'Verstikking belangrijkste oorzaak dood of invaliditeit bij peuters'

Het lijken bizarre ongelukken: een kind van drie jaar oud dat stikt in een cherrytomaat. Een kind dat in de vensterbank klimt en zich ophangt aan het koord van een rolgordijn. Of een kind dat verdrinkt in een emmer regenwater. En toch gebeuren ze volgens twee artsen zo geregeld dat ze vandaag het boek 'Pas op, kijk uit' publiceren, over de meest voorkomende kinderongevallen.

De Spoedeisende Hulpafdeling van het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam Beeld anp

In het boek beschrijven ze hoe veel ongelukken simpel te voorkomen zijn. Ook staat er wat ouders kunnen doen als het misgaat: van reanimatie tot ingrijpen bij een klap-long. 'Niets doen is het slechtste wat u kunt doen als uw kind niet meer ademt. Alles is beter dan dat.'

Heimlich-greep
Het boek begint met een opvallend feit: de meest voorkomende oorzaak van dood of invaliditeit bij kinderen onder de drie is verslikking. Berucht zijn druiven, knakworsten, marshmallows, ballonnen. Veel ouders weten volgens hen niet dat zachte etenswaren in stukjes gesneden moeten worden.

'Een hard snoepje krijg je er nog wel uit', zegt intensivecare- kinderarts Fieke Slee. 'Maar juist die zachte dingen vervormen als je die uit de keel probeert te halen. Ze vervormen vaak zo dat ze de luchtpijp helemaal afsluiten en vast komen te zitten.'

In hun boek beschrijven ze hoe dit bij kinderen boven een jaar het best op te lossen is met de 'Heimlich-greep': het scherp en stevig naar binnen trekken van twee handen onder het borstbeen.

Slee besloot samen met brandwondenchirurg Mariëlle Vehmeijer het boek te schrijven nadat ze ouders van ernstig gewonde kinderen steeds vaker hoorde zeggen: 'Had ik het maar geweten.'

Hersenletsel door cherrytomaat
Doorslag gaf het zoveelste kind dat Slee op haar afdeling kreeg dat zich had verslikt in een cherrytomaat. 'Ik moest die ouders in de ogen kijken en zeggen dat hun kind hieraan blijvend hersenletsel over zou houden', zegt ze. 'Hun verdriet was verschrikkelijk om te zien.'

Ter relativering: jaarlijks zijn er in Nederland 'slechts' negen kinderen onder de vijf die daadwerkelijk aan verstikking overlijden. Daartoe horen ook baby's die stikken in bed omdat ze bij hun ouders, broer of zus slapen: in veel overlijdensgevallen blijken die bovenop de baby te zijn gerold.

Ook gaat het om kinderen die zich per ongeluk ophangen aan een rolgordijnkoord. In de VS zou hier elke twee weken een kind onder de drie aan doodgaan, meestal in de eigen kinderkamer, aldus het boek.

'Hoofd van kinderen is relatief zwaar'

De risico's verschillen per leeftijd. Zo viel het hen op hoe veel jonge kinderen na een val in het ziekenhuis belanden, bijvoorbeeld na springen op een trampoline zonder veiligheidsnet. 'Als kleine kinderen vallen, vallen ze op hun hoofd', zegt Slee. 'Hun hoofd is relatief zwaar. Dat realiseren veel mensen zich niet. Jaarlijks lopen 470 kinderen onder de tien ernstig hersenletsel op. Meer dan een per dag.'

De artsen waarschuwen ook dat ouders kinderen in het verkeer vaak overschatten: zo kan een 8-jarige wel een rustige weg oversteken, maar nog niet goed afstanden en snelheden inschatten.

In principe is het goed om ouders op een feitelijke manier te informeren over risico's voor kinderen, zegt pedagoog Bas Levering van de Universiteit Utrecht. 'Maar kinderen moeten zelf ook leren de risico's te mijden. Het gevaar is bovendien dat dit tot onnodige angst kan leiden. Het past in de enorme hang naar veiligheid. Ouders worden op deze manier opgezadeld met het gevoel dat het hoe dan ook hun schuld is als er iets misgaat.'

'Je zult je eigen kind maar moeten reanimeren'
'Natuurlijk zijn er mensen die zeggen: ja, hallo, ik ben toch ook veilig opgegroeid zonder al die waarschuwingen', zegt Vehmeijer. 'Mensen moeten niet het idee krijgen dat ze iets niet goed doen. Maar we willen ze feiten geven waarmee ze zelf kunnen beslissen. Die kennis moet niet blijven steken bij artsen.

'Dit gaat niet om blauwe plekken of een gebroken arm. Wij zien vaak genoeg ongelukken die niet goed aflopen. Je zult je eigen kind maar moeten reanimeren. Weet jij echt wat je moet doen als je kind met brandende kleren op je afrent? Of als het niet meer ademt? Ook al zijn de aantallen klein; als er iets met je kind gebeurt, is de impact heel groot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden