Vertrouwde beelden raadselachtig

'Natuur is voor tevredenen of legen', dichtte J.C. Bloem, uiting gevend aan het levensgevoel dat de mens geschapen is om de natuur te bedwingen....

Vera Illés

De tentoonstelling Wild Gliders van acht kunstenaars bij Aschenbach & Hofland Galleries in Amsterdam zou je, variërend op Bloem, zo kunnen samenvatten: Natuur is het mooist als je er door een camera naar kijkt. Technische vooruitgang heeft het mogelijk gemaakt de natuur in al haar perfectie te tonen en zo is, menen de samenstellers, een 'nieuwe natuur' ontstaan: de gefotografeerde en gefilmde natuur die verre uitstijgt boven datgene wat we met het blote oog kunnen waarnemen.

Van deze dubbelzinnigheid hebben de uitgenodigde kunstenaars gebruik gemaakt voor hun foto's, projecties en installaties die zij onder de noemer 'Wild Gliders' tonen. De titel verwijst naar camera's gemonteerd op zweefvliegtuigen, die uit onverwachte hoeken natuuropnamen maken.

Opvallend is dat alle kunstenaars zich van het morele commentaar hebben onthouden dat het thema 'natuur' zo makkelijk oproept. Het gemeenschappelijk thema is waarneming. Vertrouwde beelden worden door ingrepen van de kunstenaars raadselachtig, voor verschillende uitleg vatbaar, verleidelijk gemaakt. Als de duur van de verleiding als maatstaf geldt voor kwaliteit, dan springen een paar kunstwerken er uit.

De twee DVD-opnamen van Rob Johannesma worden raadselachtiger naarmate je er langer kijkt. Traag tast de camera twee opnamen af. Het ene lijkt de schors van een oude boom, het andere een door water uitgesleten bergwand. Naarmate je langer kijkt, komen daar andere mogelijkheden bij: misschien kijk je wel naar de uitvergrote details van een schilderij, naar de huid van een dier, naar een kiezelsteen?

Cor Dera is weer met andere middelen in staat om de aandacht lang vast te houden. Langs de vloer heeft hij foto's gelegd van tweehonderd soorten eenden, zwanen en ganzen. De foto's, gelamineerd en gemonteerd op hout, zijn niet veel groter dan van de plaatjes uit een Verkade-album. Maar wie de tijd neemt en op zijn hurken langs de plint schuift, ontdekt de pracht en de variatie van de vogels.

Soms duurt de verleiding niet langer dan de tijd die je nodig hebt om een truc door te krijgen. De twee haast identieke foto's van Ann Petterson tonen een mens die met een vlot een tocht over een immens meer aflegt. Dat moet dan wel een heel ondiep meer zijn, of het zijn opnames die over elkaar zijn gemonteerd. Meer valt er niet aan te beleven.

Geijkt zijn de opnamen in zwart-wit van Felix Stephan Huber van een man in het bos, eerst in een auto en dan zittend tegen een boom. Ze doen aan uitvergrote krantenfoto's denken genomen op de plek van een misdaad. Het is een tot cliché verworden enscenering.

Maken dieren wel of geen onderscheid tussen natuur en namaak? De film die Henrik Hakansson maakte van bijen terwijl ze af en aan vliegen op een lelijk stuk karton, toont aan van niet. Als je er maar iets lekkers opsmeert, hoeft het van de bij niet echt te zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden