Interview

Vertegenwoordiger AK-partij Nederland: 'Schuld voor escalatie ligt bij Nederland'

Op niet mis te verstane wijze zoekt de Turkse president Erdogan de confrontatie met Nederland ('Nazi-praktijken') en Europa ('Jullie zijn nergens veilig'). Mustafa Aslan is de belangrijkste vertegenwoordiger van Erdogans AK Partij in Nederland. Keurt hij Erdogans uitspraken af?

Mustafa Aslan: 'Nederlandse soldaten waren wel medeverantwoordelijk voor Srebrenica. Verder wil ik er niets over zeggen.' Beeld Aurélie Geurts / de Volkskrant

Halverwege het gesprek slaat Mustafa Aslan (35) een hand voor zijn ogen. Hij weet niet goed wat hij moet antwoorden op de vraag die hem zojuist gesteld is, de vraag hoe hij aankijkt tegen de opruiende taal van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, voor wie Aslan momenteel in Nederland campagne voert.

Tot die tijd sprak Aslan soepel over het naderende referendum in Turkije, de noodzaak voor een grondwetswijziging en het verbod voor Turkse ministers om in Nederland campagne te voeren. Maar zodra de uitspraken van Erdogan ter sprake komen, rollen de woorden minder makkelijk uit zijn mond.

Het toont de spagaat waarin de campagneleider zit. Hoe verdedig je hier een president die Nederland 'een bananenrepubliek' noemde, die Nederlanders voor fascisten uitmaakte, die sprak over 'overblijfselen van de nazi's'?

Wat vindt u van de manier waarop Erdogan over Nederland sprak?

'Erdogan had het over de manier waarop de komst van een Turkse minister werd tegengewerkt, over een diplomaat die werd gearresteerd. Dat heeft hij met nazi-praktijken vergeleken. Verder wil ik er niet te veel over zeggen. Het zijn politieke uitspraken. Het is verkiezingstijd.'

De Turkse pers gaat erin mee. Kranten presenteren Europese leiders in nazi-uniformen en met Hitlersnorren.

'Dat keur ik af, zoals ik ook afkeur hoe Erdogan in Europese kranten en tijdschriften als Hitler wordt neergezet.'

Erdogan zei ook dit over Nederland: 'We kennen ze van de slachting van Srebrenica. We kennen hun verrotte karakter van de manier waarop ze daar achtduizend Bosniërs hebben afgemaakt.' Hoe kijkt u daar tegenaan?

'Nederlandse soldaten waren wel medeverantwoordelijk. Verder wil ik er niets over zeggen.'

Het zijn relevante vragen. Waarom wilt u geen antwoord geven?

Aslan pakt zijn telefoon en typt een bericht. 'Ik overleg nog even, ik kom er later op terug.'

Mustafa Aslan ontvangt in een vergaderkamer boven een grote winkel in Rotterdam. Aan de andere kant van het glas zitten een stuk of zes werknemers te typen en te bellen. Aslan is eigenaar van de zaak, zijn werk voor de campagne is tijdelijk. Direct na het referendum op 16 april vervalt zijn functie bij de AK Partij, zegt hij.

Tot die tijd hoopt hij zo veel mogelijk Turkse Nederlanders te overtuigen 'ja' te stemmen - ja voor een grondwetswijziging die de president meer macht zal geven en het parlement minder. Volgens voorstanders is dat nodig om binnenlandse en buitenlandse dreigingen het hoofd te kunnen bieden. Tegenstanders zeggen dat de president feitelijk alleenheerser wordt.

Waarom vindt u dat de grondwet moet worden gewijzigd?

'Turkije heeft de laatste decennia veel crises meegemaakt, zowel politiek als economisch. Al die crises hebben één ding gemeen: ze vonden plaats toen er een coalitieregering aan de macht was, waarbij ruzie tussen de president en de premier ontstond. In het nieuwe systeem verdwijnt de premier. De president wordt het hoofd van de regering. Daarmee voorkom je ruzie.'

De president krijgt wel erg veel macht in het nieuwe systeem.

'Het parlement krijgt juist meer macht. Het mag hoge rechters aanstellen, besluiten dat de president berecht moet worden. Dat is nu nog niet het geval. En ja, de president kan straks decreten uitschrijven, net zoals Donald Trump dat in de Verenigde Staten doet. Maar zo'n decreet mag binnen drie maanden door het parlement teruggedraaid worden. Het is een andere vorm van democratie. Maar het is nog steeds een democratie.'

Intussen mag de president straks ook partijleider blijven, waardoor hij feitelijk ook de baas is van de parlementsleden van zijn partij.

'President en parlement worden op dezelfde dag gekozen. Er komen twee stembussen. Mensen kunnen dus bijvoorbeeld een stem op Erdogan uitbrengen, terwijl ze voor het parlement niet op zijn partij stemmen. De keuze is aan het volk.'

Sinds de mislukte coup afgelopen zomer is de noodtoestand van kracht in Turkije. Is het niet vreemd om zo'n referendum juist nu te houden?

'De verkiezingen worden georganiseerd door de Kiesraad, een volstrekt onafhankelijke instantie. De noodtoestand heeft geen effect op de regels van de Kiesraad, overal in Turkije mag campagne gevoerd worden, er zijn geen belemmeringen.'

Tijdens de noodtoestand kan de regering makkelijker bijeenkomsten verbieden.

'Tot nu toe zijn er geen signalen dat in Turkije bijeenkomsten worden belemmerd. In Nederland wel, natuurlijk.'

Toch zei voormalig vicepremier Abdullatif Sener onlangs tegen het Algemeen Dagblad: ik kan in Turkije vrijwel nergens mijn verhaal doen.

'Ik weet niet waar hij dat vandaan haalt. Er is volop campagne in Turkije, ook van het nee-kamp. Wat hij vertelt, klopt niet.'

Critici zeggen dat Turkse televisiezenders vooral voorstanders aan het woord laten.

'De Kiesraad bepaalt de hoeveelheid zendtijd voor elke campagne. Op twee zenders zie je de premier en de president, op andere zenders zie je de tegenstanders van de grondwetswijziging.'

Persbureau AP schreef onlangs over stroomstoringen bij campagnebijeenkomsten van het nee-kamp.

'Dat lijkt me fake news. Ik heb hier vaak een televisie aanstaan. Ik zie overal oppositieleiders die op pleinen campagne voeren.'

Hoe staat het met de vrijheid van meningsuiting in Turkije?

'Goed, er zijn geen belemmeringen. Je moet alleen geen terroristische organisaties verheerlijken of er propaganda voor maken. Doe je dat wel, dan moet je daarop aangesproken kunnen worden. Dan doe je iets wat niet is toegestaan in Turkije.'

Aslan werd in Nederland geboren. Zes jaar lang woonde hij in de Syrische hoofdstad Damascus, waar hij een imamopleiding volgde. Terug in Nederland richtte hij een internetbedrijf op, waar hij serverruimte verhuurt. Later begon hij de winkel. Daarnaast is Aslan bestuurslid van de Unie van Europese Turkse Democraten (UETD), een zelfstandige organisatie die warme banden onderhoudt met de AK Partij van Erdogan.

Waarom bent u actief in de Turkse politiek, en niet in de Nederlandse?

'Ik ken Nederland, Turkije en het Midden-Oosten. Tussen die werelden ligt een behoorlijke kloof. Ik wil een brugfunctie vervullen, ik wil Turken vertellen hoe Europeanen naar de wereld kijken en omgekeerd.'

Zit u dan bij de AK Partij, die zich nu zo fel tegen het Westen richt, op de juiste plek?

'Bij een regeringspartij kan ik meer invloed hebben. Ik probeer er het beste van te maken.'

Wat heeft u in Turkije verteld over Nederland?

'Ik heb bijvoorbeeld gesproken over al die Turkse vlaggen op de Erasmusbrug, na de mislukte coup in Turkije. Turken snappen niet waarom Nederlanders daar bang van worden. Dan draai ik het om: stel nou dat er een heleboel Nederlanders op de Bosporusbrug staan te zwaaien met vlaggen. Hoe zou jij dat vinden?'

Bent u al geslaagd in het bevorderen van wederzijds begrip?

'We zijn het er allemaal over eens dat er momenteel weinig wederzijds begrip is. Ik bewandel een moeilijke weg. Maar ik houd van uitdagingen.'

Drijven Turkse Nederlanders door zo'n campagne als deze niet juist weg van Nederland?

'Ze drijven juist weg door uitspraken van Wilders en Rutte. Turkse Nederlanders worden als tweederangsburgers gezien. Dat heeft niets met Erdogan te maken.'

Tot nu toe verliep de campagne in Nederland niet zoals Aslan verwacht had. Hij dacht vooral posters te moeten drukken, bijeenkomsten te organiseren en bussen te regelen voor kiezers die naar een van de stembureaus in Amsterdam, Antwerpen, Den Haag, Deventer of Düsseldorf wilden reizen. Maar het liep anders.

Nietsvermoedend gaf hij een paar weken geleden een interview aan Radio 1, waarin hij vertelde dat de Turkse minister van Buitenlandse Zaken naar Nederland zou komen. Wist hij veel dat er zo veel ophef zou ontstaan, dat het zou escaleren, dat de landingsrechten van Mevlüt Cavusoglu werden ingetrokken en minister Fatma Kaya het land uit werd gezet.

Hoe kijkt u terug op de spanningen?

'Met diepe teleurstelling. Ik had niet verwacht dat ik dit in Nederland zou meemaken. Dat de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid om bijeen te komen zo belemmerd zouden worden. Dat de openbare orde in gevaar kwam, is onzin. We hebben vaker ministers naar Nederland gehaald en dat is altijd goed gegaan.'

Wat was volgens u het moment dat het escaleerde?

'Toen onze minister-president Rutte op Twitter schreef dat het onwenselijk was dat Cavusoglu naar Nederland zou komen. Daarna meldde Buitenlandse Zaken dat ze geen medewerking zouden verlenen aan zijn komst. Cavusoglu reageerde daar via de media op, en toen liep het uit de hand.'

Maar de schuld ligt primair bij Nederland?

'Ja. Door geen toestemming te geven voor de komst van de ministers.'

Welk advies zou u nu aan Rutte geven?

'Hij moet veel meer met Turks-Nederlandse organisaties spreken. Waarom zijn wij nog niet uitgenodigd voor een gesprek? Asscher (vicepremier en minister van Sociale Zaken, red.) heeft met allerlei mensen gesproken, maar niet met ons. Terwijl wij hier de grootste achterban hebben.

'Verder moet Rutte vooral proberen te de-escaleren. Hij moet Turkse Nederlanders het gevoel geven dat ze volwaardige Nederlandse burgers zijn. Jongeren voelen zich buitengesloten toen hij 'Pleur op' zei.'

En wat zegt u tegen Erdogan?

'Dat hij ook moet de-escaleren, zoals ik dat verwacht van Rutte.'

Heeft u dat al gezegd tegen uw contacten binnen de AK Partij?

Hij knikt beschroomd. Zegt dan: 'Maar wie ben ik?'

Tegen het eind van het gesprek pakt Aslan zijn telefoon, maar hij heeft nog geen bericht van zijn adviseurs. 'Ik antwoord later per e-mail', zegt hij. 'Is dat goed?'

Een dag later zegt Erdogan in Ankara dat Europeanen nergens ter wereld meer veilig over straat kunnen als de Europese landen zich zo blijven gedragen tegenover Turkije.

's Middags stuurt Aslan een e-mail. Daarin staat niet hoe hij aankijkt tegen de nazi-uitspraken van Erdogan, er staat niet hoe hij denkt over de leugen van de Turkse president over Srebrenica.

Op die vragen wil hij nog steeds geen antwoord geven, schrijft hij.

Erdogan: Jullie Europeanen zijn nergens veilig

De confrontatie tussen Turkije en Europa lijkt iets te zijn getemperd, nu Ankara heeft besloten geen ministers meer op pad te sturen om campagne te voeren voor een 'ja' in het referendum van 16 april. In de vijandige retoriek van president Recep Tayyip Erdogan is daarvan echter niets te merken. Woensdag waarschuwde hij Europeanen dat zij 'nergens ter wereld veilig op straat zullen lopen als ze volharden in hun houding'.

Erdogan deed de uitspraak, die uitgelegd zou kunnen worden als een bedekte dreiging met geweld, tijdens een evenement voor lokale journalisten in Ankara. 'Wij, als Turkije, doen een beroep op Europa om de mensenrechten en de democratie te respecteren', zei de president. Hij gaf geen verdere toelichting.

Dat Turkse politici niet langer in Europa campagne zullen voeren voor het referendum, werd woensdag bevestigd door vicepremier Numan Kurtulmus. Een dag eerder had een woordvoerder van de regerende AK-partij gezegd dat Turkse parlementariërs zich vanaf nu zullen richten op de campagne voor het referendum in eigen land. 'De afgevaardigden gaan naar hun kiesdistricten, iedereen zal daar aan het werk gaan', aldus de woordvoerder.

Een andere reden om de campagne in Europa te staken werd dinsdag gegeven door Zafer Sirakaya, het hoofd van de aan de AKP gelieerde Unie van Europees Turkse Democraten (UETD). Volgens hem is de spanning die wordt veroorzaakt door de openbare manifestaties 'contraproductief' voor zowel Turkije als Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden