Vertrekkende anaesthesist Admiraal omhelst recente uitspraak Hoge Raad over hulp bij zelfdoding Patiënten die sterven, vragen niet om filosofen

Elf jaar geleden was hij de eerste arts die de officier van justitie meldde dat hij bij een ongeneeslijk zieke vrouw op haar verzoek euthanasie had toegepast....

Van onze verslaggeefster

Jet Bruinsma

DELFT

'Zolang je patiënten geen goede stervensbegeleiding kunt garanderen, moet je geen euthanasie geven. De begeleiding van terminale patiënten staat bij ons voorop. De euthanasie zien wij pas als het waardig sluitstuk daarvan. Wij kunnen ons in Nederland een unieke euthanasiepraktijk veroorloven omdat onze gezondheidszorg zo goed is.'

De Delftse anaesthesist dr P. Admiraal, die vandaag met pensioen gaat, licht deze ogenschijnlijk paradoxale uitspraak als volgt toe. 'Euthanasie kan nooit worden gerealiseerd in landen waar de vrije toegang tot de gezondheidszorg beperkt is. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld, waar 35 miljoen mensen niet tegen ziektekosten zijn verzekerd. Daar zou euthanasie of hulp bij zelfdoding misbruikt kunnen worden om ernstig zieke mensen die niet zijn verzekerd, te laten sterven. Dat mag nooit gebeuren.'

Admiraal was elf jaar geleden de eerste arts die de officier van justitie meldde dat hij bij een ongeneeslijk zieke vrouw op haar verzoek euthanasie had toegepast. De rechter ontsloeg hem van rechtsvervolging, omdat hij zorgvuldig had gehandeld. Wel stelde de rechter normen vast waaraan in gevallen als dit moest worden voldaan.

In het Reinier de Graaf Gasthuis (voorheen Sint Hippolytus), waar Admiraal dertig jaar heeft gewerkt, wordt al meer dan twintig jaar euthanasie of hulp bij zelfdoding gegeven aan terminale patiënten. Daarbij wordt een strikt protocol gehanteerd. Alle gevallen worden gemeld aan de officier van justitie. Admiraal heeft sinds 1983 niet meer met de rechter te maken gehad.

'Ik ben geen euthanasist, mijn vak is anaesthesist', benadrukt Admiraal. 'Elke arts die ziet dat zijn patiënt lijdt, wil dat die pijn zo kort mogelijk duurt. Maar soms lukt het me niet om het lijden tot bedaren te brengen. Een medicus die een warm hart heeft voor zijn patiënten, hoopt dat zo'n patiënt wat eerder uit zijn lijden is. Maar als een kankerpatiënt op onze afdeling om euthanasie vraagt, gebeurt dat niet vanwege de pijn. Uitputting, dat is het ergste. En het verlies van de menselijke waardigheid, de zinloosheid. Op het eind is er het absolute doodsverlangen, dat ons mensen allemaal zal overkomen.'

Admiraals ervaring is dat de meeste kankerpatiënten niet om euthanasie vragen. Van de 35 duizend patiënten die jaarlijks aan kanker overlijden, sterft 8 procent ten gevolge van euthanasie of hulp bij zelfdoding. 'Soms had de patiënt vlak daarvoor nog om nieuwe therapieën gevraagd. Ik heb jaarlijks hooguit met vier tot zes gevallen van euthanasie te maken. In het ziekenhuis, en in een enkel geval als adviseur voor een arts daarbuiten. Ik respecteer de wens van patiënten die geen euthanasie willen, soms een anti-euthanasieverklaring bij zich hebben. Maar ik heb er moeite mee dat de groepering die zulke verklaringen verspreidt, de indruk wekt alsof je zonder zo'n verklaring om zeep gebracht wordt.'

Op de dag van het gesprek is net bekend geworden dat de Hoge Raad hulp bij zelfdoding aan iemand die ondraaglijk psychisch lijdt toelaatbaar acht. Het betrof een geval waarbij de Haarlemse psychiater Chabot hulp had geboden. 'Een doorbraak', vindt Admiraal. Hij is het eens met de opvatting van de Hoge Raad dat Chabot zijn patiënte had moeten laten onderzoeken door een tweede psychiater. 'Ik heb dat vanaf het begin een zwak punt gevonden. Die mevrouw wilde het zelf wel niet, maar hij had dat moeten forceren, juist omdat het om psychisch lijden ging. Bij een kankerpatiënt in de terminale fase maken foto's duidelijk wat er aan de hand is. Bij psychisch lijden is dat niet mogelijk.

'Het lijden van de mens is natuurlijk altijd psychisch, anders zou er helemaal geen lijden zijn. Maar vaak wordt dat lijden ook veroorzaakt door een lichamelijke ziekte. Het is erg belangrijk dat de Hoge Raad nu erkent dat er psychisch lijden bestaat zonder dat er sprake is van een lichamelijke ziekte.'

De volgende stap moet volgens Admiraal zijn dat er duidelijke maatstaven worden ontwikkeld waarbij wordt vastgelegd aan welke eisen de deskundige moet voldoen die wordt geraadpleegd door een euthanasie toepassende arts. 'Heel merkwaardig dat het Openbaar Ministerie dat nooit heeft gedaan. Een vertrouwensarts zou in elk geval bij de besluitvorming betrokken moeten zijn en niet in een half uur een advies moeten uitbrengen.

'In ons ziekenhuis zetten als regel twee behandelend artsen hun handtekening onder de overlijdensverklaring. De officier van justitie heeft daar wel eens moeite mee. Die artsen zouden bevooroordeeld kunnen zijn. Maar dan zeg ik: is het oordeel van een arts die na een half uur tot een conclusie komt, beter dan het oordeel van artsen die de patiënt kennen? De regionale afdelingen van de artsenorganisatie KNMG zouden twee of drie vertrouwensartsen moeten aanwijzen op wie artsen die voor de beslissing staan om euthanasie of hulp bij zelfdoding te bieden, een beroep kunnen doen.'

De euthanasiepraktijk in Nederland mag dan uniek zijn, de politici hebben een 'slechte en frustrerende' rol gespeeld, vindt hij. 'Dat euthanasie indertijd werd betrokken bij de afspraken over een coalitie, maakt dat heel duidelijk. Zonder de KNMG en de juristen, de rechters, die normen hebben ontwikkeld, zouden we zo ver niet zijn gekomen. We mogen van de rechter een medisch zinloze behandeling stopzetten. Maar geen anaesthesist zal de kunstmatige beademing beëindigen zonder de patiënt tegelijkertijd honderd procent lachgas toe te dienen, zodat hij een milde dood sterft. Die praktijk zou je in een nieuwe wet kunnen vastleggen.'

Admiraal hoopt op nieuwe wetgeving. Het verworpen wetsontwerp van Wessel-Tuinstra, waardoor de strafbaarheid van euthanasie onder voorwaarden zou worden opgeheven, kan daarvoor als uitgangspunt dienen. Een nieuwe wet zou in de plaats moeten komen van het wettelijk stelsel richtlijnen dat door het derde kabinet-Lubbers is ontwikkeld. Heftig: 'Dat dwingt artsen om zichzelf te criminaliseren. Het vragenformulier is gemaakt door theoretici die zich niks kunnen voorstellen. Patiënten die sterven, vragen om hun partner en soms om de dokter, maar nooit om filosofen of ethici die geen voeling hebben met de praktijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden