Nieuws

Versplintering op Binnenhof compleet: recordaantal nieuwe partijen lijkt Kamer te halen

Met zeventien partijen die de Tweede Kamer in de exitpoll halen lijkt de fragmentatie op het Binnenhof compleet. Zowel Volt, JA21, BIJ1 als de BoerBurgerBeweging staan op de drempel van de Kamer.

Volt lijsttrekker Laurens Dassen en de nummer 2 Nilüfer Gündoğan, terwijl de resultaten van de eerste exit poll binnenkomen.   Beeld Jiri Büller
Volt lijsttrekker Laurens Dassen en de nummer 2 Nilüfer Gündoğan, terwijl de resultaten van de eerste exit poll binnenkomen.Beeld Jiri Büller

Hoe het de nieuwe partijen in de toekomst kán vergaan, laat de Partij voor de Dieren zien, die met vijf zetels in de exitpoll definitief de volwassenheid lijkt te hebben bereikt. In 2017 behaalde de partij al vijf zetels, toen nog met boegbeeld Marianne Thieme als lijsttrekker. Zij gaf het stokje anderhalf jaar geleden door aan Esther Ouwehand. Thieme en Ouwehand vormden al sinds hun entree in de Tweede Kamer in 2006 een duo.

Zo’n vertrek van de eerste partijleider is een kritiek moment, dat lang niet alle jonge partijen zonder kleerscheuren doorstaan – zie 50Plus. Dat Ouwehand het geruisloos overnam, is een prestatie op zich, al kon zij dus putten uit meer dan tien jaar parlementaire ervaring.

‘Dat we het ook na een leiderschapswissel zo goed doen, betekent dat steeds meer mensen systeemverandering willen', zei Ouwehand woensdagavond in Theater aan het Spui in Den Haag, waar de meeste PvdD’ers slechts per videoverbinding aanwezig waren. Een medewerker slaakte getergd een kreet toen de actualisatie van de exitpoll slecht nieuws bracht: geen zes, maar vijf zetels.

Ouwehand voerde campagne met het inmiddels vertrouwde PvdD-geluid: om de aarde te redden is een radicale koerswijziging nodig. De coronacrisis zette die boodschap alleen maar kracht bij. De Partij voor de Dieren waarschuwde al langer voor de gevaren voor de volksgezondheid van het houden van te veel fokdieren. Een gift van 350 duizend euro van techmiljardair Steven Schuurman gaf de campagne extra slagkracht.

Dat ook partijen als VVD en CDA inmiddels de noodzaak van een klimaattransitie inzien, zet de deur voor regeringsdeelname op een kier. Is de PvdD, toch de getuigenispartij bij uitstek, uit op een plek in de Trêveszaal? Of blijft zij een eigenzinnige voorloper in de Kamer? Ouwehand verklaarde haar partij woensdagavond 'klaar om te regeren in een echt groen kabinet’, maar de vraag is of met name de VVD haar hoge prijs wil betalen.

Volt breekt door

De solide positie van de Partij voor de Dieren is een voorbeeld voor de partijen die nu de Kamer in komen. Volt, JA21, de BoerBurgerBeweging en BIJ1, die volgens de exitpoll het Binnenhof bereiken, moeten de komende vier jaar bewijzen dat zij eveneens blijvertjes zijn in het politieke bestel.

Vooral de komst van Volt springt in het oog. De pan-Europese partij, die binnen de Europese Unie overal hetzelfde (overkoepelende) programma hanteert, breekt voor het eerst door in het nationale parlement van een lidstaat. Ze doen dit met drie zetels in de exitpoll, ondanks de grote winst van electorale concurrent D66.

Volts succes is plotseling, maar komt niet helemaal uit de lucht vallen. Bij de Europese verkiezingen in 2019 behaalde de partij, die streeft naar een federale EU, al 1,9 procent van de stemmen. In de campagne richting 17 maart bouwde Volt daarop voort, met een professioneel campagneapparaat en de steun van invloedrijke stemmen in de media.

Met haar pan-Europese karakter hoopt Volt een nieuwe dynamiek in de debatten te brengen, zeker in die over de Europese Unie. Over aandacht voor het democratische experiment heeft de partij alvast niet te klagen. Dat gold in de campagne ook voor die andere nieuwkomer, JA21. Als afsplitsing van Forum voor Democratie kreeg de partij van lijsttrekker Joost Eerdmans bij haar geboorte in december al veel publiciteit.

In het verdere verloop van de campagne verdween JA21 wat naar de achtergrond, toch overtuigde Eerdmans genoeg kiezers voor drie zetels in de exitpoll. Hij presenteerde zich als het redelijke alternatief voor Baudet en Wilders, iemand die wél zaken gedaan kan krijgen in Den Haag. Als sterke debater zal Eerdmans hopen zich in de Kamer definitief tussen de VVD enerzijds, en de PVV en FvD anderzijds te nestelen.

JA21 zal de degens dikwijls kruisen met Denk, dat zich in de exitpoll handhaaft in de Kamer, al verliest het met twee zetels wel een Kamerlid. Het zware conflict binnen de Kamerfractie dat heel Denk vorig jaar aan het wankelen bracht, is de partij niet fataal gebleken.

Interessant wordt de verhouding tussen Farid Azarkan, die als gevolg van de ruzie min of meer toevallig lijsttrekker werd, en Tunahan Kuzu, die populairder is bij het belangrijke Turks-Nederlandse deel van de achterban. Zeker als volgende week blijkt dat Kuzu meer voorkeursstemmen heeft verzameld.

Denk komt in de Kamer mogelijk een oude bekende tegen. Sylvana Simons, ooit een Denk-lid, staat met haar antiracistische en radicaal-linkse BIJ1 op één zetel in de exitpoll. Veilig is zij daarmee nog niet. Dat geldt ook voor de BoerBurgerBeweging van Caroline van der Plas, die ook op één zetel staat en als pro-boerenpartij zomaar kan uitgroeien tot de natuurlijke tegenstander van de Partij voor de Dieren. Daar stopte de fragmentatie: Code Oranje, Splinter en de Lijst Henk Krol haalden de Kamer in de exitpoll niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden