Vertrouwde reflex in VVD-top bij onwelgevallige informatie: jokken

Column Sheila Sitalsing

Tegen het eind van De Rekening voor Rutte, het boek dat Nieuwsuur-journalist Bas Haan schreef over wat 'de bonnetjesaffaire' is gaan heten - een kwestie die hij onthulde, die een serie VVD'ers de kop heeft gekost en die mogelijk een voortijdig einde zal maken aan de onstuimige politieke carrière van Ard van der Steur - stelt hij de kernvraag.

VVD-Kamerlid Fred Teeven, Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie en Premier Mark Rutte tijdens het voorjaarscongres van de VVD. Beeld anp

Waarom?

'Waarom', schrijft Haan, 'hebben het kabinet en de vvd de Teevendeal tot een affaire met zulke proporties laten uitgroeien? Waarom is door het kabinet niet meteen gezegd, na de allereerste onthulling van Nieuwsuur: 'Het klopt. Die deal is gesloten, en we hebben geen enkele reden te twijfelen aan het genoemde bedrag.' Om vervolgens het debat aan te gaan op basis van de eerlijke feiten. Waarom is daar niet voor gekozen?'

Fred Teeven had dan kunnen doen wat hij het liefste had gedaan: uitleggen waarom hij vijftien jaar eerder een crimineel rijk maakte, de belastingdienst daarbij fleste en daar nog steeds trots op is. Ivo Opstelten had zich niet hakkelend in een web van zelfgesponnen leugens hoeven te wikkelen. Mogelijk was de natie dan zelfs Ard van der Steur bespaard gebleven. Edith Schippers had zich niet onsterfelijk belachelijk hoeven te maken. Anouchka van Miltenburg had geen klokkenluidersbrief door de shredder hoeven te halen. Mark Rutte had niet hoeven liegen - althans niet hier over.

Haans antwoord is even ontluisterend als waar: 'Omdat het normaal gesproken werkt.' Omdat het vaak lukt om onwelgevallige informatie weg te redeneren, cruciale passages in documenten zwart te lakken en dusdanig te goochelen met de feiten, dat er een alternatieve werkelijkheid ontstaat.

Toen Nieuwsuur op 11 maart 2014 onthulde dat toenmalig staatssecretaris Teeven in zijn jaren als Officier van Justitie over de schreef was gegaan bij het onderhandelen met een drugscrimineel, waren de reflexen op het ministerie en in de VVD-top dan ook vertrouwd. Bluffen. De boodschapper in diskrediet brengen. Weghonen. Jokken. Wachten tot de boel overwaait. Of zoals de VVD het tegenwoordig handzaam samenvat: Normaal. Doen.

Het waaide niet over. Dankzij de Tweede Kamer, die bloed rook. Dankzij ambtenaren en magistraten die vol afschuw toekeken hoe de VVD-top op het ministerie van Veiligheid en Justitie de integriteit van de rechtstaat te grabbel gooide. Maar eerst en vooral dankzij Bas Haan, de held.

Terwijl de buitenwacht werd gevoerd met quatsch en alternatieve feiten, trok hij zijn jas aan en klopte net zo lang op deuren totdat mensen opendeden en hem stukjes van de puzzel overhandigden. Het was hem aanvankelijk te doen, zo schrijft hij, om het blootleggen van 'de macht die zijn macht misbruikt om zich aan zijn eigen regels te onttrekken'. Gaandeweg kwam daar iets bij: de misstappen werden 'continu tegen beter weten in ontkend, gebagatelliseerd, verhuld en goedgepraat door het ministerie, door de vvd en door de premier.'

Haan reconstrueert nauwgezet hoe dit resulteerde in een Trumpiaanse zelfgecreëerde werkelijkheid. Hij schetst een absurdistisch theater waarin Ard van der Steur, dan nog Tweede-Kamerlid, in zijn rol als souffleur van de minister/campagnemedewerker van de VVD/ persvoorlichter/aspirant-minister zelf meeschrijft aan de antwoorden op de Kamervragen die hij aan minister Opstelten stelde. En waarin de premier op surrealistische wijze twijfel blijft zaaien over bewezen feiten, als de waterpijprokende Blauwe Rups uit Wonderland.

Ondertussen wordt, in een mix van verzinsels, bluf en leugens, de schuld lafjes afgeschoven op ambtenaren. Alles om de VVD-top heel te houden. Het echte schandaal, zegt Haan dan ook, is niet dat de feiten over een vijftien jaar oude zaak zo lang verborgen bleven. 'Het echte schandaal is de gedachte die eraan ten grondslag ligt: dat het verhullen van de waarheid voor bewindspersonen blijkbaar een betere optie is dan het accepteren van schade aan het beeld dat een ministerie en het kabinet in stand willen houden.'

Woensdag moet Ard van der Steur zich andermaal verantwoorden tegenover de Tweede Kamer voor het gelieg en gedraai. Bijt, Kamer. Bijt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.