'Vertrekcentra leiden tot veel oproer'

Jan Mulder, ex-directeur van vertrekcentrum Ter Apel waarschuwt minister Verdonk. Onhaalbaar, noemt hij haar streven om binnen drie jaar 26 duizend uitgeprocedeerden via vertrekcentra het land uit te krijgen....

Nu heeft hij zijn dossiers van toen aan Justitie gestuurd, in de hoop dat er kan worden geleerd van zijn praktijkervaring. Daar is nauwelijks wat mee gedaan. Terwijl Mulder toch echt dezelfde valkuilen ontwaart in het nieuwe plan van minister Verdonk om nog voor de zomer vertrekcentra te beginnen, van waaruit in drie jaar tijd 26 duizend uitgeprocedeerden huiswaarts moeten keren. 'Dat is onhaalbaar', zegt Mulder. 'Ook Ter Apel is ten onder gegaan aan het noemen van aantallen en termijnen.'

Vooropgesteld: dat er iets moet gebeuren met de duizenden uitgeprocedeerden is helder. Dat de overheid zich daar nu verantwoordelijk voor stelt, is 'heel goed'. Maar de manier waarop Verdonk te werk gaat, haalt vervelende herinneringen naar boven.

Destijds werden ze 'technisch moeilijk verwijderbare vreemdelingen' genoemd, degenen die weg moesten maar niet gingen of niet konden. Staatssecretaris Schmitz bedacht onder druk van de Tweede Kamer het vertrekcentrum Ter Apel, dat binnen een paar maanden operationeel moest zijn.

Net als in de nieuwe plannen werd Ter Apel geen gevangenis, maar een 'besloten' centrum waar de bewoners aan alle kanten werden doordrongen van de noodzaak tot terugkeer. Er werd een methodiek ontwikkeld op basis van de rouwverwerking: 'mensen mochten uit hun dak gaan bij ons, we begrepen dat het een schok was om Nederland te verlaten, we spraken urenlang met ze.' Aan de hand van ambtenaren werden ze naar ambassades en consulaten gebracht om identiteits- en reispapieren te bemachtigen. 'Maar asielzoekers gaan ver hoor, die doen alles om in Nederland te kunnen blijven. Die gaan zogenaamd meewerken, maken schrijffouten in officiële documenten, maken amok zodat er van terugkeer niks komt door het verstrijken van termijnen. Elke escape die voorhanden is, wordt voor 120 procent benut.'

Grote vraag, ook voor hem, is hoe Justitie dit keer denkt wel te slagen in Dokkum en Crailo, waar de nieuwe centra moeten komen. Mulder twijfelt aan de juridische grondslag van de 'beslotenheid'. 'Zie die mensen eerst maar eens in zo'n centrum te krijgen. Je mag ze niet gedwongen in een busje zetten - het zijn geen gevangenen. De enige oplossing toentertijd was dat asielzoekers een treinkaartje naar Ter Apel kregen, waar ze nooit aankwamen. Dat noemden we administratief verwijderd.'

Destijds konden ex-asielzoekers zes maanden in Ter Apel blijven, daarna werden ze op 'een knooppunt van verkeerswegen' gezet, zoals het in de ambtelijke opdracht stond - 'dat deden we dan maar op het treinstation van Zwolle, waar ze werden opgevangen door hulpverleners en de cirkel weer rond was'. In de nieuwe centra is acht weken de maximale verblijfsduur, en daarna wacht de gevangenis of het gesloten uitzetcentrum. 'Dat is goed', zegt Mulder, 'maar hoe lang mogen die mensen opgesloten blijven? Dat moet de rechter nog uitmaken.'

Bezorgd is hij vooral over de maatschappelijke weerstand tegen de vertrekcentra. Ze zullen een prooi zijn voor actiegroepen, net zoals Ter Apel dat was. Ex-asielzoekers hebben meer dan ooit een gezicht gekregen: ze wonen al jarenlang in Nederland, zijn deelgenoot van het sociale leven geworden. 'Er komt een enorme druk van de Nederlandse bevolking op die centra. Straks staan de actiegroepen voor de poort - zitten de inwoners van Dokkum daarop te wachten? Er is te weinig besef van de onrust die dit uitzettingsplan gaat veroorzaken. Je kunt zoiets ambtelijk mooi regelen - maar dan ben je er nog niet.'

Mulder raadt het ministerie meer openheid aan. Waarom al die geheimzinnigheid rond de vertrekcentra? Waarom worden actiegroepen niet betrokken bij de plannen? 'Je moet kunnen uitleggen wat je gaat doen, hoe je het gaat doen en vooral waarom. Heb begrip voor de standpunten van de tegenstanders, geef toe als je het zelf ook niet meer weet. Dat is belangrijker dan politiek overeind willen blijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden