers, een werkvoorbereider en een KAM-coördinator. Ze vergaderen eens in de drie weken een paar uur in Den Helder. De managers werken ook aan andere projecten, laat Defensie weten. Toch kost het 'projectmanagement' alleen al negenduizend euro dat seizoen.

De reparatielijsten zijn eindeloos, maar bevatten geen verwijzingen naar extreme luxe. De grootste kostenpost is het jaarlijkse schilderwerk van de romp en de opbouw: in 2014 meer dan 70 duizend euro.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Vertrouwelijk rapport

In 2007 laat Defensie een vertrouwelijk rapport over het onderhoud opstellen door Kersten Experts uit Enkhuizen. De conclusies zijn niet mals: er worden wel erg veel uren gedeclareerd, en het onderhoud is inefficiënt. 'Grosso modo' is het schip te onderhouden voor 30 duizend euro.

Dan al concludeert Kersten dat het om een 'bijzonder vaartuig' gaat, dat het recht heeft 'met alle egards' te worden behandeld. Maar dat is niet de reden van de hoge rekeningen. Dat is de 'onnodig zware technische overhead'.

'Deze technische staf maakt onvoldoende onderscheid tussen een lemsteraak en een fregat welke onder alle omstandigheden en continu inzetbaar dient te zijn.'

Oorlogsschip

Kortom: De Groene Draeck wordt onderhouden als een oorlogsschip, terwijl het een niet al te vaak gebruikte plezierboot is. In acht jaar zijn er veertienduizend gewerkte uren aan besteed, à 60 euro exclusief btw.

Kersten geeft als voorbeeld van overdreven onderhoud de Perkins-dieselmotor, onder watersporters bekend om zijn betrouwbaarheid, die elke vijf jaar wordt uitgebouwd, gereviseerd en weer ingebouwd. De motor draait hooguit honderd uur per jaar.

Nog een voorbeeld: het uit het water hijsen en stallen van de boot wordt begroot op honderd manuur, in totaal ruim zesduizend euro. Een klus die volgens Kersten bij een gewone jachtwerf nog geen duizend euro mag kosten.

Conclusie: 'Het onderhoud is prima verzorgd maar is niet in verhouding met de opgevoerde kosten.' En: het onderhoud 'vergt geen hoogstaand vakmanschap en zeker niet het aantal uren dat wordt opgegeven'.

Schipper en bootsman

Vanwege de 'dagelijkse aanwezigheid van de schipper en van de bootsman' is het aantal uren nog hoger. De vaste bemanning is in dienst van Defensie, maar hun salarissen en onkosten worden niet toegerekend aan 'het project' De Groene Draeck, laat een woordvoerster van het ministerie weten. Een permanente bemanning voor een weinig gebruikt plezierjacht van dat formaat is opmerkelijk.

Dat Defensie het onderhoud doet, komt doordat de staat in 1957 toezegde het onderhoud voor zijn rekening te nemen. Inmiddels is er een derde onderzoek naar de kosten gaande, zegt de woordvoerster, waaruit ook moet blijken of de boot niet beter terecht kan bij een van de in platbodems gespecialiseerde Nederlandse jachtwerven.

Na Kerstens rapport dalen de kosten even, om daarna snel te stijgen. In 2011 is 'groot onderhoud' nodig, dat na politiek gekrakeel door Beatrix zelf wordt betaald. Begrote kosten: 326 duizend euro. Het betreft inderdaad een stevig ingrijpen: het interieur moet grotendeels uit de boot, het scheepsvlak kaal gemaakt, vloeren vernieuwd, nieuwe drinkwatertanks gemonteerd, spanten hersteld of vernieuwd. In datzelfde jaar vindt trouwens ook weer regulier onderhoud plaats: 85 duizend euro.

Geheim

Beatrix betaalde ook daaraan zelf mee, net als aan het reguliere onderhoud in 2008. De bedragen en het waarom blijven geheim. Het hele onderhoudsproject heeft de classificatie 'vertrouwelijk', blijkt uit de Projectmanagementplannen: informatie erover mag niet buiten het Marinebedrijf worden verspreid, het aantal werknemers wordt beperkt gehouden en het 'risico mediabekendheid' wordt ondervangen door het jacht 'uit zicht' te zetten.

Afgelopen jaar maakt Kersten in opdracht van Defensie opnieuw een rapport over de toekomst van De Groene Draeck: een meerjarig onderhoudsplan en de kosten ervan, gebaseerd op wat gangbaar zou zijn bij een commerciële jachtwerf. Hij komt uit op een bedrag van 58.880 euro per jaar.

Dat is veel geld, maar de hoge kosten zijn verklaarbaar, schrijft Kersten nu, vanwege 'de originele details van met name het interieur'. Maar ook omdat het onderhoud van de afgelopen jaren kennelijk onvoldoende is geweest. 'Voorts is De Groene Draeck nu eenmaal geen standaard lemsteraak en behoeft derhalve nauwkeurig onderhoud, iets wat naar mijn mening in het verleden te weinig aandacht heeft genoten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden