Achtergrondstudievertraging

Vertraging is vijand nummer één van student en instelling

36 Leidse studenten proberen het met elkaar uit te houden in hun studentenhuis.Beeld Arie Kievit

De poorten van mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten blijven in ieder geval tot 20 mei dicht. Daardoor worden de komende maanden voor veel opleidingen een race tegen studievertraging. Voor studenten staat behalve tijd ook geld op het spel. Woensdag debatteert de Tweede Kamer over hun lot.

Kom in het hoger onderwijs niet aan met de bewering dat het onderwijs nu stilligt, zo weet Jesse ­Klaver (GroenLinks) inmiddels uit eigen ervaring. ‘Studenten hebben op dit moment geen onderwijs, maar daar wordt wel collegegeld voor betaald’, zei hij vorige week in het coronadebat in de Tweede Kamer. Hoogleraren en docenten ­vielen over hem heen. ‘22.40 uur: ik rond net weer een lesvoorbereiding af. We draaien meer dan fulltimeweken, sinds de sluiting geen les gemist’, twitterde Tanja Ubert, docent aan de Hogeschool Rotterdam.

Ook studentenvakbond LSVb nam afstand van Klavers uitspraak. Klaver voelde zich nog diezelfde avond geroepen verkapte excuses te maken: ­‘Docenten,ik zie hoe hard jullie werken. Dank daarvoor!’

Nee, het onderwijs staat niet stil. ­Alles wat enigszins digitaal kan op de universiteiten, gaat digitaal, inclusief examens. Theoretische vakken worden naar voren gehaald, een labpracticum of stage komt later wel. Alles om studievertraging te voorkomen.

‘Er wordt ongelooflijk hard aan gesleurd’, zegt Bart Pierik, woordvoerder van de Vereniging voor Universiteiten. Hoeveel studenten toch vertraging op zullen lopen, is volgens hem nog niet duidelijk. ‘Ik durf wel te zeggen dat het merendeel ‘gewoon’ doorstudeert.’

Of er aan de lange zomervakantie van studenten getornd gaat worden om vakken in te halen, wil Pierik niet zeggen. ‘Ik ga daar niet op vooruit­lopen. Niemand weet hoelang dit gaat duren. Pas als we weten hoe het na 20 mei verdergaat, kun je alternatieven inplannen.’

Voor het hbo en mbo is digitaal onderwijs lastiger. Beroepsopleidingen ­bestaan voor een groter deel uit ­praktijkvakken en stages. ‘We zien inderdaad problemen, maar het is te vroeg om te zeggen dat het onherroepelijk leidt tot studievertraging’, zegt Maurice Limmen, voorzitter van de Vereniging Hogescholen.

Ook in het hbo is de jacht op studievertraging geopend. ‘Studenten krijgen vervangende opdrachten of moeten een presentatie geven in plaats van een toets maken, dat verschilt per opleiding. Verpleegkundestudenten kunnen niet de stage doen die ze wilden, maar springen wel vaak bij in ziekenhuizen. Hogescholen kijken of ze daar studiepunten voor kunnen geven.’

Voor sommige studenten is er echt niets meer te doen. Zo zijn nagenoeg alle coschappen van geneeskunde­studenten gestopt. Naar schatting ­dupeert dat tussen de zeven- en achtduizend studenten.

Echte compen­satie is er nog niet. Wel is het recht op de OV-kaart met drie maanden verlengd, nu de treinen leeg zijn.

Ook wordt de ‘harde knip’ tussen ­opleidingen verzacht. Mbo’ers die in september een hbo-opleiding willen gaan volgen, hoeven pas op 31 december hun mbo-opleiding helemaal afgerond te hebben. ­Ondertussen kunnen ze alvast aan hun nieuwe opleiding ­beginnen.

De strijd tegen studievertraging draait niet alleen om tijd, maar ook om geld. Studievertraging betekent een ­extra collegejaar, en dus extra collegegeld. Studenten die zwanger zijn of een ­bestuursjaar gaan doen en zo ver­traging oplopen, kunnen voor finan­ciële compensatie aankloppen bij een ‘profileringsfonds’ van de onderwijs­instelling.

Meerdere instellingen sporen hun studenten aan zich hier te melden als zij nu studievertraging oplopen. ­Vrijdag werden ze op de vingers getikt door het ministerie van OCW. In een ‘servicedocument’, een soort hand­leiding voor het hoger onderwijs over de omgang met het coronavirus, staat dat als een student ‘studievertraging oploopt of naar verwachting zal op­lopen’ vanwege ‘noodgedwongen aanpassingen in het onderwijs­rogramma’ als gevolg van kabinetsmaatregelen, de student geen aanspraak kan maken op het profileringsfonds.

Wel liet minister Van Engelshoven (Onderwijs) vorige week weten dat ­studenten die in de laatste fase van hun opleiding nog tegen studievertraging aanlopen, financieel gecompenseerd gaan worden. 

Universiteit

Pancras Hogendoorn (59), decaan bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

‘Er is in de zorg een enorme behoefte aan afstudeerders. Studenten kunnen niet veel vertraging oplopen.

‘De online tentamens zorgen bij sommige universiteiten voor een privacyvraagstuk. Ik weet ook niet of de software honderd procent waterdicht is, maar we hebben het zo goed mogelijk juridisch afgedekt. De studenten die ik spreek, zijn vooral dolblij dat ze een mogelijkheid hebben om de tentamens te maken.

‘Studenten blijken tijdens hun coschappen heel goed breed inzetbaar en kunnen veel meer dan wij dachten. Maar we kunnen ze alleen inzetten, als het mogelijk en veilig is. Dat vraagt veel creativiteit. Gelukkig komt de normale zorg weer steeds meer op gang.’

Hbo

Mirjam van den Bosch (49), directeur Instituut voor Engineering en Applied Science van de Hogeschool Rotterdam.

‘De laboratoria in ons gebouw zijn normaal iedere dag van ’s morgens vroeg tot ’s middags laat drukbezet. Dat ligt nu allemaal stil.

‘Afstudeerders komen in de problemen. Sommigen kunnen hun eindonderzoek niet afmaken. We proberen oplossingen te verzinnen. Het aanleveren van bestaande datasets, bijvoorbeeld, of een deel van de oorspronkelijke opdracht vervangen voor literatuuronderzoek. Het gaat erom dat de student laat zien dat hij de competenties van een afgestudeerde heeft.

‘Ook voor veel andere studenten ligt een deel van het onderwijs stil. Onze docenten hebben laboratoria nodig om instructies voor bepaalde opdrachten te geven. Hopelijk gaan die snel open.’

Mbo

Anja Hagenaars (58), directeur economie bij ROC Nijmegen.

‘Het is bij veel opleidingen een hele grote uitdaging om de studie voort te laten gaan. Er zijn veel stages afgezegd. De horeca ligt stil, er is geen vliegverkeer, festivals zijn geannuleerd. Er gaat na de zomer een stuwmeer aan stageaanvragen komen, van nieuwe studenten en studenten die nu stage hadden moeten lopen. Terwijl ondernemers het moeilijk hebben en misschien andere prioriteiten hebben. Dat wordt spannend.

‘Het beroepsonderwijs heeft praktijkstudenten. Echte doeners, die willen werken. Die moeten nu juist op een hele theoretische manier, leren op afstand, studievoortgang maken. Dat is a hell of a job, waarvoor ik veel respect heb.’

Lees ook

Meedoen aan online tentamens en anders studievertraging. Veel studenten voelen zich niet fijn bij de surveillancesoftware van universiteiten, maar willen ook met hun studie doorgaan. ‘Dit is chantage’, zegt emeritus hoogleraar Jan Smits.

Onderwijsinstellingen kunnen in plaats van online tentamens ook kiezen voor alternatieve manieren van toetsing, zoals openboektoetsen en essays. Onderwijsexperts zien dit als een veel waardevollere manier van toetsing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden