Verstrooide bruut met Trumpiaans charisma

Een in de media voor gek versleten outsider als president? Dat zagen we eerder.

Ronald Reagan met de Britse Premier Margaret Thatcher op 10 Downing Street, op 5 juni 1984. Beeld getty

Het establishment is verbijsterd, The New York Times voorop. Kunnen we Donald Trump als president wel serieus nemen, een man die in zijn jeugd afwisselend Clint Eastwood, James Bond en Playboy's Hugh Hefner wilde zijn? Een politieke buitenstaander, zonder lange mars door de instituties. Eerder een showman.

Behalve dat het wel zal moeten, roepen dit soort vragen natuurlijk ook herinneringen op aan een B-acteur die het schopte tot het Witte Huis: Ronald Reagan (1911-2004), de veertigste president van de Verenigde Staten. Weliswaar was hij tussen 1967 en 1975 gouveneur van Californië geweest, en had hij al eerder bestuurlijke ervaring opgedaan als president van de Screen Actors Guild, hij bleef toch die man van ongeveer 75 zo goed als vergeten matige speelfilms.

Dat hij in 1980 toch van Carter zou winnen, kwam deels doordat hij tijdens zijn campagne het tij mee had. De Verenigde Staten verkeerden in een recessie en waren mentaal verwond door het roemloze aftreden van Richard Nixon, zijn vice-president en opvolger Gerald Ford die voornamelijk van vliegtuigtrappen viel.

Ook het daaropvolgende bewind hielp niet mee. Jimmy Carter was zwaar beschadigd door de 444 dagen durende gijzeling (van 1979 tot 1981) van 52 medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Teheran - het werk van Khomeini-aanhangers. Carter had hun toorn gewekt door de verdreven sjah van Perzië toe te laten in de Verenigde Staten. Deze oude bondgenoot was op zoek naar medische zorg voor zijn ongeneeslijke ziekte. Een poging om de gijzelaars te bevrijden mislukte jammerlijk en Carter verloor de verkiezingen.

Maar Reagan had misschien nog wel een doorslaggevender geheim wapen, dat in het onbenoembare gebied ligt waar ook Trump in opereert: charisma. In Reagans geval was dat zijn stemgeluid.

Frank Sinatra is The Voice, maar Reagan kon er ook wat van. Niet voor niets was hij zijn loopbaan ooit begonnen als sportverslaggever; hij verstond de kunst van de stembuigingen en het hanteren van de juiste dictie. Daarmee wist hij tijdens zijn praatjes, meer nog voor de radiomicrofoon dan op televisie, precies de juiste intimiteit mee te geven. Zoals ze wel van volkszangers zeggen: het lijkt alsof hij dit lied speciaal voor mij zingt. Bovendien deed The Great Communicator zich nooit voor als de intellectueel die hij inderdaad niet was, maar als man van het volk, met volkse humor bovendien. Hij had een pesthekel aan overheidsbemoeienis (doet het goed in Amerika) en toonde een onverbeterlijk optimisme (konden ze wel gebruiken na alle doem uit de jaren zeventig). Tegen het einde van zijn tweede termijn scoorde hij een zogeheten approval rate van 63 procent, bijzonder hoog voor een zittend president.

Trump in de popcultuur

Jon Stewart, presentator, overweegt zijn heil op een andere planeet te zoeken, zei hij in 2015.

Cher, zangeres, verhuist naar Jupiter, zei ze tegen een fundraiser voor Hillary Clinton.

237 twitteraars zeiden zelfmoord te plegen als Trump wint, de tweets werden verzameld door website Thought Catalog.

Oliver Stone, filmregisseur, eet zijn roze poloshirt op, zei hij in september tegen USA Today.

Wole Soyinka, schrijver, knipt zijn green card door en pakt zijn spullen, zei hij tijdens een speech.

Randy Fenoli, bruidsjurkenkoning, overweegt verhuizing naar Nederland, zei hij tegen De Telegraaf.

Martin Shkreli, zakenman, kocht voor 2 miljoen dollar het album waarvan Wu-Tang Clan één exemplaar uitbracht. Als Clinton zou winnen, wilde hij de plaat vernietigen. Nu gaat hij het album delen.

Spot

Maar er is nog een andere overeenkomst met Trump: hij werd óók breeduit gehaat en bespot. Vooral in Europa, waarin gegniffeld werd over zijn spiekbriefjes (het geheugenverlies had al ingezet) en zijn onbenullige showbizzverleden, dat later nog de weg zou plaveien voor politieke fenomenen als Arnold Schwarzenegger (gouverneur van Californië) en showworstelaar Jesse Ventura (gouverneur van Minnesota).

Europa was bovendien ook toen behoorlijk gepolariseerd, waardoor je óf linksig deugde óf meteen een fascist was - dit alles in de tijd van de kruisraketten. Reagan viel met zijn als bruut ervaren Reagonomics (snoeien in overheidsuitgaven, minder belasting, het bevoordelen van rijken met het idee dat dat de economie aanjaagt) voor deugend Europa in de laatste categorie - zoals hem min of meer werd toegebeten in Simply Reds hit Money's Too Tight to Mention.

Maar vooral was er een wijdverbreid beeld van Reagan als verstrooide, hersenloze, trigger happy gek met zijn hand aan de rode knop, gepopulariseerd door de Britse satirische poppenprogramma Spitting Image. In een clip die Spitting Image maakte voor popgroep Genesis (Land of Confusion) haalt een verstrooide Reagan de knoppen voor 'nurse' en 'nuke' door elkaar.

Ronald Reagan, circa 1945. Beeld getty

In een geweldige andere sketch zou de echt bestaande Larry Speaks de achternaam 'Speakes' hebben zodat Reagan kon onthouden wat diens functie was (woordvoerder).

Gezien dat met satirische agressie verbreide beeld van de idioot is de geschiedenis daarna opmerkelijk vriendelijk voor Reagan geweest. Ondanks de nodige faux pas als het Iran-Contra-schandaal, zijn plannen voor een ruimteschild en het oplopende begrotingstekort werd hij na zijn aftreden alleen maar populairder. Hij werd geroemd als de man die de gevreesde Sovjet-Unie liet imploderen, al is dat wat te veel eer, want het Sovjetrijk stond toch al op instorten, zo wist Gorbatsjov ook wel. En vooral: Reagan zou de laatste echte president van de gewone man zijn geweest, de vriendelijke grote communicator. Bekijk of beluister beeld en geluid uit de jaren tachtig, zie de woede en je zou het nooit hebben gedacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden